mánadagur 24. juni 2013síða 27

27 Mánadagur 24. juni 2013 · Nr. 71 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Alfred Olsen Løgtingsmaður fyri Sambandsflokkin Útgangsstøðið í fiskivinnuni Tað hevur neyvan verið so nógv​ur fiskur við Føroyar sum nú og ongantíð hava føroysk skip fiskað so stórar nøgdir í Før​oysk​um øki sum í dag. Hetta kemst av tí “sunami-líknandi flóð​aldu” av uppisjóvarfiski, sum kemur inn í føroyskt sjóøki av makreli, sild, svartkjafti og gul​laksi. Vit eiga sjálvandi okkara part av hesum fiskastovnum. Vit hava gjørt avtalur um svartkjaftin, men tá ongin av​ tala fekst um makrel og sild, hava vit ásett okkum sjálvum 150.000 tons av makreli og 105.000 tons av sild. Henda av​ gerð​in meti eg verða rætta, tá ong​in avtala kundi fáast við hini strandalondini. Hesar fiskakvotur eru fígg​ jar​liga grundarlagið fyri tey skip, sum fiska uppisjóvarfisk. Við tað, at hesi skip hava ment eina móttøkuskipan umborð,  sum ger tað gjørligt at føra all​ an fiskin við góðari góðsku til lands, at verða virkaður til mat​ na, so gevur hetta nógv arbeiðið á virkjunum á landi, minkar um arbeiðs​loysið og gevur øktar inn​ tøk​u​r til land og kommunur og økir um okkara útflutning. So langt er hetta ein sól​skins​ søga fyri alt tað føroyska sam​ felagið. Tí er tað ein stór polit​ isk uppgáva at forða fyri, at tær hóttan​ir, í formi av handilsbanni frá ES og Norra móti Føroyum, ikki gerast veruleiki. Ávirkanin av uppisjóvarfiskinum Tað er heilt natúrligt, at henda ógvus​liga innrás av makreli, sild, svartkjafti og gullaksi, hev​ ur sína ávirkan á tilgongd og vakstr​ar​møgu​leikar hjá botn​ fiska​stovnunum undir Før​oy​ um.  Tá makrelur kemur inn í før​ oyskt sjóøkið, inn á føroyska landgrunnin, ja heilt inn á firðir​ nar, í jagstranini eftir føði, fyri at eta seg feitan í føroyskum sjó​øki, so gloypur hann øllum, sum “rekur fyri kjaftin”, so sum æti, brisling, toskayngul, húsu​ yngul o.a. Hetta gongur út yvir botnfiskastovnarnar und​ir Før​ oy​um – og tað kann prógv​ast. Sama er við sildini og svart​ kjafti​num, sum eisini koma í stór​um nøgdum inn í føroyskt sjó​øk​ið, og føða seg við tí æti o.a. sum er í sjónum. Avleiðingin er, at tað verður ein avmarkað nøgd av føði til botn​fiska​sløgini undir føroyum, og tá t.d. makrelurin etur bæði føð​ina og toska- og hýsuyngul, so verður tilgongdin av toski, hýsu og upsa so gott sum eingin - ikki orsakað av veiðutrýsti frá heima​flotanum - veiðutrýstið hev​ur ongantíð verið so lítið sum seinastu tíðina, men veiðan er lág heldur av natúrgivnum um​støð​um. Tí meti eg, at so leingi vit hava slíka nøgd av uppi​sjóvarfiski í føroyskum sjó​ øki, verð​ur tilgongdin til botn​ fiska​stovnarnar sera av​mark​ að​ur. Betra veiðu­møgu­leik­ ar­ hjá heimaflotanum Eg rokni ikki við, at botn​fiska​ stovnarnir undir Føroyum koma at vaksa nakað av týdn​ ingi, so leingi vit hava hesa veld​ ugu innrás av uppi​sjóv​ar​fiski á hvørjum árið. Tí er neyðugt, at vit útvega heima​flotanum, sum er grund​ ar​lagið fyri, at arbeiðið er á flakavirkjunum, betri veiði​ møgu​leikar og rættindi aðra​ stað​ir, t.d. í Íslandi, Grønlandi, Flemish Cap, Norra, Ruslandi o.a., so skip, manningar og fiska​ virki fáa fíggjarliga úrtøku av ar​ beiði sínum. Her vil eg vísa á Flemish Cap, sum er ein sonn sólskinssøga fyri línuskipini,  manningar og flakavirki í Føroyum, sjálvt um tað vóru nógv sum hildu, at hetta við línuskipunum á Flemish Cap ikki lat seg gera, og sjálvt um arbeiðið í Fiski​mála​ ráð​num langt frá var nøktandi við​víkjan​di kvotuni á Flemish Cap o.a. So latið okkum halda fram við at betra um møguleikarnar hjá fiskivinnuni og alivinnuni - tí á hesum økjunum eru vit teir bes​tu. Skálafjarðatunnilin - gullegg til útlendskt felag! Bjørt Samuelsen løgtingkvinna Einasta orsøk til, at eitt út­ lendskt pensjónsfelag vil gera íløg­ur í Skálafjarðatunnilin er, at avkastið verður risa­ stórt og at tað er ein sera trygg íløga. Kári P. Højgaard og landsstýrið mugu greiða Før­oya fólki frá, hví tey vilja senda 100tals milliónir av land­inum at ríka útlendsk felag, heldur enn at brúka hend­an pening til at útbyggja før­oyska samfelagið fyri. Eitt pensjónsfelag hevði ikki so mikið sum umhugsað at gjørt íløgu í føroyskan und­ ir­sjóvartunnil fyri eina mill­ iard, mettu tey ikki í­løg­una koma aftur við dyggum av­ kasti, og mettu tey hana ikki at vera nærum 100% trygga. Tí slíkar pengar spæl­ir ein sær ikki við. Men Kári P. Høgjgaard spælir sær veruliga við virðini hjá før­oy­ing­um, tá hann um fáar dag­ar fer at undirskriva avtalu, sum bindur landið 50 ár fram í tíðina. Vit hava eftirhondini drúgv­ ar royndir við bygging av und­ ir­sjóv­ar­tunlum. Tann, sum set­ir seg inn í hetta mál, finnur skjótt útav, at tað als ongar haldgóðar grund­gev­ingar eru fyri, at júst hesin tunnilin skal vera pri­v­ atur. Tvørturímóti. Tí av øllum verandi og kom­andi tunlum, er hesin tann, sum fíggjarliga ber seg so nógv best. Eitt alment part­a­felag, sum stendur fyri bygg­ingini, fær lættliga lán til í­løguna, og til eina betri rentu, enn eitt privat felag. Árligu inntøkurnar vera væl om­a­n fyri 100 mio, og sostatt rík­i­ligar til at bera eitt stórt lán. Og har­ umframt brúka vit ein kend­an leist – sum vit longu hava góðar royndir av, við tunn­ils­fel­øg­ unum vit longu eiga. Lógin um privatan eink­ a­r­ætt til at byggja og reka Skála­fjarð­a­tunnilin (tingmál 161/2009, samtykt í mai 2010) sig­ ur púra greitt, at um P/F Skál­a­ fjarðatunnilinum, sum lógin varð smíðað til, kor­tini ikki megnar at lyfta upp­gávuna, so kann lands­stýr­is­m­að­ur­in lata annað privat felag átaka sær uppgávuna – men, tað skal gerast í fríari kapp­ing. At landsstýrismaðurin sjálv­​ur hevur leitað eftir møg­u​ ­lig​um áhugaðum, hev­ur einki við fría útbjóðing at gera, og tí er sera ivasamt, um hann er røttu megin lógina. Gullegg givið burtur Í sambandi við lógina um eink­a​rætt metti ráð­gev­ar­a­ fyr­i­​tøkan Deloitte, at verk­ætl­ an​in fyri skatt kann bera 9,3 % í avkasti av saml­að­um kapi​ tali og 15% av eg­in­pen­inga­ av​kasti. Fleiri, teirra­millum Kapp​ingarráðið, vístu í vinn­ unevndini tá á, at hetta tykt­ ist vera eitt munandi størri avkast, enn tað váð­a­av­kast, sum hevði verið rím­i­ligt, í eini verk​ætlan, sum er rætt­u­liga trygg. Tess hægri avkast, privata fel­ag​ið tryggjar sær, tess meira skal brúkarin sjálvandi gjal​da. Innlendismálaráðið og KPH tykjast fylgja hesum leisti, og hava møguliga lagt enn meira omaná til privata fel­a​gið. Hetta merkir, at om­an­ fyri eina milliard fara at verða send av landinum og niður í út­​lendsk­​ar lummar. Og í heili 50 ár koma føroyingar ongan ræð­is­rætt at hava yvir einum sen​tr­a­​l­um parti av okkara in­ fra​kervi. Landsstýrismaðurin hand​ l​­ar fullkomiliga eftir egn­​ um huga. Hann fer utt­an­um fremstu serfrøði han­s­ara – Lands​verk. Hann hev­ur ongan politisk​an fylg­i­​bólk havt at tryg​ gja poli­t​iska undirtøku. Hann fer utta​num sína egnu sam­ gongu. Hann fer uttanum fólk­ a­val​da Løgtingið, hóast tal­an er um størstu íløgu í okk­ara infra​ kervi nakrantíð! Og hann letur útlendska fel­ag­ið seta treytirnar fyri sam­ráð­ing­u­num – eisini, at einki má vera alment fyrr enn av­​talan, sum er bindandi í 50 ár, er und­ir­skrivað. Sleppur eitt lands­stýr­is­fólk væl frá slíkum á­byrgd­ar­leys­ um arbeiðslagi, hevur okk­a­ra fólka​ræði enn eina­ferð tapt. Tí skal tað vera mín vón, at allar góð​ar kreftir vilja vera við til at trygg​ja, at ovurstór virðir ikki verða av­reidd av landinum – enntá utt­an parlamentariska við­gerð. Ert tú fátøk/fátækur? Bergur A. Dalsgarð Landsstýriskvinnan í sos­i­al­ mál­um í Danmark setti fyri tveim­um vikum síðani í gildi ein frymil fyri, hvussu fá­tækr­ a­dømi kann roknast út. Frymilin er soleiðis: Tey, sum tjena minni enn helvtina av miðinntøkuni, eru fátøk. Spurningur: Hvat merkir miðinntøka, og hvussu høg er hon? Stutta svarið: Miðinntøkan er tann van­​lig​ ­asta ársinntøkan í land­i­num, og miðinntøkan í Føroyum er umleið 218.000 krónur. ERT TÚ FÁTØK/FÁ­TÆK­ UR? Ert tú ein av teimum, sum hev­​ur eina ársinntøku uppá min​ni enn 109.000 krónur, so hevði tú verið fátøk/fá­tæk­ur, um danski frymilin varð brúkt​ ur í føroyskum við­ur­skift­um. Frymilin verður brúktur upp á øll, sum hava arbeiði og eru eldri enn 15 ár. Hvat skal hetta brúkast til? Fátækramarkið er upp­ runa­liga eitt vinstravent hug­ skot, og sostatt hevur Javn­að­ ar­flokkurin altíð tik­ið undir við at áseta eitt fá­tækr­a­mark. Hugskotið gong­ur út uppá, at tað pol­it­iska valdið (stjórnin) má hava hagtøl fyri støðuna í land­i­num, so tað ber til at gera okkurt frá pol­itiskari síðu fyri at skapa javna í sam­ felagnum, og harvið fyr­i­byrgja fá­tækr­a­dømi­.­ Í nýggj­ari tíð hava bæði vinstra- og hø­g­r­a­ vendir flokk­ar víst seg at vera á­hug­a­ðir í at fáa ásett eitt fá­ tækra­mark, men tað gevur ikki mein­ing, at høgravendir flokkar stuðla uppskotinum, tí hvat skulu hagtøl fyri fá­ tækr­a­dømi brúkast til, um vilj­in til at viðurkenna og basa fátækradøminum gjøgn­um tað almenna ikki er til staðar? Hvussu skal tað brúkast? Við at hava ein ítøkiligan hátt at rokna fátækradømi út, kunnu politikararnir ikki tosa seg burtur úr, at tað finst fá­tækr­adømi. Sostatt verður pol­itiski myndugleikin av­ bjóð­að­ur til at finna eina loysn upp á fá­tækr­a­døm­ið, og tann loysnin vil elva til ein meira vinstravendan fíggj­ar­ pol­itikk, ið skapar størri javna í samfelagnum. Tað er svár­ari hjá tí fátækra ikki at hava ráð til at eta heilsugóðan mat, enn hjá tí ríka at rinda van­l­igan, norðurlendskan, pro­gress­i­ van skatt. At áseta eitt fátækramark fyri at basa fátækradøminum hev­ur inntil nú bert verið ein dreym­ur hjá sosialistum - nú er dreym­urin fyri donsku sosi­ al­ist­ar­nar hálvt upp­fyltur. Í løtuni ar­beiðir ein bólkur undir Al­mann­a­ráð­num við einum uppskoti um føroyskt fátækramark. Tað er gott og neyðugt. Soleiðis verður mið­inn­tøk­ an roknað: Miðinntøkan verður funn­ in við at brúka hagtøl fyri ársinntøkur, sum eru at finna á heimasíðuni hjá Hag­stovu Føroya. Ein talva verður gjørd, har inn­tøkan hjá løntakarum verð­ur býtt upp í 1000'arar, so hvør stabbi umboðar eina árs­ løn uppá so og so nógvar 1000 krónur. Ein stabbi fyri árs­ inn­tøku á "frá 110.000 krón­ur til 111.000 krónur", er so­statt fyri øll tey, sum hava eina ársinntøku millum 110.000 krónur og 111.000 krón­ur. Sjálvsagt eru tær hægstu inn­tøkurnar (reiðarar, bank­a­ stjór­ar, stjórin í ALS...) so fáar í tali, at stabbarnir næstan ikki síggjast á talvuni. Hevði tað verið miðalinntøkan, sum varð brúkt í staðin, so høvdu tær heilt høgu inntøkurnar (og tær heilt lágu) broytt mynd­ina, og so hevði tað sæð út sum, at "vanligi" løn­ta­k­ar­in fekk antin meira ella minni enn ta veruligu van­lig­astu lønina. Endamálið við at brúka miðinntøkuna er sostatt, at tær hægstu inn­tøk­urnar ikki skulu órógva rokn­i­stykkið, so tað "vanliga" sær út til at vera hægri. Miðinntøkan er tann hægsti stabbin, og sostatt tann vanligasta inntøkan. Í Dan­mark er miðinntøkan í 2013 roknað til at vera 206.400 krónur, og sostatt eru tey, sum tjena minni enn 103.200 krónur um árið nú bólk­aði sum fátøk. Við javnaðarkvøðu Útlitini fyri fiskivinnuna