hósdagur 5. september 2013síða 17

17 Fríggjadagur 6. septmeber 2013 · Nr. 102 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 verða latin P/F Skála­fjarð­ar­ tunli­num í seinasta lagi tann 1. august 2011. Stk. 3. Um lands­stýris­ mað­urin ikki nýtir heim­ild­ ina at geva P/F Skála­fjarð­ar­ tunlinum einkarættin áðr­enn tann 1. august 2011, fell­u­r heimildin burtur, uttan so at lands­stýrismaðurin í staðin ger av at bjóða út einka­ rættin í fríari kapping, við tí endamáli at geva øðrum einka­rættin. Um so er, verður lands­stýrismanninum heim­ i­l­að at gera ein sáttmála um einka­rætt við tann, sum út frá einari samlaðari met­ing má metast at hava givið bes­ ta tilboðið.” Í viðmerkingini í lógini til §3, stk. 3 verður ásett hvussu §3, stk. 3 skal skiljast: “Stk. 3. Eyðnast tað ikki at gera eina loyvisavtalu innan 1. august 2011, so fellur einka­ rætturin burtur, um lands­ stýrið ikki í staðin velur at bjóða einkarættin út í fríari kapp­ing fyri at kunna geva einum øðrum loyvishavara einkarættin. Í einum slíkum føri verður landsstýrinum heimilað at gera eina loyvis­ avtalu í samsvari við treyt­ irnar í hesi lógini við tann tilboðsgevaran, sum hev­ur tað samanumtikið besta fíggj­ar­liga boðið. Við útboð verður einans miðað eftir eini kapp­ingar­ útseting. Tað er sostatt nóg mikið, at meira enn ein partur verður boðin til sam­ røðu við landsstýrið. Tað verður gingið út frá, at kapp­ ingarútsetingin í tíð verð­ur samanhangandi við 1. novem­ ber 2010. Tað snýr seg sostatt ikki um eina standandi heim­ ild til landsstýrið, sum kann verða brúkt uttan tíðar­av­ mark­ing.” Tvær treytir skuldu so­ statt uppfyllast, um so er, at landsstýrið hevði farið í samráðingar við nýggjar íleggjarar við gomlu lógar­ heimildini. 1. Sáttmálin við íleggar­ ar­nar skuldi vera í samsvari við treytirnar í lógini frá 2010. Nógv bendir á, at tað er ver­andi sáttmáli við CIP ikki. Havi tó ikki sæð sáttmálan, men tað er ikki uttan orsøk, at landsstýrismaðurin í inn­ lendis­málum hevur lagt nýggja lógarbroyting fyri Løgtingið við eini røð av ásetingum um endur­gjalds­ skyldu í samband við fleiri viður­skifti komandi 50 ár­ini, og frávikum frá innliti sam­ bært fyrisitingarlógini v.m. Eisini verður í nýggju lógar­ broytingini heimilað lands­ stýris­manninum at frátaka kommununar byggi­myndug­ leik­an. Um hetta eru treytir, ið skulu til fyri at sáttmálin við CIP skal kunnu fremjast í verki, so er sáttmálin ikki í sam­svari við lógina frá 2010. 2. Tað sum kanska er enn meira álvarsamt er, at tal­an skuldi vera um eina út­bjóð­ing, ið var í tíð sam­ an­hangandi við 1. august 2011. Tí talan er IKKI um eina standandi heimild til lands­stýrið, og harvið eina heim­ild, ið IKKI kann nýt­ast utt­an tíðaravmarking. Sum kunnugt avgjørdið lands­ stýr­ið í 2011 at sleppa æt­lan­ ini at gera privatan tunnil, og boð­aði táverandi lands­stýris­ mað­ur alment frá, at ætlanin í stað­in var at gera almennan tun­nil. Eftir hetta varð løg­ tings­val og nýtt landsstýri og løg­ting hartil valt. Harvið má lógarheimildin í lógini frá 2010 sigast at verða farin úr gildi. Landsstýrismaðurin angr­ar, at hann ikki undirskrivaði sátt­ málan 27. juni! At núverandi samgonga tí ikki fekk til vega nýggja lógar­heimild fyrst, áðrenn far­ið varð undir samráðingar við íleggjarar er óskiljandi. Samgongan valdi at geva landsstýrismanninum á fíggjar­lógini fyri 2013 heilar 6 mió. kr. til at fyrireika út­ bjóð­ing av tunnlinum í 2013. Men hetta merkir tó ikki, at landsstýrismaðurin kundi undirskriva ein endaligan sátt­mála áðrenn dagført lógar­upp­skot við neyðugu materiellu heimildini varð við­g­jørd og samtykt á Løg­ tingi. Nakað, ið fleiri sam­ gongu­ting­fólk, væntaðu fór at verða gjørt. Hyggja vit nærri at við­ merkingunum til játtanina á fíggjarlógini fyri 2013, so stendur: “Innlendismálaráðið er farið undir at fyrireika út­bjóðing av verkætlanini at gera Eysturoyartunnilin. Tað eru játtaðar 6,0 mió. kr. til endamálið í 2013.” Hetta merk­ir ikki, at heimild er til at undirskriva endaligan sátt­mála. Tað er fullkomiliga óhald­bært, at hava ein landsstýrismann í Inn­lendis­ mál­um, ið - sjálvt eftir alt tað, ið er komið fram í málinum - stað­festir, at tað einasta, ið hann­ angrar er, at hann ikki skriv­aði undir sáttmálan við CIP 27. juni 2013, áðrenn lógar­heimildin varð latin Løg­tinginum. Hetta sigur alt um, hvussu langt úti polit­ iska leiðslan er í dag. Um hetta ikki verður steðgað, so fer søgan at endurtaka seg í nær­mastu framtíð. 1 mió. kr. í endurgjaldi til CIP, tí Løgtingi ikki sam­tykk­ ir eina lóg? Men landsstýrið hevur ikki bert undirskrivað ein sáttmála við onkrum treyt­ um – nei, landsstýrið (lands­ stýris­maðurin í Inn­lendis­ mál­um og løg­mað­ur) hevur bund­ið landið til, at rinda pri­vata felagnum CIP 1 mió. kr. í endurgjaldi um so varð, at Løgtingið ikki samtykti lóg­ina, ið skuldi geva heim­ ild til at undirskriva sjálvan sátt­málan – áðrenn 1. sep­ tem­ber 2013. Hetta ljóðar jú heilt “trage-komiskt” og full­ komiliga umvent. Løg­ting­ ið hevur jú ikki givið lands­ stýris­manninum heimild til at undirskriva sáttmálan, og hóast hetta so undirskrivar lands­stýrismaðurin sátt­mála, ið bindur landið til at rinda út­lendskum felagi endur­ gjald, um Løgtingið ikki ger sum landsstýrismaðurin og CIP vil? Sjálvandi eigur Løgtingið undir ongum umstøðum at góð­taka hetta, og tað átti lands­stýrið heldur ikki. Ongin materiell lógarheimild er fyri at brúka hesa milliónina, og er tí sera ivasamt um lands­ stýrismaðurin hevur heimild til at rinda 1 mió.kr. til CIP. “Privat loysn uttan al­mennan váða” – Nei Løgmaður og lands­stýris­ mað­urin hava hartil verið alment frammi við, at við privata tunlinum verður onki alment veðhald og ongin al­ mennur váði. Hetta er bara ikki rætt. Landsverk hevur gjørt frágreiðing og mett, at av­ leiddar verkætlanir mugu gerast báðumegin Eystur­ oya­r­tunnilin fyri omanfyri hálva mia. kr. Løgmaður og lands­stýrismaður nevna onki um hetta. Í lógaruppskotinum frá landsstýrismanninum skal landið eisini veita endur­ gjald til CIP um so er, at felagið verður verri still­að komandi 30-50 árini, av at: 1) skattalóggávan við­víkjandi avskrivingum verð­ur broytt, 2) um trygd­ar­krøv v.m. til tunlar í fram­tíð­ini verða broytt ella um 3) verkætlan verður framd, ið fer at kapp­ ast við Eystur­oy­ar­tunnil­in. Hetta er sanni­liga ein stór­ur váði fyri land­ið. Men løg­mað­ u­r og lands­stýris­mað­urin nevna onki um henda váða. Løgmaður hevur hartil alment fegnast um, at “eisini føroyskir pensjónspengar eru við í verkætlanini”. Hetta tí almenna pensjónsfelagið LÍV hevur bjóðað seg at seta um 200 mió. kr. í privatu verk­ætlanina. Sum kunnugt veð­heldur landskassin fyri pen­sjónum teknaðar áðrenn 1. januar 2000 hjá LÍV. Um so er, at hesin partur av pen­ sjónunum í LÍV ikki verð­ ur hildin uttanfyri íløgu­ na saman við CIP, so vil landskassin óbeinleiðis koma at veðhalda fyri parti av CIP- verkætlanini umvegis lands­ kassa­veðhaldið hjá LÍV. Eisini tryggjar lógar­upp­ skotið frá Inn­lendis­mála­ráð­ num, at CIP fær einkarrætt og møguleika at bíða heilt til 2021 áðrenn farið verður í gongd við tunnilin. Fram til 2021 vilja onnur ikki arbeiða við hesum, samstundis sum vandi er fyri, at CIP til ta tíð vel­ur at fremja aðrar íløgur í stað­in. Men hetta er ein váði, ið heldur onki verður nevnt um frá landsstýrisins síðu. Hartil er tað ein váði fyri landið, at landið miss­ ur ræðisrættin yvir týð­andi parti – enntá yvir­skots­gev­ andi parti - av sam­ferðslu­ kervi­num. Hetta avmarkar eitt nú møguleikarnar fyri eini samanhangandi og burð­ a­r­dyggari ætlan fyri, hvussu fram­tíðar inntøkur fáast skila­best til vega, til at fíggja útreiðslur til við­líka­hald og útbygging av sam­ferðslu­ kervinum. Politiskir rossahandlar í 100-millióna klassanum Men málið er bara farið meira og meira av sporinum. Tí tá tað gjørdist greitt, at fleiri samgongutingfólk ikki fóru at taka undir við máli­num, so valdi løgmaður at fara al­ ment út og bjóða and­støðu­ ting­lim­um rossahandlar í 100-millióna klassanum, um hesir bert atkvøddu fyri lógini, ið skuldi heimila pri­ vata sáttmálanum við CIP. Kendist fullkomiliga óveru­ligt, at hetta kundi hen­da í okkara rætt­ar-sam­ felagi. Hetta eru ikki persónligir peng­ar, ið handlast skuldi við. Nei, skattgjaldarans pen­ ing­ur. Løgmaður tosaði alment um, at tað var í fínasta lagi, at nýta Landsbankafæið á 150 mió. kr. (peningur, ið sam­ gong­an inntøkuførdið í 2013, tí Landsbankin varð avtikin) til politiskar rossahandlar. Um bert andstøðutinglimir úr Sandoynni atkvøddu fyri CIP-lógini, so skuldu hes­ir fáa 150 mió. kr. til Sandoyar­ tunnil afturfyri. Ein sera ódám­ligur og óhóskandi fram­ferð­ar­háttur. Fyrst brúka Lands­ bankafæið og síðan ognina hjá Samhaldsfasta? Syrgiliga hugvekjandi er tað hartil, at bert 4-5 mánaðar eftir, at Landsbankin form­ liga varð avtikin – 1. apríl 2013 – gjørdist forsøgnin um, at politiskar ætlanir vóru við Landsbankafænum til veru­leika. Eisini hóast hetta fæ eftir ætlan skuldi nýtast til framhaldandi at styrkja gjald­føri og fíggjarstøðu land­sins. Tá samgongan avtók Lands­bankan tók lands­ stýr­ið samstundis ræð­ið á Sa­m­halds-fasta eftir­løn­ar­ grunni­num. Spurningurin er, um fæið hjá Samhaldsfasta á nærum 1 mia. kr. verður tað næsta, ið samgongan fer eftir. Við hesum landsstýri tyk­ist hetta ikki ómøguligt. Hetta er nú enn nærri veru­leikanum, tí greitt er, at lands­stýrið longu hevur vent sær til Samhaldsfasta fyri at kan­na møguleikan. Nógv bend­ir sostatt á, at stendur tað til landsins leiðslu, so skal fæið hjá Landsbankanum og Samhaldsfasta nýtast til politiskar verkætlanir. Júst sum spátt varð, tá Lands­ bankin varð avtikin og Sam­ halds­fasti varð lagdur undir landsstýrismannin í fíggjar­ málum. Syrgiligt, men satt. Nýggj leiðsla má til sum skjótast Tað er alneyðugt at vit sum skjótast fáa Føroyar úr hesi poli­t­isku undantaksstøðuni, ið er so sera skaðilig fyri okk­ ara land og fólk. Ein máti at fremja hetta í verki er at útskriva løg­tings­ val, so vit fáa nýggja man­n­ ing á Løgting og í landsins leiðs­lu – og fáa sett nøkur nýggj og savnandi mál fyri land og fólk. Men uttan mun til um val verður ella ikki, er neyðugt við nýggjari sam­gongu, so nýggj stjórn og leiðsla verður vald fyri land­ið. Hetta fyri at tryggja, at seinastu tvey árini av val­skeiðnum ikki verða eitt fram­hald av undanfarnu tveim­um árunum, men held­ur tvey ár við nýggjari sa­m­gongu, ið megnar at endur­r­eisa álitið á politisku skipan­ina – og vil fremja týð­andi og savnandi mál til frama fyri alt fólkið í Før­oy­ um.