mánadagur 1. juli 2013síða 23

23 Mánadagur 1. juli 2013 · Nr. 74 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Milliardaíløga uttan garanti Skálafjarðartunnil – Vit tosa um at seta 1,2 milliard krónur í eina verkætlan í einum lítlum, fjarskotnum samfelag, ið er hótt av fráflyting. Hartil kemur ein røð av óvissum. So nei, tað er ikki lætt at fáa útlendingar at seta pengar í projektið, sigur Kurt Bardeleben, advokatur og ráðgevi hjá Innlendismálaráðnum í samband við Skálafjarðartunnilin. Jón Brian Hvidtfeldt Tá landsstýrið enn einaferð broytti kós í tunnilsmálinum, frá almenna aftur til privata leistin, fekk Kurt Bardeleben uppgávuna at finna privatar íleggjarar, ið vildu seta pengar í verkætlanina. Kurt Bardeleben er advo­ katur í Lett Advokatfirma, ið sum er ráðgevi hjá lands­ stýrinum í málinum um Skálafjarðartunnilin. – Mín uppgáva er er gera eitt OPP-modell (Offentligt Privat Partnerskab, red.) fyri Skálafjarðartunnilin, sum er leisturin at brúka, um tað almenna ikki sjálvt vil gera tunnilin. Í leistinum liggur sjálvandi, at privatir íleggj­ arar koma við pengunum, meðan landskassin sleppur undan at hava hendurnar á kókiplátuni, sigur Kurt Bardeleben. Advokaturin tykist errin av, at tað hevur eydnast at finna ein privatan íleggjara, sum er til reiðar at koma við pengunum. Hinvegin heldur hann lítið um tær mongu atfinningar, ið hava verið frammi um, at ov lítið er gjørt fyri at leita eftir íleggj­ arum. – Tað gevi eg ikki eitt fimmoyra fyri. Vit hava kannað marknaðin og eg fari fegin á fund við viðkomandi, um onkur kann peika mær á ein annan íleggjara til Skálafjarðartunnilin, sigur Kurt Bardeleben avgjørdur. Einki garanti Sambært advokatinum eru tríggjar høvuðsorsøkir til, at uppgávan at finna íleggjara til Skálafjarðartunnilin hev­ ur verið trupul. – Her er talan um ein undirsjóvartunnil, enntá við rundkoyring. Hóast kann­ ingar eru gjørdar av økinum, so er stór óvissa knýtt at verkætlanini. Hvat hendir, um rokningin endar uppi á 1,8 milliard, heldur enn 1,2 milliard, spyr Kurt Barde­ leben og svarar sjálvur: – Jú, tá er tað íleggjarin, sum stendur við endan og ábyrgdini. Síðstu árini hevur verið stórt fokus á fólkafráflyting. Í kjakinum hevur verið víst á, at tey ungu støðast ikki í samfelagnum og lesandi tíma ikki heimaftur eftir loknan lestur. Í vetur kom út bókin ”Exit Føroyar”, sum umrøður trupulleikan, og í apríl lat Vinnumálaráðið úr hondum heildarætlanina ”Fólka­flyt­ ing og fólka­vøkst­ur.” Hóttandi fólka­fráflyt­ing­ in er, sambært Kurt Barde­ leben, ein týðandi faktorur, tá møguligir íleggjarar skulu viga Skálafjarðartunnilin upp ímóti øðrum íløgum á altjóða marknaðinum. – Hetta eru viðurskifti, sum hava stóran týdning fyri ein útlendskan íleggjara. Føroyar eru frammanundan eitt sera lítið samfelag. Tá ein íleggjari skal binda 1,2 milli­ ard í føroyska sam­felag­ið, so spyr hann um útlitini fyri hetta samfelagið næstu 20-30 árini. Hvat hendir á sjálv­ stýrisleið, hvussu fer bú­ skaparliga støðan at síggja út. Og í hesum sambandi er hóttanin um fólkafráflyting sera avgerandi, sigur Kurt Bardeleben og heldur fram: – Fyri at skera tað út í papp, so spyr íleggjarin, um 14 ára gamli drongurin yvir­ høvur fer at tíma at búgva her um 10-20 ár. Um hann fer at seta búgv her, fer at hava ráð at keypa sær ein bil og harafturat tíma at koyra ígjøgnum tunnilin, heldur enn at brúka verandi farleið. Tað hevur týdning, tá íløgan jú skal fíggjast við bumm­ gjaldi, argumenterar Kurt Bardeleben. Kanningar og metingar eru gjørdar, ið skulu geva eina mynd av, hvør ferðsla kann roknast við í Skála­ fjarð­artunnlinum. Hartil hev­ur dúgliga verið gitt, hvussu nógvir bilar nú eisini munnu fara at koyra ígjøg­ num tunnilin um dagin, tá avtornar. – Ja, eg kenni hasar met­ ingarnar. Men trupulleikin við metingum er, at tær veita ikki vissu fyri nøkrum sum helst. Eg kann ikki garantera einum íleggjara, at til dømis 6000 bilar fara at koyra ígjøgnum tunnilin um dagin, í staðin fyri at brúka í mesta lagi 40 minuttir meira og taka farleiðina rundanum, sigur Kurt Bardeleben. Uppgávan hjá advokati­ num er sum áður nevnt at arbeiða fyri Innlendismála­ ráðið. Og sambært Kurt Bardeleben hevur uppgávan at finna ein íleggjara ikki verið løtt. – Tað er trupult at sann­ føra ein útlendskan íleggjara um, hví hann skal placera sínar pengar í sam­ferslu­ kervið í lítlu og fjarskotnu Føroyum. Enntá í eitt strekki, har fast samband er fram­ manundan og har fólkatalið er rættuliga lítið. Tú má minnast til, at útlendskir íleggjarar vita ikki nógv um føroyska samfelagið, sigur Kurt Bardeleben. Føroyskt akker Sosialurin hevur í fleiri um­ førum víst á, at Føroya Lívs­ trygging er aktivt inni í mynd­ini, nú komið er til endaspurtin í samráðing­un­ um millum Innlendismála­ ráðið og privata íleggjaran, Copenhagen Infrastructure Partners. CIP varð stovnað í fjørheyst, og felagið hevur fingið seks milliardir krónur úr PensjonDanmark at arbeiða við. Ein lykla­per­ sónur í CIP er føroyingurin Rune Bro Róin. Sjálvur hevur hann ongar viðmerkingar til málið, men vísir til pressu­ chefin hjá PensjonDanmark, ið tó ikki hevur annað at fortelja, enn at tey eru í dialogi við landsstýrið. Heldur ikki Kurt Barde­ leben fæst at siga stórvegis um samráðingarnar. Men hann vísir tó á týdningin av, at ætlanin fær rótfesti í Føroyum. – Tað er sera týdn­ing­ar­ mikið at hava eitt føroyskt akker. Onkran, sum kennir samfelagið og mekanism­ur­ nar her. Eisini hevur tað týdning, at fíggingarmark­n­ aðurin í Føroyum er við, sigur Kurt Bardeleben. Spurdur beinleiðis, hvør hesin er, svarar advokaturin stutt: – Tað kemur alment fram, tá avtalan er komin endaliga upp á pláss. Copenhagen Infra­struc­ ture Partners hevur longu stovnað eitt felag í Føroyum, Faroese Infrastructure, við Rune Bro Róin sum nevndar­ formanni. Stjóri í Faroese Infrastructure er Ingi Høj­ gaard, sum eisini er nevnd­ arformaður í P/F Skála­ fjarðartunnilin, sum Føroya Lívs­trygging nú eigur einsa­ mælt. Við Sosialin fríggjadagin søgdu bæði stjóri og nevnd­ arformaður í Føroya Lívs­ trygging, at sum útgangs­ støði er Skálafjarðartunnilin ein áhugaverd íløga fyri LÍV. Avkast Sambært keldum hjá Sosi­ alinum hevur CIP samráðst seg til ein sáttmála við Inn­ lendismálaráðið, ið tryggjar felagnum eitt avkast á 9,8 prosent av íløguni. Kurt Barde­leben vil ikki tosa um samráðingarnar og sátt­ málan, men tosið um trygd fyri avkast festir í hjá advokatinum: – Garanti? Her er talan um júst tað øvugta. Her er eingin vissa fyri at tjena pengar. Ímynda tær eitt worst case scenarie, har verkætlanin kemur at kosta 1,8 milliard, og talið av bilum gjøgnum tunnilin ikki verður meira enn 4000 um dagin. Tá verður trupult at tjena peng­ ar, sigur Kurt Barde­leben. Íleggjarin Keldur vilja vera við, at politiski ivin og mongu spurningarnir, ið hava verið reistir í seinastuni, hava stygt burtur íleggjaran. – Tað var vist Lykketoft, ið skýrdi bankafólk at vera ”hysteriske kællinger.” Eg kann hvørki vátta ella avsanna hasi tíðindini, men eg vóni fyri landið, at man klárar at halda fast í íleggjaran. Tí tað er ein sera trupul uppgáva at fáa ein útlendskan íleggjara at binda seg til eitt milliarda- projekt í samferðslukervið einum lítlum, fjarskotnum samfelag sum Føroyar, sigur Kurt Bardeleben um sítt egna arbeiði fyri Innlendis­ málaráðið. Kári P. Højgaard, lands­ stýrismaður í innlendis­mál­ um, skuldi eftir ætlan skriva undir sáttmála um Skála­ fjarðartunniln hósdagin í síðstu viku. Men mongu ivaspurningarnar, eitt nú um heimildina hjá lands­stýris­ manninum at skriva undir, hava útsett málið. Á Ólav­ søku ber Kári P. Højgaard eitt nýtt lógaruppskot í løgtingið, ið tryggjar honum heimild at gera avtalu við privat felag um at gera, eiga og reka Skálafjarðartunnilin. Hóttanin um fólkafráflyting er avgerandi, tá útlendskir íleggjarar skulu seta pengar í Skálafjarðartunnilin, sigur Kurt Bardeleben, ráðgevi hjá Innlendismálaráðnum