mánadagur 17. juni 2013síða 9

9 Mánadagur 17. juni 2013 · Nr. 68 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 ið her í eina viku. Eg rokni eg við, at teir skjótt høvdu rýmt om­an aftur í barnagarðin, sip­ar hon speiskliga til løg­ ting­ið, meðan hon setir kopp­ ar og gløs upp á pláss. Yvirav Jónasi situr gøtu­ konan Borghild so friðalig við køksborið og bíðar eftir, at Nina verður liðug at taka av borðinum, og at hon sleppur inn at hvíla seg eina løtu. Tá kamarið er ruddað. Á gólvinum gongur hús­ hund­urin Lady og melur við reyð­ari sloyfu um hálsin. Óvit­andi um alt rokið og arbeiðs­trýstið, sum stendst av seinastu sparitiltøkunum, sum hava rakt ta hugnaligu og heim­ligu Lavalonina. Tað er ógjørligt! – Neyðarróp. Hjálp. Í Miðstovuni sker Femja við jøvnum millumbilum út eitt gallróp. Men støðan er ikki so álvarsom og akutt, sum tað kundi ljóða. Viðhvør situr hon millum hini og rópar, men sær annars rólig út. Soleiðis hevur tað verið í dagar. Vikur. Mánaðir. – Hon er sálarliga sjúk og hevur tørv á støðugari per­ sónligari røkt, greiðir Ruth frá. – Hon hoyrir av røttum heima á eini serdeild og vit eru ikki mannaðar, at gevi henni ta sálarligu røkt, henni tørvar. Tey á psykiatriska depl­inum siga, at vit skulu vera um hana 5. til 10. hvørt minutt, men tað hava vit ikki manning til. Tey siga eisini at, at vit skulu vera meira kon­tant við hana, men tað hava vit ikki hjarta til, tí vit eru góð við hana, greiðir Ruth frá. – Tú verður móður av hes­ um rópinum og tað er frustr­ erandi fyri búfólkini. Vit sleppa heim, men húsfólkini búgva her og skulu hoyra hetta fyri oyrunum alla tíð­ ina. Eitt dilemma Í Lavalon á Tjarnargarði er heilsurøktarin Nina loksins leys av køkstjansinum, so at hon kann taka sær av gøtu­ konuni Borghild, sum er minnis­veik. Nýggja vakt­ar­ skipanin við styttum vaktum ger, at tað hevur drigið út at fáa kømørini klár eftir náttina. Seinnapartin eru tær bert tvey røktarstarvsfólk um 12 búfólk. Tað er tungt. Ov tungt. – Eg haldi at tey allarflestu á deildini eru dement. Tað er øgiliga tungt. Her eru fólk, sum hava brúk fyri per­sónligum stuðli. Her er tildømis ein kona, sum alla­ tíðina spyr eftir manninum, sum langt síðani er deyður. Hon er djúpt ólukkulig og hevur brúk fyri at onkur er um hana alla tíðina, harmast Nina. Eins og hinir starvs­fe­ laga­rnir á Tjarnargarði og á Lágar­garði, sum renna um kapp við tíðina, er sam­ hugin hjá Ninu stórur við bú­fólkunum. Kenslan av at tey yvirliva, men ikki hava møguleika, at bjóða bú­ fólk­unum eitt virðiligt lív, spøkir. – Tað er serliga ringt um kvøldarnar, tá ið songar­tíð­in nærkast og tíðin tá náttar­ vaktin kemur, sigur Nina með­an hon skiftir seingja­ klæð­ini. – Summum dámar væl at sita uppi, og tað eiga tey sjálvandi eisini at sleppa, tí hetta er jú teirra heim. Men ganga tey flestu uppi, tá klokkan er blivin 11, so er galið, tí tað klárar eitt fólk á náttarvakt ikki at taka sær av einsamalt. Tí mugu vit av prakiskum grundum signa­ lera, at nú nærkast songartíð. Tað er eitt sindur sum við børnunum. Men tann dagin, eg beinleiðis noyð­ist at koyra vaksin fólk í song klokkan 11, sigi eg upp. Tað er óvirðilig. Tað er skomm, sigur Nina av­gjørd. Skerd vasking Í Miðstovuni er Jóna Weihe støðugt á ferð við vaski­vogn­ inum. Á eini røktarkrevjandi deild sum hesi er nógv at taka upp. Fólk gera seg vát­ an og klára ikki at halda seg rein. Fyltar blæður enda á gólvinum og vegurin á wc kann blíva ov langur. Tað slepst ikki undan. Held­ur ikki tí søta-súra lukti­ num, sum fylgir við. – Tað er tyngri enn tað hevur verið. Tú klárar ikki at gera alt, tú vildi gjørd, sigur Jóna, sum aftur í morgun møtti næstan ein hálvan tíma áðrenn vaktin byrjaði. Fyri betri at náa alt. Sum hjá hinum er plikt­ kenslan stór. Upprunaliga hevði deild­ in tvær vaskikonur. Nú er Jóna einsamøll, og ann­an­ hvørnn hósdag og ann­an­ hvønn fríggjadag er eingin vaski­kona, men bert eitt hjálp­ar­fólk í vardum starvi. Tá Jóna hevur frí mugu røkt­ ar­starvsfólkini taka upp. – Tú mást renna og renna. Her verður eingin eyka­ reingerð. Tað er ikki so reint, sum tað plagdi at vera, men mann roynir at halda tað so nøkunlunda, sigur Jóna meðan hon tekur eftir gólv­ inum. Ein strævin vakt Í Lavalon á Tjarnargarði hev­ ur Gunnvá Eysturoy fingið rosinukakuna úr ovninum, og ger klárt til millumála og náttura. Klokkan er farin av trý, og hon skuldi havt frí fyri tveimum tímum síðani. Kaffi er klárt. Einki grenj. Bara bros. Yvirskot. – Kom nú. Kom nú og hjálp mær á wc, rópar ein kona í rullistóli, sum hevur fingið sær Familejournalen í fangið. Hinumegin rópar pappa­ geyk­urin Jákup ”Halló”, með­ an Gunnvá fer yvir at hjálpa konuni. – Eg setti meg 10 minuttir og fekk mær ein frikadellu á miðdegi. Tað hevur verið einasti steðgurin í allan dag, brosar Nina stillisliga, með­ an hon fær sær ein skjótan kaffi­munn saman við starvs­ felaganum. – Um allir dagarnir verða sum hesin, so verður tað ikki stuttligt. Vit hava runnið nógv áðrenn, og skulu vit renna uppaftur meira, endar tað galdið. Hettar er eitt dei­ ligt arbeiðspláss, men hettar er frustrerandi, sigur hon, áðrenn hon má avstað aftur. Pliktin kallar. Tann ónda ringrásin Í felagskøkinum í Miðstovuni situr Jógvan og lesur avísir. Hann fær illa tosað, men er sosialur av lyndi. Í gjár vóru búfólkini útferð í Vág­ um, og Jógvan hevði gingið og glett seg í longri tíð. Var leingi klárur at fara í jakkan og peikaði dúliga á plakatina, sum segði frá útferðini. Men skerjingarnar á eldra­økinum kunnu koma at merkja, at tað verður longri mill­um útferðirnar og onn­ ur tilboð, sum røkka útum van­liga røkt. Tveir ergo­tera­ peut­ar, sum hava arbeitt á Virk­nis- og menn­ingar­stov­ uni á Lágargarði, eru spardir burtur. Hetta eru ring tíðindi í Mið­stovuni. – Tað, at halda seg virk­ nan, likamliga og anda­liga, hevur stóran týdn­ing fyri lívsinnihaldið hjá bú­fólk­ un­um. Røktar­starvs­fólk­ ini hava ikki møguleika at fara út við búfólkunum dagliga og halda tey virkin, og tí fer innihaldið í teirra gerandisdegi, at versna av hesum sparingunum. Mann skal ikki bara yvirliva, mann skal eisini liva. Vit yvirliva, men vit hava brúk fyri eini hjálpandi hond, sigur Ruth. Hon vísir á, at minkar trivnaðarparturin, rakar tað eisini røktina. – Fáa fólkini ikki tær venj­ ingar teimum tørvar, so verða tey verri fyri. Røktartyngdin økist og so verður tað bara enn tyngri hjá okkum enn frammanundan. Tey vita at hetta kann gerast ein ónd ringrás. Tey vita eisini, at verða bú­fólkini ikki stimbraði og verður lívið bara til ein spurn­ing um at bíða eftir at fáa døgverða, bíða eftir at verða lagdur í song ella eftir at fáa medisin, so er tað ein menn­iskjans­lig reaktión, at bíta frá sær. Ella at rópa upp í saman í vikur og mánaðir. Til tess at verja privatlívi er nøvnini á nøkum av bú­fólk­unum í reportasjuni broytt. skerjingar á eldraøkinum PLIKTKENSLA Aftur í morgun er vaskikonan Jóna Weihe møtt áðrenn arbeiðstíð, so at hon kann fáa alt frá hondini, hon hevur sett sær fyri. Vaskivognurin er konstant á ferð. UMSORGAN Ruth á Fløtum syngur ein sálm fyri Honnu Weihe, sum er lamin. Tær friðsælu og persónligu løtunar eru avmarkaðar Tað er tyngri enn tað hevur verið. Tú klárar ikki at gera alt, tú vildi havt gjørt Jóna Weihe, vaskikona