hósdagur 5. september 2013síða 16

Fríggjadagur 6. septmeber 2013 · Nr. 102 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Føroyar í politiskari undantaksstøðu Kristina Háfoss Løgtingskvinna hjá Tjóðveldi Føroyar eru í undantaksstøðu - politiskari undantaksstøðu. Tí einaferð enn hevur landsstýrið roynt at trýsta eitt stórmál ígjøgnum Løg­ ting­ið, uttan at lurta eftir egnari ráðgeving, fak­kunn­ leika, eini røð av arbeiðs­ gevar­um, fakfeløgum og fólki­num. Hetta verður sam­stundis gjørt við at aftur­halda týðandi upp­lýs­ ing­um, uttan at taka breið sam­felagsatlit og uttan al­ neyðuga gjøgnumskygnið. Sum heild á ein hátt, ið undir­ grevur grundleggjandi súlur undir okkara fólkaræði og rættar­samfelag. Úrslitið er greitt. Hetta kann undir ongum um­støð­ um góðtakast. Fak­feløg, arbeiðsgevarar og túsund­tals føroyingar – bæði í og uttan­ fyri Føroyar – mót­mæla. Alneyðugt er, at fáa Før­ oyar úr hesi støðu sum skjótast. Men skal hetta eydn­ast, er alneyðugt at land­sins leiðsla viðurkennur trupul­leik­ar­nar í hesum máli, og tekur avleiðingarnar av hesum. Er tað í lagi at landsins leiðsla sigur ósatt? Øll vita vit, at Løgmaður og landsstýrismaðurin í inn­ lendis­málum hava gingið hond í hond í royndini, at trýsta málið um pri­vata undir­sjóv­ar­tunni­l­in ígjøg­ num Løgtingið. Men nú hevur pípan fingið annað ljóð úr Tinganesi. Løg­ maður fráboðar nú al­ment á alnótini, at tað var hann, ið kravdi málið um undir­ sjóvartunnilin lagt fyri Løg­ tingið, tí “eg kendi meg ikki trygg­an við støðuna, og tað eri eg ómetaliga glaður fyri í dag.” Men hetta samsvarar als, als ikki við tað, ið løgmaður hevur sagt í málinum higar­ til. Tí løgmaður hevur staði­ liga hildið fast í, at hann kennir seg sera tryggan við støðuna, og at hann vil hava undir­s­jóvartunnilin gjørdan so sum ásett í sáttmálanum við CIP. “Tikið støðu fyri langari tíð síðan – flyti meg ikki ein milli­metur” Undir fyrstu viðgerð av undirsjóvarmálinum á Løgtingi 6. august 2013, frá­ boð­aði løgmaður enntá á tingsins røðarapalli, at “eg havi tikið støðu fyri lang­ ari tíð síðan, og eg flyti meg ikki ein millimetur”. Henda staðfesting kom, tá løg­maður umsíðir tók orðið eftir 10 tíma viðgerð av máli­num á Løgtingi. Ein við­gerð, ið heilt greitt av­ dúk­aði, at løgtingsfólk als ikki kendu seg trygg við málið, tí nógvar upplýsingar manglaðu, samstundis sum óteljandi ósvaraðir spurn­ ingar vóru. Tingfólk vóru sum heild ørkymlað um løgna lógaruppskotið úr Inn­lendismálaráðnum. Men ikki løgmaður. Hann helt staði­liga fast í, at hann var full­vísur í, at lógaruppskotið úr Innlendismálaráðnum og sát­tmálin við útlendska felag­ið CIP var besta loysnin – og einasta loysnin. Løgmaður tikið undir við brot á lóg um ábyrgd landsstýrismanna Í lóg um ábyrgd lands­ stýris­manna verður staðfest so sera greitt í §5: “Løgmaður ella lands­ stýrismaður verður revsaður, um hann tilætlað ella av grovum ósketni skúgvar til viks tær skyldur, sum liggja á hon­um sambært løgtingslóg um stýrisskipan Føroya ella lóg­gávuni annars ella starvs­ innihaldi hansara. Stk. 2. Ásetanin í stk. 1 er eisini galdandi, um so er, at løgmaður ella lands­stýris­ maður gevur løgtinginum skeivar ella villleiðandi upp­ lýsingar, ella um hann, tá løg­ tingið viðger eitt mál, tigur við upplýsingum, sum eru av stór­um týdningi fyri tingsins meting av málinum.” Hóast hetta, so hevur løg­ mað­ur valt at stuðla lands­ stýrismanninum í Inn­lendis­ málum í, at hann “tigur við upp­lýsingum, sum eru av stórum týdningi fyri tingsins meting av málinum.”. Hetta er farið fram í fleiri umførum: 1. Týðandi fíggjarligar upp­lýsingar frá Landsverki um veruliga kostnaðin av at lata tunnilin gera sambært sáttmála við CIP, heldur enn av tí almenna, vórðu fjaldar fyri Løgtinginum. Løgmaður boðaði alment frá, at tað helt hann vera í lagi. 2. Týðandi løgfrøðiligar og fyrisitingarligar við­merk­ ingar til tunnils­lógar­upp­ skotið, frá fyrisitingini hjá Inn­lendismálaráðnum, vórðu fjaldar fyri Løgtinginum. Løgmaður gjørdi onki fyri at gera hesar viðmerkingar almennar og onki fyri, at geva Løgtinginum innlit í hes­ar sum skjótast. 3. Týðandi CIP-sáttmálin, ið var grundarlagið undir ein­ um lógaruppskoti, ið Løg­ting­ ið skal taka støðu til, hev­ur verið hildin loyniligur. Løg­ tingsfólk sleppa bert at síggja henda um hetta verður gjørt í trúnaði. Nakað, ið ger tað ómøguligt hjá løgtingsfólki at nýta upplýsingarnar í við­gerðini á Løgtingi. Hetta átti ikki verið møguligt, tá sáttmálin jú er sjálvt grund­ ar­lagið undir lógini. Eisini hesa mannagongd hevur løg­mað­ur tikið fult undir við aftur og aftur. Hóast tað sostatt er greitt, at landsstýrismaðurin í inn­ lendismálum hevur brot­ið lóg um ábyrgd landsstýrismanna, tá hann hevur dult týð­andi upplýsingar fyri Løg­tingi­ num, so tykist løgmaður ikki at meta hetta vera ein trupul­ leika. Tvørtur ímóti so hevur løgmaður tikið fult undir við hesi tilgongd frá byrjanini. “Serfrøðingarnir kunnu siga akkurát tað teir vilja” Undir 1. viðgerð av máli­ num á Løgtingi 6. august, stað­festið løgmaður m.a. at hann ikki trúði teimum upp­lýsingum, ið hansara egna ráðgeving m.a. Lands­ verk kom við, og legði løg­ mað­ur afturat, at so kundu “serfrøðingarnir siga akkur­ át tað teir vilja”. Hetta at seta fakkunnleikan og ráð­gev­ ingina hjá landinum til viks, til frama fyri egna persón­liga sannføring, hevur víst seg at ganga aftur fleiri ferð­ir í hesum máli. Tí nógv fa­k­ fólk og nógvir ráðgevar hava gjørt vart við seg í hes­um stórmáli, og samlaða niður­ støðan hevur verið rætti­liga greið. Gerið ein almennan undirsjóvartunnil – ikki privatan. Kann taka 3 dømi úr rúgvuni. Landsverk – lands­ stýrismaður og løgmaður trúgva ikki upplýsingum Landsverk hevur gjørt um­ fatandi útgreiningar, ið lýsa, at kostnaðurin av privatu verk­ætlanini helst gerst upp í 3 mia. kr. dýrari fyri før­ oyingar yvir eitt áramál, enn um tunnilin varð gjørdur av tí almenna. Hetta vegna mun­andi hægri rentu hjá privatum og krav um privat avkast. Eisini hevur Lands­ verk gjørt metingar av avleiddum vegum, ið mugu gerast í Eysturoynni og Suður­s­treymi um Eystur­oy­ ar­tunnilin verður gjørdur. Av­leiddar verkætlanir, ið verða mettar at kosta oman­ fyri 500 mió. kr. Hetta eru út­ reiðslur, ið tað almenna skal rinda, og sum als ikki eru partar av verkætlanini hjá Inn­lendismálaráðnum. Landsstýrismaðurin og løg­maður hava báðir hava frá­boðað, at teir als ikki trúgva hesum upplýsingum. Lands­stýrismaðurin boðaði enn­tá alment frá, at hann ikki metti Landsverk hava neyð­ugu førleikarnar til at meta um framtíðar sam­ ferðslu­útbyggingar. Gjaldstovan – løgmaður trýr ikki upplýsingum Gjaldstova Føroya hevur gjørt greiningar, ið vísa, at ratingin av Føroyum versnar um leisturin hjá løgmanni við einum privatum Eystur­oy­ar­ tunli og einum almennum Sand­oyartunli í senn, verður til veruleika. Tá er betur við almennari loysn fyri Eystur­ oyar­tunnilin. Hesar upp­lýs­ ing­ar hava týdning, tí altjóða ratingin hjá Føroyum, hevur stór­an týdning fyri ta rentu, ið landsstýrið skal rinda av land­sins skuld, ið er um 5,5 mia. kr. í dag. Um rentan bert hækkar 0,5% av hesi upp­hædd, so er talan um 27,5 mió. kr. eyka í árligum rentu­ útreiðslum á fíggjarlóg land­ sins. Ongar av við­merk­ing­ unum frá Gjaldstovu Føroya eru tiknar til eftirtektar. Løgmaður hevur í staðin al­ ment fráboðað at hann ikki trýr hesum upplýsingum, og at málið meira er ein spurn­ ingur um trúgv enn nakað annað. Fakfólk í Innlendis­ málaráðnum sett til viks Løgfrøðingar og onnur fakfólk í Innlendismálaráðnum hava har­til skrivað 11 A4-síður við eini røð av spurningum og iva­málum í samband við lógina um sáttmálan við CIP. Longu 4. juli varð uppritið latið landsstýrismanninum í Inn­lendismálum. Eitt upprit við lemjandi atfinningum móti lógaruppskotinum. Ein mánað seinni – 1. august – varð lógaruppskotið lagt fyri Løgtingið, uttan at taka týdningarmiklastu við­merk­ing­arnar úr Inn­ lendi­s­mála­ráð­num til eftir­ tekt­ar, og enntá uttan at kun­na Løgtingið um hesar við­merkingar. Í sjálvum lógar­up­p­skoti­ num verður fylgjandi upp­ lýst: “Uppskotið hevur ikki fíggj­ar­ligar avleiðingar fyri land­ið” “Uppskotið verður ikki mett til at hava fíggjarligar avleiðingar fyri kommunur.” “Uppskotið verður ikki mett at hava fyrisitingarligar av­leiðingar fyri land og kommunur.” Hetta er jú beinleiðis ósatt, og beint øvugt av tí vitan, ið landsstýrismaðurin í Innlendismálum hevði fing­ ið frá fleiri síðum, eitt nú fakfólkum í Inn­lendis­mála­ ráðnum. Nú uppritið frá fak­ fólkunum í Inn­lendis­mála­ ráðnum kom alment fram hóast alt, hevur lands­stýris­ maðurin brúkt sum um­ bering, at hann ikki hevði lisið viðmerkingarnar til full­n­ar. Metti tað ikki vera sína uppgávu. Tykist tíverri ikki sum landsstýrismaðurin hev­ur skilt sína uppgávu og ábyrgd. Kendu lands­ stýrismaðurin og løg­maður ikki til ávaringarnar í uppritinum? Løgmaður hevur nú boðað frá, at hann ikki kendi til við­ merk­ingarnar í upp­riti­num frá Inn­lendis­málaráðnum. Hvør trýr hesum? Alt Løgtingið, fjølmiðlar og almenningurin hava kent til hetta upprit var til, men innlit varð noktað í viku­vís. Loyniliga uppritið og nokt­ andi innlit vóru enntá við­ gjørd á forsíðuni á einum av størstu bløðum okkara – Sosialu­rin – herfyri. Formaður Miðfloksins avdúkaði eisini í KVF, at løgmaður kendi væl til uppritið, og at hetta mál varð viðgjørt á fundi millum formennirnar í sam­ gonguflokkunum fyri nøkr­ um vikum síðan. Um hetta er so, kann tað veruliga góð­ takast at ein løgmaður sigur ósatt – og enntá í einum so týð­andi máli? Undir øllum umstøðum, so hevur landsstýrismaðurin afturhildið týðandi upp­lýs­ ing­um fyri Løgtinginum í hesum máli, og hevur løg­ mað­ur hartil als ikki røkt sína eftirlitsskyldu sambært Stýrisskipanarlógini – uttan mun til um løgmaður hevur sæð uppritið og onki gjørt, ella um hann ikki hevur kannað upplýsingarnar um hetta uppritið, ið hann visti var til. Sáttmáli gjørdur uttan lógarheimild Fleiri ferðir hava lands­stýris­ mað­urin í Innlendismálum og løgmaður sagt, at teir meta, at teir høvdu heimild til at binda landið til sáttmálan við CIP, eisini hóast teir valdu at koma í Løgtingið við nýggjari lógarheimild. Hetta er tó sera ivasamt, og eru nógvir løgfrøðingar ósamd­ ir í hesum. Eri sjálv ein av hes­um. Latið okkum hyggja nærri at lógini. Í løgtingslóg nr. 161/2009 um einkarætt til at byggja, reka og fíggja undir­ sjóvartunnil undir Skála­fjørð og Tangafjørð (við broyt­ing­ um við lóg 126/2010), verður í §2 heimilað lands­stýris­ manni­num: “at lata P/F Skála­fjarð­artunlinum ein tíðar­av­markaðan einkarætt til fyri egna rokning og váða at byggja, reka og fíggja ein undir­sjóvartunnil undir Skála­fjørð og Tangafjørð. Tunnil­in skal knýta Suður­ streym­oy saman við suður Eystu­r­oy. Stk. 2. Einkarætturin skal