mánadagur 15. juli 2013síða 23

23 Mánadagur 15. juli 2013 · Nr. 80 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikið tunnilsrok hevur sein­ astu tíðina eyðkent tíð­inda­ flutningin í landi okkara. Tað kom sum ein bumba, at Kári P Højgaard lands­ stýris­maður ætlaði sær at skriva undir sáttmála vegna Føroyaland, og hervið binda land okkara til eina avtalu sum kann tykjast ivasom. Men hví kom hetta sum ein bumba? Jú, tí ongin hevði roknað við, at tað lat seg gera at fáa Skálafjarðartunnilin gjørdan av privatum. Knapp­ liga ressast øll við, nú gongur málið ov skjótt. Hetta hóast boðað hevur verið frá, at landsstýrismaðurin ar­beið­ir við málinum, eftir eini lógar­ heimild sum varð samtykt í 2010. Púra greitt tykist fyri teim­ um flestu, at handfaringin hjá Innlendismálaráðnum av hesum máli kundi verið betri. At man roynir at afturhalda upplýsingum fyri lóggevandi valdinum, er í besta føri átalu­vert. Tolir málið ikki dagsins ljós, so sigur tað seg sjálvt, at fólk verða óttafull um, hvat ið er í ferð við at henda. At løgfrøðin í Inn­ lendismálaráðnum er farin at ivast í sínum egna lógar­ grundarlagi, at arbeiða við teimum málum sum tey gera, er mikið ørkymlandi. Málið hevur tí fingið ta vend ið tað hevur, og spennandi verður at síggja hvussu politiska viðgerðin av málinum verður at hátta seg í heyst. Til henda dag, hava vit í Føroyum enn ikki gjørt okk­ um greitt, hvussu vit vilja framtíðarfíggja sam­ferðslu­ kervi okkara. Tað er henda støðutakanin, sum í stóran mun manglar. Summir polit­ iskir flokkar vilja fíggja alla sam­ferðslu yvir skattin, með­ an aðrir vilja fíggja gildið við brúkaragjøldum. Alt hetta meðan vit vita, at inn­ tøk­urnar ið landið fær frá sam­ferðslu í dag, eru nógv hægri enn útreiðslurnar av samferðsluni. Mín mein­ ing er, at vit eiga at loysa henda spurning sum skjót­ ast, tí órógvið og bar­dagin á hvørjum ári um fígg­ing av vegakervi og strand­ ferðslu okkara, er drepandi fyri trivnaðin hjá flestu pláss­um uttanfyri Havnina. Greiðast hevði helst verið, at øll ferðaðust frítt, við pláss­ bílegg­ing á strandfaraskipum, og at alt varð fíggjað umvegis fíggjar­lóg landsins. Í nógv ár hevur verið tosað um, at gjald fyri at koyra ígjøgnum undir­sjóvar­ tunlarnar í Føroyum skal verða við til at fíggja Sand­ oyar­tunnilin, uttan at man tó hevur funnið politiska semju um hetta. Tá nú so nógv ár eru ging­ in uttan semju um hetta, hvat er tað so sum gerð, at Javn­aðurin og Tjóðveldi vænta at finna semju um at eystur­oyingar skulu fíggja Sand­oyartunnilin? Hví skulu teir vilja tað, tá norðingar og vesturbúgvar ikki vilja fíggja hann, við bummpengum úr Vága- og Norðoyatunlinum? Ongin ivi skal verða um at eg meti tosið um Skála­ fjarðartunnilin verða eitt marglætismál, tí í botn og grund hevur samfelagið Før­ oyar ikki brúk fyri einum Skála­fjarðartunli. Skála­fjarð­ ar­tunnilin kemur, um hann gerst veruleiki, at broyta lívið rundanum Skála­fjørð­in so grundleggjandi við­víkj­ andi vinnulívi, hand­ils­lívi, skúlatilboðum, stovnum og øðrum, at eg ivist stórliga í, um fólkið kring fjørðin ynskir henda tunnil, um man hyggur eftir teimum broytingum ið koma, tá tunnilin er veruleiki. Tað tykist sum verkætlanin ikki sprettir úr fólkinum, men heldur trongdini hjá politikkarum at laða sær varðar. Sandoyartunnilin har­ afturímóti er lívsneyðugur fyri framhaldandi eksistens­ grund­arlagi í eini heilari oyggj. Vit kunnu bara hyggja í hagtølini, og staðfesta hvønn vegin tað hevur gingið við hes­um parti av samfelagnum Føroyum. So er tað spurningurin hvat skulu vit taka framum, eina marglætisfarleið ið kem­ ur at stytta vegin til Havnar við 10-15 minuttum, ella eina farleið sum er lívsneyðug fyri at eitt landafrøðiligt øki í Føroyum yvirlivir? Sjálvur havi eg ongantíð havt tað stóru trúnna uppá, at Skálafjarðartunnilin skal fíggja Sandoyartunnilin. Tí hvør sigur at Skála­ fjarðartunnilin verður tann stóra inntøkukeldan, við ella uttan eitt eykagjald fyri Sandoyartunnilin? Har er jú ein onnur farleið ið nýtast kann. Um avkastið ikki verður har tá Skálafjarðartunnilin er liðugur, hvussu verður so við Sandoyartunlinum, eft­ir at Landskassin hev­ur lænt 1,2 mia kr til Skála­fjarða­ tunnilin? Er tað tá sannlíkt, at landið ferð at læna 800 mió kr til ein Sandoyartunnil afturat? Hinvegin koma ætlanirnar hjá landsstýrismanninum um, at privatir skulu byggja Skálafjarðartunnilin at beina fyri møguleikanum at Skála­ fjarðartunnilin kann fíggja Sandoyartunnilin fyri tíð og ævir. Tað høvið kemur ikki aftur fyrr enn tunnilin fellur aftur til landið, um minimum 30 ár. Samstundis verða at­ knýttar vegaverkætlanir helst neyðugar, sum fíggjast mugu umvegis fíggjarlóg land­sins. At ein fíggingarmøguleiki av Sandoyartunlinum verður tikin burtur, kann eg sum tingmaður ikki liva við, uttan so at annar fíggingarleistur og politiskur vilji fyriliggur, at gera Sandoyartunnilin bein­an­vegin. Viðgerðin í heyst verður at vísa hvussu langt sam­halds­ festið í landi okkara røkkur á samferðsluøkinum. Sandoyartunnilin nú Brandur Sandoy Tingmaður fyri Fólkaflokkin kjak Í Dimmu 10. juli 2013 heldur Jacob Vestergaard ikki, at veiðitrýstið undir Før­oy­ um er ov høgt. Eg haldi, at umsitingin í Fiski­mála­ ráðnum ella leiðslan á Hav­stovuni eiga at greiða Fiskimálaráðharranum frá, hvussu veiðitrýstið verður roknað av fiskifrøðingum, so kanska hann segði nakað annað. Veiðitrýstið er ikki tal av døgum ella tal av húkum ella hvat mát vit áseta fyri veiðuorkuna. Veiðitrýstið í fiski­frøðis­ ligum samanhangi er: Tann brotparturin av tøka stovn­ inum, sum verður fiskaður hvørt árið. Hesin brotpartur verð­ ur roknaður út frá árliga til­vøkstrinum til stovnin. Tilvøkstur er tal av ungfiski og hvussu væl hann veks­ ur. Líka síðan 1996 hevur veiðitrýstið verið størri enn árligi tilvøksturin til stovnarnar. Gamalt var í Føroyum at drýggja, men tað hava vit ikki dugað síð­ an 1996. Vit hava ár um annað fiskað meir úr stovnunum enn árligi tilvøksturin. Og úr­slitið er heilt klárt staðfest nú. Øll vanlig fólk vita, at verður nýtslan størri enn inntøkan so gong­ur galið. Vit nýta meira enn vit fáa inn og tað hava vit gjørt líka síðan vit fingu daga­skipanina. Tað ræður um at drýggja Hjalti í Jákupsstovu Vágaportalurin boðar okk­ um frá í dag, at fíggjar­mála­ ráðharrin og formaður í ein­ um av størru flokkunum á tingi ætlar at leggja fyri løg­ tingið uppskot um at játta 1 mió kr. til stovnsetan av P/F Sandoyartunnlinum, og at peningurin skal nýtast til at gera royndarboringar og seismiskar kanningar í heyst !!?? Tað er fyri mær ómøguligt at finna nakað positivt tekin í hesari játtan til gagns fyri tunnilsgerðina. Seismiskar kanningar eru gjørdar eins og royndarboringar, og mær kunnugt var júst ov lítið av peningi játtað, so hasin part­urin av arbeiðnum varð fullførdur. Við hesum pinku­ loysnunum er nógv frægari greitt at boða frá, at løgtingið ætlar ikki at játta so stóra upphædd, at tunnilin kann gerast. So kenna sandoyar- og føroya fólk støðuna hjá føroya løgtingi! Eg veit væl, at her er talan um ovur stórar upphæddir, men eins og í øllum øðrum førum, tá stórar íløgur hava verið gjørdar, so er talan um gagnligar útbyggingar av landi okkara til frama fyri okk­um øll. Eg var sjálvur við til at játta pening til gerð av - í eyg­unum á fleiri - ta "vit­ leysu" ætlan at gera tunnil undir vestmannasundi. Ar­ beiðið við at gera tunnil undir havinum í føroyum var óroynt og ókent. Tilboð komu inn um at gera arbeiðið, og fleiri fóru beinanveg í gongd við at rokna út, hvussu nógvar ferðir meiri enda­ liga arbeiðið fór at kosta- ábyrgdarloysi-! Men hygg at úrslitinum í dag eins og norðoyatunnlinum! Eg var eisini við til at játta pening til tað "ovur"­stóra og dýra skipið til suður­oyar­leið­ ina. Hvat siga vit í dag? Minnist væl viðmerkingar frá vágafólki, at kostnaðurin fyri at koyra ígjøgnum ein tunnil var "undirornað" Nýggj farleið hevði nógv meiri enn so at týða! Men neyvan var meir enn byrjað at koyra ígjøgnum tunnlarnar í vágum og norð­oyggjum, fyrr lokalir politikk­arar spurdu eftir, nær "vit" sleppa undan at gjalda fyri at koyra ígjøgnum, tí tunnilin er "goldin"! Tað hevur undrað meg, at tá vágafólk og norðoyingar skulu gevast at gjalda, tá "teir" hava niðurgoldið skuld­ ina av tunnlunum, hví vit onn­ur so hava skula gjalda fyri at koyra ígjøgnum? Sum skilst av skriving míni, so er niðurstøðan hjá mær, at landsmenn okkara eru sera ósolidariskir, tá liðugt er at gjalda íløgur í egnum umhvørvi, men vilja ikki vera við aðrastaðni. Er nakar ryggur í okkara politikarum, so taka tit støðu fyri, at vit halda áfram at gjalda fyri at koyra ígjøgnum tunnlarnar til frama fyri alt samferðslukervið. Vit hava ikki brúk fyri ryggleysum politikarum. Solidariska ar­ móðin er nóg mikið royndar­ koyrd! Tí vil eg heita á Jørgen og løgtingið samlað: Takið held­ur støðu nú til at játta neyðugu pengarnar, so tunn­ ils­arbeiðið kann verða gjøg­ numført- ikki í nítjanhundrað og grønkál, men NÚ! Boðskapurin frá Jørgen!?? Eyðun Mohr Viderø Øll vanlig fólk vita, at verður nýtslan størri enn inntøkan so gong­ur galið