týsdagur 11. mai 2004síða 7

12 Nr. 88 - 11. mai 2004 Nr. 88 - 11. mai 2004 13 VIÐMERKINGAR Ólavur Hátún Tá ið talan er um tónleik í Føroyum, hevur tað undrað, at vit her í landinum ongi ljóðføri hava havt og tí ongan serføroyskan instru- mentalan tónleik eiga frá eldri tíð. Ymsir tankar hava verið frammi um, hví so hevur verið. "Ongin viða- vøkstur og tí onki tilfar til ljóðføri", heldur onkur. Neyvan man tað vera or- søkin, tí føroyingar hava smíðað bæði hús og bátar og ikki so lítið av amboðum og búnyttum, so saktans høvdu viðasprek verið fyri hond til eisini tónleikatól. "Vit vóru so fjarskotnir, høvdu lítið og onki sam- band við umheimin í teirri tíð, tá instrumentalur tón- leikur hevði tikið seg upp inni á meginlandinum". Nei, siga søgumenn, sam- bandið fyrst og fremst við móðurlandið Norra var ikki so vánaligt sjálvt í teirri myrku miðøld, og hygg at íslendingum, teir høvdu jú síni langspil, sum við sínum sermerkjum sipa til samband við kontinentalan tónleik. Nei, man ikki orsøkin til, at ljóðføristónleikur ikki hevur vunnið sær ræsur inn í føroyskt mentanarlív í gomlum døgum heldur vera tann, at tað sangliga og tá helst kvøðingin, frásøgnin í kvæðunum og tann eggj- andi kvæðarytman hava havt slíkt tak á fólki her, at tað ikki hevur verið rúmd fyri øðrum? Tann allmikli kvæðaarvurin frá miðøld og upp gjøgnum øldir, sum Emil Thomsen við sínari snotiligu heildarútgávu nú hevur gjørt almanna at- komiligan, man bera sín greiða boðskap um tann møguleikan. Tá ið nýtt tíðarrák fór at bera við eisini her hjá okk- um fyri um 200 árum síðan, var tað tí eisini natúrligt, at tað var kvæðayrkingin, sum fekk sína endurføðing. Við næsta tíðarhvarv fram móti næstseinasta aldarskifti var tað framhaldandi gamli kvæðastílurin, sum eyð- kendi nýføroyska skald- skapin og sangmentanina. Men um hetta mundið fóru eisini nýggir tónar at ljóma í samkomum føroyinga mill-um, sangir við meira nýtíðarligum sniði og oftast til útlendskt, helst norður- lendsk løg, men við rótfør- oyskum innihaldi. Slóðari í hesari nýggju leið mundi vera Fríðrikur Petersen, seinni Føroya próstur, sum hóast tað lítla í vavi, sum hann skaldsliga legði úr hondum, man vera at rokna sum kanska tann fremsti millum okkara fosturlands- yrkjarar. Men illa slepst undan í hesum sambandi at bera við tað vanlukkuliga, at júst hesin edilingur saman við øðrum mentan- arligum undangongumonn- um hálsaði so heilt um í sínum hugsjónum, tá tví- dráttur um tjóðskaparligu viðurskiftini í Føroyum tók seg upp. Ikki bert tagnaði skaldarøddin, men hesir góðu menn gjørdust mein- astu mótstøðingar móti fullari viðurkenning av máli okkara. Hetta verður ikki nevnt til tess at skemma minni um mætar menn; men júst tann politiska viðferð, sum føroyskum máli varð fyri, gjørdist tann brandur, sum meira enn nakað birti upp til ta tjóðskaraligu veking í Føroyum, sum júst Song- bók Føroya Fólks er í- myndin av. Ikki mundi tað vera av tilvild, at hesin hornasteinur í føroyskum mentanarlívi, kom út á fyrsta sinni í 1913, árið eftir at løgtingsmenn høvdu samtykt eina 7. lógargrein, sum álvarsliga skerdi móð- urmálsins rættindi innan kirkju- og skúlagátt. Heldur ikki var tað nøkur tilvild, at tað júst var háskúlamaðurin Rasmus Rasmussen, sum var ein stigtakarin til hesa útgávu. Tí frá fyrsta stovn- ingardegi í 1899 var Føroya Fólkaháskúli aðal grúgvu- steinurin til mentanarliga menning í Føroyum. Her varð talað og sungið á før- oyskum, og her komu teir allir til orða : I. P. Gregor- iussen, Rasmus Effersøe, áðurnevndi Fríðrikur Peter- sen, Jóannes Patursson, skaldabrøðurnir Janus og Hans Andrias Djurhuus, háskúlamenninir sjálvir Símun av Skarði og Ras- mus Rasmussen, Mikkjal á Ryggi, Jákup Dahl, Ny- holm Debes og aðrir fleiri við teimum. Hesin háskúla- sangur gav endurljóð mill- um ungdóm og við sam- komur úti um landið, og hóast málsliga haftið so ljómaði hann eisini innan skúlaveggir víða hvar. Mín egna sangliga tilvit- an hevur eisini støði í Songbók Føroya Fólks. Minnist tær slitnu sang- bøkurnar í Kvívíkar skúla, tá ið vit komu hagar. Ver- móðir Jóhanna Jensen, sum var lærari har undan pápa mínum, var ikki sangari; men eg hoyrdi seinni frá donskum sanginspektøri, sum hevði verið á vitjan í Føroyum, at neyvan hevði hann hoyrt ramligari skúla- sang enn har á staðnum. Av fullum huga sungu vit eis- ini hesar føroysku sangir í mínari skúlatíð. Pápi mín hevði onki nomið av slík- um á læraraskúlanum í Havn; men hann hevði verið á háskúla, og tað var neyvan sangur í føroysku sangbókini, sum hann ikki kundi læra okkum. Minniligar vóru hesar sangløtur frá barnaárum, og serliga minnist eg eini jól, tá vit bæði eldru systkin fingu nýggjar Songbøkur Føroya Fólks til gávis. Tær vóru so snotiligar við skinnpermu og silkipappíri, onnur blá og hin svørt, og eg kenni enn, hvussu mjúk- ar tær lógu í hondunum, og hvussu spennandi tað var at blaða í teimum. Jú, Songbók Føroya Fólks hevur nú í brátt hundrað ár fylgt føroying- um frá barnadøgum og upp í ellisár. Men tíðir skifta, og tíðarinnar tonn fer ikki so væl við øllum, sum áður hevur havt virði og áhuga. Tað er tí umráðandi bæði at kunna varðveita tað dygdargóða frá eldri tíð og at duga at taka skilagott ímóti tí nýggja. Tí er tað so heppið, at hetta so væl hevur verið havt í huga í seinastu útgávu av Song- bók Føroya Fólks, so at henda okkara meginsang- bók ikki gerst ein avoldaður fornlutur, men støðugt hev- ur samband við tað livandi sanglívið í landinum. Í fleiri áratíggju hevur ynski verið um at fáa útgiv- ið lagasavn til Songbók Føroya Fólks. Fleiri hava havt hugskot um hetta, og fyri knappliga fjøruti árum síðan settu vit báðir Hans Erland í Brekkunum okk- um fyri at fara undir upp- gávuna. Ikki var tað Hans Erlandi fyri at kasta, at onki spurdist burturúr, og mang- an havi eg iðrað meg eftir, at mín lutur lá eftir. Men fylgjandi við, hvussu vandaliga Zacharis er farin til verka, og nú hetta digra bókaverk liggur á borðin- um, er tað sanniliga bert at frøast um, at tað var hann, sum framdi ætlanina. Sam- an við Mariannu Clausen, sum fyrr í vetur læt úr hondum sítt megnarverk við føroyskum kvæðaløg- um, hevur Zacharias Søren- sen nú við hesari útgávu vunnið sær virðiligt sæti í føroyskari tónleikasøgu. Jón Gaasedal 28. apr. 2004 hevði Absa- lon í Buð eitt lesarabræv í Dimmalætting undir yvir- skriftini: Hvat vilja vit við SEV? Settist spentur at lesa, hvat Absalon vildi við SEV, tí sjálvur havi eg ikki dugað at funnið nakað skilagott at nýta SEV til. Men hetta hevði Absalon einki boð uppá sjálvur. Gamaní, so tørvar mær el-megi til so mangt, sum so mangur annar, men um veitarin eitur SEV ella okk- urt heilt annað, tað er mær so flúgvandi líkamikið. Bara streymurin er bíligur, álítandi og sunnur fyri Før- oya Land og Fólk, so eri eg nøgdur. Einki av hesum uppfyllir SEV - og tað so langt frá! Absalon skrivar, at 49.000 føroyingar eiga 85 krónur í part í SEV, og kunnu øll hesi fólkini tann dagin í dag kanna sær 5.100 krónur í eginognini hjá SEV, og at øll eiga SEV, og ein króna í yvirskoti har kemur hvørjum tí einasta føroyingi til góðar. Tað er fullkomiligur ør- skapur at skriva slíkt! Sum at hoyra orð frá vitleysum manni! Hvar kann eg heva hesar 5.100 krónurnar??? Eg veit um ein - sum Absalon kennir øgiliga væl - sum kundi heva 40 milli- ónir við kassa 1 hjá SEV! Kann palliba eisini tað? Nei! SEV hevur skuldar- bundið hvønn tann einasta føroying næstu 50-100 árini við sínum vitleysu íløgum, ið einans geva nakað í lumman hjá ávísum persónum við tilknýti til SEV. Við einum KWh prísi á uml. 1,35 krónur, so hórar SEV so dánt undan. Og her skal leggjast afturat, at tá hevur landið longu goldið helvtina av oljurokningini hjá SEV. Í Danmark er streymurin bíligari - hóast risa avgjøld eru løgd omaná el-rokningina til brúkaran. Hugsað um hetta eina løtu. Eg játti her alment, og bindi meg til, at Absalon í Buð skal eiga mínar 5.100 krónur, ið eg eigi hjá SEV, treytað av, at hann eisini yvirtekur mína skuld hað- ani. Loyvi mær at endurgeva orðarætt: "Øll eiga SEV. Ein króna í yvirskoti har kemur hvørj?um tí einasta føroyingi til?góðar. Hóast hetta er tað onkur, ið vil koma hesum 100% fólkaognar felagsskapi til lívs. Vita skulu tit profitt?- greðingar – fyri hvørja krónu, tit stinga í lumman og drena SEV, tess tyngri gera tit møguleikan fyri, at vit klára at halda lívið í Hattarvík, Dímun og Myki- nesi." Ha ha. Her sæst hvussu kroyst monopol-fyritøkan SEV er. Eg má flenna. Kann ein slíkur maður sita sum umboðsnevndarlimur í SEV? Ei undur í, at SEV er komið út á ytstu rók, um hetta er tann generelli før- leikin hjá hesum fólkum, ið mynda leiðslu og stýri í SEV. Eg vænti ikki, at leiðslan á SEV er glað fyri títt lesarabræv, og hvaðna minni mína viðmerking. Profitt-greðingarnir, hvørj- ir eru teir? Man talan vera um p/f Røkt, ella er talan um øll tey, sum kundu hugsa sær at liva her um 5 ár, og sum ikki blint elska og tilbiða SEV? Hvat ó- lukkan er SEV? Ein gudur? Nei, SEV varð stovnað við einum góðum endamáli í hyggju, og varð til fyri Føroya fólk - og ikki øvugt! Í dag eru Føroya Fólk til fyri SEV, og SEV er til fyri nakrar spekulantar. Tað er har tú skalt søknast eftir tínum profitt-greðingum - ikki aðrastani. Hattarvík, Dímun og Mykines skalt tú ikki vera bangin um. Tær hava onga neyð. Vit, ið eru upp- graderaði seinastu 20 árini, vit síggja loysnir á slíkum. Tykkara loysn er at flyta oljutunnur við tyrlu til Dímunar. Hetta man vera uml. 500 krónur fyri liturin. Álvaratos, hetta kann ger- ast betri og bíligari, tað kann eg lova tær. Absalon, sannleikin er sjálvandi tann - sum tú eisini vísir á, at um ein vindorkuútbygging, ið ikki er stýrd av SEV, fer fram her á landi, so verður tað eitt øgiligt framstig fyri Føroya Land - skipaflotin íroknaður. Men ikki fyri SEV - tað fer so dundrandi á heysin, og skattgjaldarin stendur eftir við rokningini (tað ger hann óansæð)! Hvussu skal SEV kappast við vindorkuframleiddan streym fyri 1 til 12 oyru pr. KWh? SEV er bara ein el-veit- ari. Eg seti Føroya Land framum SEV - sjálvsagt, og ein fyritøka, ið ikki ber seg, eigur ikki at verða hildin á lívi. Mínir kæru landsmenn eru týdningarmiklari enn ein lúsa el-framleiðari. Pen- sionistarnir skulu ikki sita kaldir, tá oljukreppan kem- ur. Skipaflotin skal ikki leggjast, tá oljukreppan kemur. Hon kemur! Tað syrgiliga er, at sjálvt um hetta landið frameftir fær atgongd til bíligan streym, so mugu vit øll framhaldandi gjalda ør- skapin hjá SEV aftur í fleiri ættarlið - yvir skattin. Og tí má øll útbygging hjá SEV steðgast - og tað í stundini! Beint NÚ! Eg vóni, at tú og onnur hava fingið nakað at hugsa um, og við vón um eina bjarta, lýsandi og fjálga framtíð fyri okkum øll. Ljós yvir landið! Hugleiðingar í sambandi við útgávu av lagasavni til Songbók Føroya Fólks Hvat vil Absalon við SEV? NØVN Í VIKUNI Telefon 341800 - Fax 341801 - Fartelefon 216135 e-mail: maggi@sosialurin.fo Á hesum síðum bera vit tíðindi um merkisdagar, so sum rundar føðingardagar, brúdleypsdagar, starvssetanir o.t. Dagurin 11. mai. Mamertus, deyður í 475. Biskupur í Suðurfraklandi; tikin av døgum. Góði Leon Gunnar! Eg vil her skriva nøkur orð um teg, soleiðis sum eg havi kent teg. Mamma tín og eg gingu til føðifyri- reiking saman hjá ljósmóðrini Bjørg. Síðani møttust vit øll heima hjá øllum einaferð. So steðgaði tað. Men seinni gjørdust tú og sonur mín Niels Peter bestu vinmenn. Tað var í eina summarfrítíð – tit gingu í 2. ella 3. flokki – og allir hinar dreingirnar í flokkinum vóru farnir út at ferðast. Tá funnu tit báðir saman sum vinmenn. Eg minnist, tá tit vóru her hjá okkum, at tit altíð spældu við lego. Tit bygdu uppi á loftinum og oman gjøgnum trappurnar – tosaðu og ímyndaðu tykkum alt møguligt. Ja, onkuntíð lurtaði eg eftir tykkum, uttan at tit vistu av tí. Skjótt vuksu tit frá at spæla við lego, og aftaná tað vóru tit mest heima hjá tær, Leon Gunnar. Har spældu tit m.a. við teldu og teldu- spølum, tit vóru á verkstaðnum hjá pápa tínum ella niðri í bátinum. Einaferð vóru tit til útróðrar við pápa tínum, og Niels Peter kom err- in heim við fiski. Ofta vóru tit við pápa tínum í bilinum runt oynna. Hjá tykkum var mangt at takast við, sum dreingir hava áhuga í, og Niels Peter hevur havt óteljandi góðar tímar saman við tær. Hann kom næstan bara heim fyri at eta og sova, so hann hevur følt seg væl hjá tykkum og saman við tær. Tú átti góð foreldur, Leon Gunn- ar, sum gjørdu alt so væl fyri teg og hjálptu og vardu teg. Tú kundi altíð ringja eftir pápa tínum, so kom hann 5 min aftaná í bilinum. Góði Leon Gunnar, eg kom at kenna teg sum ein sera fittan og fyrikomandi drong, og eg var fegin um vinskapin millum teg og Niels Peter. Tit trivdust væl saman. Tá ið tit onkuntíð vóru blivnir óvinir, var tað hvørja ferð tú, Leon Gunnar, ið rætti hondina fram, og tit blivu væl aftur. Mær dámdi teg so væl, Leon Gunnar, og eg eri takksom fyri tey árini Niels Peter fekk saman við tær. Ærað veri minnið um teg. Mamma Niels Peter Til minnis um Leon Gunnar Kunngjørt verður fyri ætt og vinum, at kæri maður mín, pápi, abbi, bróðir og verfaðir okkara Dánial Chr. E. Joensen bóndi, Á Kjalnesi andaðist á Landssjúkrahúsinum sunnudagin 9. mai, 62 ára gamal. Farið verður úr Kapellinum týsdagin kl. 17.00. Jarðarferðin verður mikudagin kl. 14.00 úr Kollafjarðar kirkju. Vegna tey avvarðandi Emly, Ann,Thomas, Jóan Jakku og Eddie Tey, ið vilja minnast Dánial, kunnu lata Krabbameins- felagnum eina peningagávu. Tøkk Ein tøkk til tykkum øll, sum við gávum, fjarritum og góðum orðum gjørdu mær 80 ára dagin so ógloymandi. Frits Mortensen Trongisvágur Tøkk Hjartaliga takka vit tykkum øllum, sum á ymiskan hátt sýndu samkenslu og hjálpsemi, tá kæra mamma, vermamma, omma og langomma okkara Elisabeth M. Mortensen Sevmýru,Tvøroyri andaðist og varð jarðað. Ein serstøk tøkk til starvsfólkini á Ellis- og Røktarheiminum á Tvøroyri, fyri tykkara stóra hjálpsemi ígjøgnum árini. Tøkk fyri blómur, kransar og gávur, og tøkk til tykkum øll, sum fylgdu henni til hennara seinasta hvíldarstað. Familjunnar vegna Johannes Tøkk Vit takka tykkum øllum hjartaliga, ið á ymsan hátt sýndu samkenslu og hjálpsemi, tá elskaði maður, pápi, verfaðir, abbi og langabbi okkara Jacob Johannes Joensen Hvannasund fór heim til Harran. Tøkk fyri alla hjálp, blómur, kransar og gávur. Tøkk til samkomuna í Hermon fyri alla ta hjálp, tit veittu okkum og tøkk til tykkum øll, ið fylgdu honum til gravar. Familjunnar vegna Malan, Alvilda, Gudmar,Tórmund og Thorleif Filippibrævið 1,21 Kunngjørt verður at Paul Kjerstad Vestmanna andaðist á eldrasambýlinum í Vestmanna sunnumorgunin. Jarðarferðin verður úr Vestmanna kirkju mikudagin kl. 14.00. Fyri tey avvarðandi Jonna Silvurbrúdleyp Í dag, 11. mai, hava hjúnini Súsan og Anfinn Norðbúð, búsitandi í Nejstlunden 40, 9850 Hirtshals, silvurbrúd- leyp. Dagurin er hildin. C M Y K 13 12