hósdagur 5. september 2013síða 20

Fríggjadagur 6. septmeber 2013 · Nr. 102 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Greining: Flemming Rose, uttanlandaredaktørur á Jyllands Posten vitjar Føroyar – er hansara vitjan eitt trygdarpolitiskt evni, sum Føroyar skulu fyrihalda seg til? Henrik Weihe Joensen ráðgevi í trygdar- og tilbúgvingarmálum og fyrrverandi tilbúgvingarstjóri í Føroyum Flemming Rose, sum er uttanlandaredaktørur á tíðindablaðnum Jyllands Posten hevur fyrilestur í Norðurlandahúsinum í Tórs­havn komandi fríggja­ dag 6. september 2013. Fyri­l­est­urin ber heiti “Tavsheden, ytringsfriheden og de forbandede tegn­ ing­er.” Flemming Rose var mentanarredaktørur á Jyllands Posten, tá ið avís­ in tann 30. september 2005 almannakunngjørdi eina grein, ið bar heiti “Mu­ham­ meds ansigt.” Greinin inni­ helt 12 satiru-tekningar av Muhammed og ein út­grein­ andi tekst, sum var skriv­ að­ur av Flemming Rose. Al­manna­kunngerðingin av Mu­ham­med tekningunum í Jyllands Posten viðførdi stóra vreiði í stórum pørtum av muslimska heiminum, har fleiri lond eftirfylgjandi settu í verk handilstiltøk mót­vegis donskum vørum. Í kjalar­ vørri­num av teimum nógv um­røddu tekningunum, bleiv Flemming Rose eitt yvir­gangs­mál – hóttir eftir lívi­num, og hann hevur havt brúk fyri politiverju. Flemming Rose má fram­haldandi sigast at vera eitt møguligt yvir­ gangs­mál – í fyrsta lagi er yvirgangshóttanin vend persónliga mótvegis Flemm­ ing Rose og danska sam­ felag­num. Men, hvat nú, um fyrilesturin hjá Rose í Før­oyum hevur tann av­ leið­andi virknað, at við­ gongd­ir persónar, sum hava hótt Rose, ella sum taka undir við hóttanunum, seta sjóneykuna á føroyska sam­ felagið. Føroyar hava ikki í dag ein trygdarpolitik og eina ætlan fyri, hvussu yvir­gangs­ spurn­ing­urin skal hand­ farast. Hetta kann vera ein trupul­leiki í dag og sum frá líður, tí yvirgangshóttanir- og gerðir í tí sambandi eru tvør­tjóða, har tað er tørvur á eini tvørgangandi samskipan myndug­leikar og lond ímill­ um. Uttanríkis-, trygdar- og verju­politikkurin – felags ábyrgd fyri at samstarva um at Føroyar gerst partur av trygdarpolitikkinum, sum verð­ur legitimeraður í al­ men­nu skipanini. Sum eg vil greiða nærri frá, so meti eg, at fyrilesturin hjá Flemming Rose í Føroyum er eitt trygdarpolitiskt evni, sum Føroyar skulu fyrihalda seg til, hóast uttanríkis-, trygdar- og verjupolitikkurin, undir hesum viðurskifti við­víkj­andi politinum, eru donsk málsøki sambært heima­stýris­lóg­ini. Yvir­ gangs­hótt­anir- og gerð­ir, og vandar annars mót­vegis sam­feløgum í vestur­heimi­ num í dag eru óvæntaðar, fara um landamørk og eru fløkt­ar. Spurningurin um ábyrgd­a­r­viðurskiftini í uttan­ríkis-, trygdar- og verju­ politikki­num í ríkis­felags­ skapi­num mill­um Danmark og Føroyar má ikki forða fyri tí skyldu, sum danskir og føroyskir myndugleikar hava sínamillum, at sam­ starva um at evna til ein yvir­skipa­ðan trygdar-, verju- og tilbúgvingarpolitik, sum saman­sjóðar Danmark og Før­oyar á trygdarpolitiska øki­num. Frameftir vil ein tílík samansjóðing styrkja donsk­ um og føroyskum myndug­ leikum í útinnan av felags tilbúgvingarátøkum mót­ vegis menniskja- og náttúru­ skaptum hendingum, undir hesum átøk mótvegis yvir­ gangshóttanum- og gerðum. Við­komandi myndugleikar í Føroyum í mun til uttan­ríkis-, trygdar- og verju­politikkin, undir hesum til­búgv­ing­ ar­politikkin, eru í fyrsta lagi Løgmansskrivstovan/ Uttan­ríkistænastan og Fiski­málaráðið, sum eru kontak­t­myndug­leik­ar Før­ oya mótvegis viðkomandi donsk­um myndugleikum, sum í hesum førinum eru Uttan­ríkis-, Verju- og Løg­ mála­ráðið. Trygdarpolitikkurin skal í fyrsta lagi legitimera trygd­ar- og tilbúgvingarmál í almennu skipanini í Før­oy­ um, tað vil siga í mun til trygd landsins og vælferð fólksins í breiðum høpi. Ein háttur at legitimera trygdar- og til­búgvingarmál í almennu skipan­ini, er, at hava hetta øki sum eitt fast evni á hvørjum stjórn­ar­grundarlagið (sam­ gongu­skjalið), óansæð hvørj­ir politiskir flokkar stjórna landinum. Har næst skal legitimiteturin hjálpa til við at staðfesta í hvørj­ um aðalráðið trygdar- og tilbúgvingarmál eru rætt­ ast staðsett. Aðalráðið á embætismannastigi, sum hevur fingið – og tik­ið til sín – trygdar- og til­búgv­ing­ ar­legitimitetin, skal síðani tryggja, at evni trygd og til­búgving í Føroyum, sum virk­ar tvørtur um politisk floks­mørk, er við á hvørjum sam­gongu­skjali óansæð poli­ tiska samanseting. Metingar um yv­ir­gangs­ hótt­an­ina, sum fregn­ar­tæn­ ast­ur­nar hjá politinum og herv­aldi­num hava gjørt. Fregnartænastan hjá poli­ tinum (PET), undir hes­um mynd­u­g­leika Center for Terr­ or­a­na­lyse (CTA), metir tann 8. januar 2013 yvir­gangs­hótt­ an­ina mótvegis Danmark á henda hátt: “Det er vores vur­der­ing, at der fortsat er en al­vorlig terrortrussel mod Dan­mark. Danmark er stadig et pri­or­iteret terrormål for mili­tante islamister, og det sam­l­ede trusselsbillede er i da­g mere fragmenteret, dyn­a­misk og komplekst og dermed også mere u­forud­ sig­e­ligt end tidligere. ...” Á hvønn hátt málið um tekn­ ingarnar framhaldandi hava ein týdning fyri yv­ir­ gangs­hótt­an­ina mótvegis Dan­mark, skrivar PET m.a. á henda hátt: ”Antallet af sage­r, hvor der er set konkret an­grebsplanlægning og/ eller angrebsforsøg mod Dan­mark eller danske interesser i udlandet med bag­grund i tegningesagen, er steget i perioden 2010- 2012. Samlet set er antallet i de seneste år således høj­ ere end under den første periode af tegningesagen (2005-2008) og i perioden efter genoptrykningen (2008-2010). Denne udvikling understreger det fortsatte fokus på Danmark blandt mili­tan­te islamister, og at der fortsat er en alvorlig terrortrussel mod Danmark. CTA vurderer, at denne tend­ ens vil fortsætte de komm­en­ de år, ...” Fregnartænastan hjá her­ valdinum (FE) skrivar í sínari váða­meting fyri 2012 m.a. so­ ljóð­andi, at “Mens truslen fra selve al-Qaida er faldet, er det sandsynligt, at truslen fra de tilknyttede militante islam­ist­iske grupper vil komme fra flere lande. Dette vil på kort sigt hovedsageligt have betydning for vestlige interess­er i de områder, hvor disse bevægelser har hjemme. ...” FE skrivar eisini, at “Al-Qaidas robuste støtte­ strukt­urer modvirker i et vist omfang svækkelsen af den centrale ledelse. ... Mili­ tante islamister fra Skand­i­ nav­ien benytter disse støtte­ strukt­urer til at rejse til terror­gruppernes fristeder og kon­fliktområder for at få træning og kamperfaring. Det skaber en risiko for, at de senere bliver indsat mod deres hjemlande. ... Svækkel­ sen betyder også, at al-Qaida og de tilknyttede grupper satser mindre på komplekse angrebsformer. Desuden kommer truslen fra såkaldte solo­terrorister, dvs. personer, som kun har perifer berøring med mere organiserede grupp­er og primært er blevet inspireret af disse. Et markant eksempel herpå er fransk-algerieren, der i marts 2012 skød og dræbte seks personer i Toulouse i Fran­k­rig. ...” Nýggj trygdardagsskrá í vestur­heiminum – Danmark styrk­i­r átøk hjá samfelagnum mót­vegis menniskja- og nát­ túru­skaptum hend­ing­um. Terrorhóttanir- og gerðir í tí sambandi, sum tey seinastu 10 til 12 árini á ymiskan hátt og við jøvnum millumbilum eru framd ímóti sivilum mál­um í Evropa og í øðrum heims­pørtum, hava saman við øktari alheimsgering og enda­num á kalda krígnum ført við sær eina nýggja trygd­ar­dagsskrá fyri lond í vestur­heiminum. Í altjóða høpi hevur Danmark verið ein fyrimynd í tilgongdini at styrkja og gera munagóð átøk mótvegis menniskja- og náttúruskaptum hend­ing­ um, undir hesum átøk og tilbúgving mótvegis yvir­ gangi. Tann nýggja trygd­ar­ dags­skráin hevur m.a. ført við sær, at hernaðarverjan er umskipa – skipanin við territorialverjuni er slept og í staðin fyri er hernaðarverjan sett breiðari saman, har eind­ir á aðrari síðuni vera brúkt­ar í altjóða átøkum og á hinari síðuni er skipa ein innan­ríkis heildarverja, sum skal brúkast í sambandi við eitt nú yvirgangsálop og stór­skaðatilburðir. Við at leggja áherðslu á innanhýsis trygd­ina hjá landinum, blivu fregnartænasturnar hjá politinum og hern­að­ar­ valdinum styrktar um­framt sivila tilbúgvingin. Har­ um­framt er samskipanin av størri átøkum, har talan er um stórskaðatilburðir og/ella serligar hendingar, bliv­in styrkt í og við, at ein kreppueind – National Opera­ tiv Stab – er sett á stovn. Stjórnargrundarlagið frá oktober mánaða 2011 – “Et Danmark, der står samm­en” – fylgir nýggju trygd­ar­dags­ skránni upp og tilgongdini, at styrkja um átøk og tilbúgving mót­vegis yvirgangi við m.a. at kunngera, at stjórnin ynsk­ir at lata úr hondum eina samlaða ætlan fyri á­tøk hjá Danmark mótvegis al­ tjóða yvirgangi. Eisini ynsk­ ir stjórnin, at halda fast í einari sterkari og smidligari tilbúgving, har samstarvið millum politiið, hernaðarligu verjuna, sivilu tilbúgvingina og heimaverjuna skal trygg­ ja, at alt tøkt tilfeingi í til­ búgvingini verður brúkt á skila­besta hátt til operativ á­tøk. Danska stjórnin ynsk­ ir eisini, at tað vera hildnar regluligar venjingar í kreppu­ stýring, sum skal tryggja, at teir ymisku aktørarnir í til­ búgv­ingini eru førir fyri at hand­fara stórskaðatilburðir og/ella serligar hendingar.