hósdagur 8. august 2013síða 46

nr. 90 · 9. august 2013 10 VIKUSKIFTI Hin er sjálvstýrispolitikkurin, sum hevur skilt føroyingar líka síðani vit fingu flokkspolitikk á Løgtingi. Her eru dimensjónirnar gjørdar til tvey sokallað »indeks«, har hvørt indeks hevur fýra spurningar. Fyrst er út­javningar­politikkurin. Her vóru hesir spurn­ing­ar settir, og svarmøguleikarnir eru fimm í tali, frá púra ósamd/ur til púra samd (undantikin seinasti spurn­ ing­ur, har tveir svarmøguleikar eru): • Høgar inntøkur eiga at verða skatt­ aðar harðari, enn tær verða í dag • Fleiri almennar uppgávur kunnu útførast bæði bíligari og betri, um tær verða lætnar til privat • Í núverandi búskaparstøðu er ikki ráð til skattalættar A sigur: Munirnir í inntøku og livistøði eru enn ov stórir í landinum. Tí eiga fólk við lægri inntøku at fáa eina skjótari betring í livistøðinum enn tey við hægri inntøku.B sigur: Inntøkujavningin er farin ríkiliga langt. Teir inntøkumunir, sum enn eru, eiga stórt sæð at verða varðveittir. Ert tú: Mest samd/ur við A? / Mest samd/ur við B. Spurningarnir eru síðani kókaðir saman til eitt samlað indeks, sum gongur frá 0 til 1, har veljarin far 0, um hann er maksimalt vinstrahallur og 1, um hann er maksimalt høgrahallur. Næst er tann sjálvstýrispolitiska dimensjónin, ið er gjørd á sama hátt sum hin. Her er 0 maksimalt ímóti sjálvstýri og 1 maksimalt fyri sjálvstýri. Svarmøguleikarnir ganga somuleiðis her frá púra ósamd/ur til púra samd, og eru: • Føroyska samfelagið er ov lítið og viðbrekið til at klára seg uttan Ríkisfelagsskapin • Føroyar hava sum heild sera stórt gagn av Ríkisfelagsskapinum • Í longdini verður neyðugt við hægri blokkstuðuli úr Danmark • Føroyar eiga at hava ein sjálv­ berandi búskap uttan blokkstuðul Talva 2 vísir effektina á flokksval av svar­unum upp á spurningarnar í hesum indeksum. Kanningin gav uttan iva nøkur áhugaverd úrslit, ið somuleiðis kunnu tulkast upp á nógvar mátar. Eitt nú vísir kanningin, at sann­lík­ ind­ini fyri at velja sannlíkindini fyri at velja Fólkaflokkin eru 11 prosentstig størri, um tú ert maksimalt høgrahallur, enn um tú ert maksimalt vinstrahallur. Sam­stundis, og áhugavert í hesum er, at sannlíkindini fyri at velja Framsókn »bert« eru fimm prosentstig størri um tú ert maksimalt høgrahallur, enn um tú ert maksimalt vinstrahallur. Hetta kann tulkast sum ein ábending um, at veljarar hjá Framsókn eru minni høgra­ hallir enn teir, sum velja Fólka­flokk­ in. Øðrvísi er tað hinumegin miðj­una, har tað eru 16 prosentstig minni sann­ líkindi fyri at tú velur Javnaðar­flokkin, um tú ert maksimalt høgrahallur, enn um tú ert maksimalt vinstra­hallur. Áhugavert er eisini, at einki greitt úrslit er fyri Tjóðveldi, og kann hetta vera ein ábending um, at veljaraskarin hjá Tjóðveldi fevnir breitt tvørtur um miðjuna, tá talan er um útjavningar­ politikk. Taka vit sjálvstýrisdimensjónina, vísir henda greitt, at tað er í nógv størri mun spurningurin um samband og loysing, ið hava týdning fyri flokks­valið hjá veljarum Tjóðveldi og Sambandsflokkinum. Hetta kann ikki koma óvart á nakran. Kanska meira áhugavert er, at sjálv­stýris­ politikkur hevur eisini hevur rættiliga stóran týdning fyri veljarar hjá Javnaðar­flokkinum. Úrslitini vísa nevn­iliga, at sannlíkinidni fyri at velja Javnaðarflokkin eru 13 pro­ sentstig minni, um tú ert maksimalt sjálv­stýrissinnaður, enn um tú ert maksimalt sambandssinnaður. Og áhuga­vert nokk er henda effektin størri, enn hjá Sambandsflokkinum. Altso eru javnaðarveljarar eitt lítið vet meira sam­bandssinnaðir enn veljarar hjá Sam­bandsflokkinum. Fólkaflokkurin og fiskivinnan Síðsti stigin er at kanna týdningin av trimum útvaldum politiskum spurn­ ing­um, sum hava fylt rímuliga nógv í føroyskum politikki upp til og eftir farna løgtingsvalið. Her er talan um stutt­tíðarfaktorar, sum kunnu broytast rímuliga skjótt, serliga í tíðini upp undir eitt løgtingsval. Hesir faktorar kunnu broytast alt eftir hvørji politisk mál fylla miðlarnar, hvussu kjakið í miðlunum og samfelagnum annars gongur og hvørjir politikarar argumentera fyri hvørjum. Teir tríggir útvaldu spurningarnir, ið kanningin fevndi um, var hvønn týdning tað hevur fyri flokksvalið hvat veljararnir meina um grundleggjandi broytingar í fiskivinnuskipanini, hvørt religión fyllir ov nógv í føroyskum politikki og hvørt lokalpolitisk atlit viga tyngri enn landspolitisk atlit í før­oyskum politikki. Svarmøguleikarnir eru fimm í tali, og ganga frá púra ósamd/ur til púra samd/ur. Talva 3 vísir okkum, at tað serliga eru tveir flokkar, ið skilja veljararnar, tá tað kemur til fiskivinnupolitikkin, ið sum vera mann fylti nógv undan sein­asta vali, og framvegis ger tað. Spurning­ urin um tilfeingisbúð vísir seg at hava avgerandi týdning fyri flokksvalið. Serliga eru tað Fólkaflokkurin og Javn­ aðar­flokkurin, ið vinna veljarar upp á henda spurning. Meðan tey, ið eru púra ósamd serliga velja Fólka­flokkin, fara tey púra samdu til Javnaðar­flokkin. Sannlíkindini fyri at velja Javnaðar­ flokkin eru 22 prosentstig størri, um veljarin er púra samdur heldur enn púra ósamdur í, at vit eiga at fáa eina nýggja skipan fyri fiskivinnuna, ið byggir á marknaðartreytir og fría sølu av fiskidøgum. Hinvegin eru sann­lík­ indini 19 prosentstig minni at velja Fólka­flokkin, um veljarin er púra samdur í hesum, enn um hann er púra ósamdur. Eitt annað, og áhugavert úrslit er, at tá tað snýr seg um religión í føroyskum politikki, eru tað serliga veljarar hjá Tjóðveldi, ið eru ósamdir í, at religión fyllir ov nógv. Hvussu hetta skal tulkast, kunnu tað verða nógva meiningar um. Mítt besta boð er, at veljarar hjá Tjóðveldi – av ótta fyri at verða skýrdir alt ov vertsligir – halda seg frá at svara, at tey eru púra samd í, at religión fyllir ov nógv í føroyskum politikki. Hetta byggi eg á, at serliga Tjóðveldi og Javnaðar­flokkurin hava gingið á odda fyri at berjast fyri rættindum teirra samkyndu, liberaliseringum av rús­drekkalógini og øðrum líknandi málum. Samanumtøka – Vita heldur enn gita Hvat kunnu vit so nýta hetta til? Meginparturin av úrslitinum í kann­ ing­ini koma ikki óvart á nakran. At kvinn­urnar velja til vinstru og at javnaðar­veljarar eru sambandssinnaðir, meðan fólkaflokksmenn ikki vilja vita av eini tilfeingisbúð eru ting, vit longu vistu. Tað vildu vit hvørfall sagt, at vit vistu. Mín motivatión fyri at fara undir hesa uppgávu var júst, at tað eru nógv ting um føroyska veljaran, vit halda okkum vita, og sum sannlíkt eis­ini passar, men at ongar kanningar vóru gjørdar av hesum. Nú kunnu vit hvør­ fall í størri mun siga, at vit (við 90 pro­ sent statistiskari vissu) vita at tað mest sannlíkt er so. Tabellirnar vísa gjøgnumsnitligu marginalu broytingarnar í sannlíkindunum fyri at tú velur ein av flokkunum. Marginalu broytingarnar í sannlíkindunum eru í mun til, um tú ert í tilvísingarbólkinum. Tekur tú til dømis Tabel 1, og hyggur eftir fyrstu røðini vísa tølini, at sannlíkindini fyri at tú velur Tjóðveldi eru 10 prosentstig størri um tú ert kvinna, enn um tú ert maður (tilvísingarbólkurin, sum ikki er vístur). Hinvegin fella sannlíkindini fyri at tú velur Sambandsflokkin við 6 prosentstigum um tú ert kvinna, enn um tú ert maður. Talvurnar byggja á multinominala logistiska regressión. Stjørnurnar Stjørnurnar vísa, um úrslitið er statistiskt signifikant. * = Ein stjørna merkir, at úrslitið er statistiskt signifikant við 0,1. Hetta merkir, at tað eru 90 prosent sannlíkindi fyri, at hetta úrslitið er tað rætta. (tvs at 90 av 100 kanningum vilja geva sama úrslit) ** = Tvær stjørnur merkja, at úrslitið er signifikant við 0,05. Hetta merkir, at tað eru 95 prosent sannlíkindi fyri, at hetta úrslitið er tað rætta. (tvs at 95 av 100 kanningum vilja geva sama úrslit) *** = Tríggjar stjørnur merkja, at úrslitið er signifikant við 0,01. Hetta merkir, at tað eru 99 prosent sannlíkindi fyri, at hetta úrslitið er tað rætta. (tvs. at 99 av 100 kanningum vilja geva sama úrslit) Er eingin stjørna, merkir hetta at óvissa er ov stór í mátingini, at úrslitið ikki kann sigast at liva upp til krøvini um statistiska vissu (statistisk sikkerhed). McFaddens Pseudo-R2 Hetta er eitt mát fyri, hvussu stóra forkláringskraft samlaði frymilin hevur – tað vil siga hvussu nógv av variansinum í flokksvali, frymilin kann greiða frá. Mátið gongur frá 0 til 1, har talið 1 merkir, at frymilin kann greiða frá øllum variansinum í flokksvali hjá veljarunum. Taka vit t.d. Talvu 1, vísir hon, at Socio-demografiskir variablar einsamallir kunnu greiða frá umleið 8 prosentum av variansinum í flokksvali. Talva 2 vísir, at Socio-demografiskir OG ideologiskir variablar tilsamans kunnu greiða frá 41 prosentum av variansinum í flokksvali. Talva 3 vísir, at samlað megnar hesin frymilin, tá allir variablar eru íroknaðir, at greiða frá 49 prosentum av variansinum í flokksvalinum í Føroyum. Soleiðis lesur tú tabellirnar Talva 3: Effektin af útvaldum politiskum spurningum á flokksval Gjøgnumsnitligu marginalu broytingarnar í sannlíkindunum, prosentstig Allir variablar úr Talvu 1 og 2 eru tiknir við í analýsuna, men eru ikki vístir her E: Tj. C: Ja. H: Mi. D: Sj. B: Sa. A: Fó. F: Fr. 6 22*** 1 -8* -5 -19*** 2 6 -12** 1 -4 6 -5 8 -17*** 14** -7*** -3 2 3 8 N= 306 McFaddens Pseudo-R2 0,4919 Nota: Svarini uppá spurningarnir eru umbroytt til ein 0-1 skala (0 = púra ósamd/ur og 1 = púra samd/ur) »Vit eiga at finna eina skipan fyri fiski­ vinnuna, ið byggir á marknaðartreytir og uppboðssølu av fiskidøgum ístaðin fyri at landsstýrismaðurin útlutar kvotur sum í dag« »Lokalpolitisk atlit viga meira enn lands­politisk atlit í føroyskum politikki « »Religión fyllir ov nógv í føroyskum politikki«