hósdagur 13. mai 2004síða 8

Nr. 90 - 13. mai 2004 15 Hon er ikki vorðin minni hvassorðað við árunum. Vígdis Finn- bogadótiir, heimsins fyrsti kvinnulig forseti og ímyndin av, at alt ber til, bergtók fullsetta salin í Norðurlandahúsinum á Javnstøðuráð- stevnuni RÁÐSTEVNA Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Hon gjørdist heimsins fyrsti kvinnuligi forseti og varð sitandi í 16 ár. Slíkt setur spor - bæði politiskt og ikki minst í hugaheim- inum hjá fólki. Vígdis Finnbogadóttir útstrálaði, sum ongin annar, eitt gløggskygni og ein frið, sum gjørdi tað óviðkom- andi at spyrja, hvussu tað kendist at vera kvinna í forsetaembætinum. Eitt av hennara eyðkennum var, at hon ongantíð helt seg aftur við at siga tað hon meinti og ongan iva lat vera um at hon meinti tað. Og tað ger hon framvegis, nú hon er farin um tey 70. Bróst og bein í staðin fyri vit og skil. Ísland er, uppá so nógvar mátar, ein fyrimynd fyri javnstøðuarbeiði um allan heim. Men trøini vaksa ikki inn í himmalin, og Vígdis fýrdi ikki fyri at lata kvinn- urnar í salinum í Norður- landahúsinum vita, at størsta afturstigið á leiðini til javnstøðu í nýggjari tíð, høvdu tær sjálvar skyldina av. – Tað gekk so væl við javnstøðuarbeiðinum líka til mitt í 90 unum. Tá tókt- ist tað knappliga, sum at ein ósjónlig hond legði seg niðuryvir framburðin og segði, at nú kundi tað vera nokk. Orsøkin var, at kvinnur vóru farnar at lata seg í sum sexobjektir, og øll onnur harvið hildu uppat at taka tær í álvara, segði Vígdis. – Hálvnaknar fotomo- dellir gjørdist fyrimyndir, og kvinnur fóru at vísa bróst og bein í staðin fyri vit og skil. Sjálvt smá- gentur hava funnið út av, at jú minni klæði tær hava á kroppinum, jú meir upp- merksemi fáa tær. Og hetta eru tær, sum skulu føra javnstøðuarbeiðið víðari. Men hvør fer at taka eitt sexobjekt í álvara við sam- ráðingarborðið? Ikki eg, segði Vígdis avgjørd á mál- inum. Plantað eitt træ Sum forseti, gjørdist Vígdis millum so nógv annað kend fyri at planta trø, har hon kom á vitjan. Við trøunum vildi hon seta spor og minna á, at hugburðsbroyt- ingar vaksa spakuliga, men tær vaksa. Eisini tá vit eru sannførd um, at ongin gróðrarbotnur er. – Eg plagdi at hava trø við mær, tá eg vitjaði úti á vesturstrondini í Íslandi. Hetta flentu fólk sjálvandi at, tí øll vistu, at onki kundi vaksa á har. Øll uttan for- setin. Berliga lendið prógv- aði jú, hvussu eiðasør jørðin var har um leiðir, varð sagt. Men eg plantaði trøðini kortini og tað rigg- aði. Onnur hildu fram við arbeiðinum, og nú vaksa heilir skógir á vesturland- inum. Soleiðis kanst tú broyta sjávt tær mest óvikaligu sannføringarnr hjá fólki. – Eg minnist eisini, at tá fólk seinni frættu, at eg fór at koma á vitjan, ringdu tey frá staðnum og spurdu, um eg sjálv hevði trø við, ella um tey skuldu skaffa mær tey. Og nú havi eg hoyrt, at Altingið er farið at veita fíggjarligan stuðul til skóg- arplanting á vesturland- inum, flenti Vígdis. Út við grenjinum! Hugburðsbroyting er eisni gandaorðið í javnstøðu- arbeiði, men Vígdis minti á, at slíkt sjáldan hendir av sær sjálvum. – Kvinnur mugu sjálvar taka stig til at prógva, at dugur er í teimum. Og sum eitt tað fyrsta, skulu vit halda uppat við okkara kenslubornu ákærum og møðsama grenji. Í staðin skulu vit skapa intellektuel vinarbond við mannfólkini og soleiðis eisini skapa virðing rundanum okkum. – Sum forseti var eg ongatíð í iva um, at fólk, eisini mannfólk, lurtaðu eftir mær. Ikki tí, at eg var forseti. Ikki tí, at eg var kvinna. Men tí at eg hevði nakað uppá hjarta, eina meining, sum eg vildi, at onnur skuldu hoyra, segði Vígdis Finnbogadóttir. Vígdis Finnbogadóttir: Kensluborið grenj fremur onga javnstøðu Vígdis Finnbogadóttir bergtók fullsetta salin í Norðurlanda- húsinum á Javnstøðuráðstevnuni Mynd: Jens Kristian Vang At tað kann vera ógvuliga kalt í erva eiga øll, sum ætla sær uppí politikk, at gera sær greitt. Eisini kvinnur, segði Jóann- es Eidesgaard millum annað, tá hann setti Javnstøðuráðstevn- una í Norðurlanda- húsinum RÁÐSTEVNA Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Hóast Jóannes Eidesgaard mátti viðganga, at enn er langt eftir á mál á leiðini móti javnstøðu í Føroyum, so helt hann nógv vera hent, síðani javnstøðulógin kom í gildi í 1994. – Støðan í dag er ein heilt onnur, enn hon var fyri 10 árum síðani. Sum heild eru fólk munandi meir tilvitað um týdningin av javnstøðu. Javnstøðuspurningurin er sjónligari, og hann er ovar- lagari á dagsskránni, enn hann nakrantíð áður hevur verið. Og mest av øllum: Óloysta málið gevur okkum mannfólki ringa samvitsku, so her er ein vón, helt løg- maður. Øll hava ábyrgdina Jóannes Eidesgaard royndi ikki at smoyggja sær undan eyma spurningin um vána- iga kvinnuligu umboðanina í føroyskum politikki. – Vit politikarar og floks- formenn eiga okkara part av ábyrgdini av, at tað er so soltið við kvinnum, har tær politisku avgerðirnar verða tiknar. Vit mugu royna at finna ein framferðarhátt, so at konufólk ikki bera seg undan at stilla upp. Og vit mugu eisini koma burtur frá freistingini, at fáa konu- fólk á listan beint upp undir val, bara fyri at snøgga um floksmyndina úteftir. Byrja vit ikki alt fyri at at virka fyri, at kvinnur fáa somu sømdir at føra valstríð og at virka í politikki, sum menn, er alt til fánýtis. – Men tað er ikki bara sum at siga tað, at stíga fram, smoyggja anonymi- tetin av sær og taka av- gerðir sum røkka langt, og sum fella mongum fyri brósti. At tað kann vera ógvuliga kalt í erva í poli- tikki er ikki bara eitt inn- antómt orðafelli. Tað eiga øll, sum fara uppí politikk, at gera sær greitt. Og kvinnur skulu ikki vænta, at tað verður øðrvísi fyri tær. Tí mugu kvinnur eisini sjálvar spenna seg út, tí vit hava ikki ráð til at vera helvtina av fólkinum og til- fonginum fyri uttan. – Nú má tann stundin vera komin, at vit taka stig til ítøkilig tiltøk, sum kunnu gera javnstøðuna til veruleika. Dagurin í dag skal geva okkum íblástur til framtíðar arbeiðið við javn- støðu. Við hesum orðum setti løgmaður ráðstevnuna. Mintust Maritu Løgmaður nýtti eisini høv- ið at minnast Maritu Peter- sen, sálu. – Við at minnast Maritu, minnast við eisini kvinn- una, flokksformannin, løg- tingsformannin og løg- mannin, sum gjørdi allar fordómar um tað undirum- boðaða kynið í føroyskum politikki til skammar, segði Jóannes Eidesgaard. Síðani handaði Jansy Olsen frá Javnstøðunevnd- ini Edmundi Joensen løg- tingsformanni ein málning av Maritu Persen, og Vil- helm Jóhannesen helt eina sera hugtakandi minningar- røðu um sín gamla floks- felaga. Kalt í erva - Jansy Olsen, limur í javnstøðunevndini, handaði Edmundi Joensen, løgtingsformanni, málning av Maritu Petersen. Listamaðurin Eivindur Mohr hevur málað málingin 15 14 Nr. 90 - 13. mai 2004 UTTAN ÚR HEIMI Leita eftir leivdum Síðani týsdagin hava ísraelskir hermenn verið í Gaza-geiranum og leit- að eftir leivdunum av seks ísraelskum her- monnum, sum doyðu í einum samanbresti við palestinar fyrr um dagin. Ísraelski herovastin, Moshe Yaalon, segði í gjár, at hermenninir fara at halda fram við leiting- ini, til tað seinasta av teimum seks hermonn- unum er funnið. Hann segði, at herurin fer at nýta ta megi, sum er neyðug fyri at fáa fatur á tí, sum leitað verður eftir. Ísrael roynir altíð at fáa fatur á hermonnum, sum doyggja í samanbrestum við palestinar, og herfyri vórðu fleiri hundrað palestinskir fangar latnir leysir í býti við leivdirnar av nøkrum hermonnum. Palestinararnir, sum skutu teir seks hermenn- inar týsdagin, ætla eftir øllum at døma at fáa tað sama burtur úr hesaferð. Teir hava kunngjørt, at vilja ísraelsmenn hava leivdirnar, mugu teir lata okkurt afturfyri. Ímóti saman- legging Bara 36 prosent av teim- um donsku veljarunum taka undir við uppskotin- um hjá stjórnini um at taka amtini av og at leggja fleiri kommunur saman. 43 prosent eru ímóti uppskotinum, og 20 prosent vita ikki, hvat tey skulu siga um tað. Hetta kemur fram í einari kanning, sum stovnurin Rambøll hevur gjørt. Kanningin vísir, at tað eru serliga kvinnur- nar, sum eru ímóti upp- skotinum. 45 prosent siga nei til at taka amtini av og at leggja kommun- ur saman, og 33 prosent taka undir við tí. Hjá monnunum er støðan beint tann øvugta. 46 prosent av monnunum eru samdir við stjórnini, og 39 prosent eru ó- samdir við henni. Sambært kanningini eru tað serliga fólk á Fyn, sum eru ímóti stjórnar- uppskotinum, men tað kemst helst av, at eftir uppskotinum skulu Fyn og syðri partur av Jyllandi leggjast saman í eina eind. Verða verandi í Irak Teir umleið 500 donsku hermenninir, sum eru í Irak, verða verandi har seks mánaðir afturat. Tað er greitt, eftir at meirilutin í Fólkatingin- um hevur tikið undir við at leingja heimildina hjá hermonnunum. Bæði Sosialdemokratarnir, Radikala Vinstra, Danski Fólkaflokkurin og Kristi- ligu Demokratarnir taka undir við stjórnini. Radikala Vinstra hevur alla tíðina verið ímóti, at Danmark hevur hermenn í Irak, men fyrrverandi uttanríkisráðharrin Niels Helveg Petersen sigur tað vera umráðandi, at al- tjóða hermenn eru í land- inum, tá irakar taka við valdinum. Hann sigur seg eisini vænta, at ST fær ein størri leiklut í Irak í framtíðini. Skrivað bók um Saddam Norski útvarpsmaðurin Lars Sigurd Sunnanå hevur skrivað eina bók um fyrrverandi irakska leiðaran Saddam Hus- sein. Aftenposten skrivar, at høvundurin fer eftir øll- um at døma at fáa nógvar pengar burtur úr bókini, sum er hansara fyrsta. Forlagið Cappelen hevur prentað 5.000 eintøk til sølu í Noregi, men rokn- að verður við, at bókin má endurprentast rætti- liga skjótt. Harafturat hava forløg í 14 londum keypt rættindini til at geva bókina út har. Lars Sigurd Sunnanaa hevur skrivað bókina við hjálp frá Ala Bashir, sum var lækni hjá Saddam Hussein, og sambært Aftenposten skulu teir báðir býta inntøkuna av bókini sínamillum. Men nóg mikið verður í part, tí sambært blaðnum er tað als ikki óhugsandi, at teir fara at fáa fleiri milli- ónir krónur í part burtur úr bókini um Saddam. Sjálvur sigur útvarps- maðurin seg ikki hava gjørt sær nakrar metingar um inntøkuna, men hann ásannar, at bókin kann fara at kasta væl av sær. Forsetin í Brasil, Luiz Inacio da Silva, umhugsar at stevna blaðnum New York Times, sum vildi vera við, at forsetin hevur rús- drekkatrupulleikar. Í einari grein herfyri um- røddi New York Times eina vitjan hjá brasilska forset- anum á einari ølstevnu, og blaðmaðurin gjørdi greitt, at eftir hansara tykki hevði forsetin drukkið so nógv, at hann var sjónliga ávirkað- ur. Orðini hava fingið øði í brasilskar politikarar. Tals- maðurin hjá forsetanum sigur við BBC, at sendi- harrin í Washington hevur fingið boð um at taka málið upp, og at hann skal tosa við blaðstjóran á New York Times. Málið er eisini komið í brasilska tjóðartingið. Har halda fleiri, at amerikanska blaðið hevur háðað Brasil. Tað er ikki brasilski forset- in, men tann amerikanski uttanríkispolitikkurin, sum er fullur, siga teir brasilsku tingmenninir. Myndirnar, sum vísa yvirgangsmenn háls- høggja amerikanaran Nick Berg, hava skelk- að USA. Harðskap- urin ímóti teimum iraksku fangunum er einki samanborið við hatta, siga fleiri politikarar IRAK-KRÍGGIÐ Árni Joensen fartekst@mail.dk – Guð er stórur! Guð er stórur! rópa menninir á sjónbandinum. Á gólvinum frammanfyri situr ameri- kanarin Nick Berg bak- bundin. – Vit siga tykkum, at æran hjá teimum mus- limsku monnunum og kvinnunum í Abu Ghraib- fongslinum kann bara bjargast við blóði og sálum. Frá okkum fáa tit ikki ann- að enn kistur og aftur kistur við monnum, sum eru við- farnir sum hesin. Tit hava háðað Islam og muslimskar menn og kvinnur, og George Bush fer at iðra seg um tann dag, hann setti fót- in á irakska jørð, sigur ein av yvirgangsmonnunum. Síðani verður Nick Berg tikin til viks og hálshøgdur. Aftaná halda yvirgangs- menninir høvdinum upp fyri upptøkutólið. Menninir, sum hálshøgdu Nick Berg, eru limir í fe- lagsskapinum Ansal-al- Islam, ið hevur tætt tilknýti til al-Qaeda. Leiðari í fe- lagsskapinum er Abu Mu- sab al-Zarqawi, sum sam- bært amerikonsku fregnar- tænastuni var bindilið ímillum al-Qaeda og Sad- dam Hussein. Sambært sjónbandsupptøkuni var tað Zarqawi sjálvur, sum tók lívið av Nick Berg. Einki afturímóti Í USA eru fólk skelkað av sjónbandsupptøkuni úr Irak, og fleiri republikansk- ir politikarar siga, at nú- stani síggja amerikanarar, hvat tað eru fyri kreftir, sum teir hava við at gera í Irak. Tað, sum hendi teim- um iraksku fangunum, var einki aftur ímóti hesum, siga teir. – Nú bíði eg bara eftir, at teir arabisku leiðararnir fara at biðja um umbering og at fordøma brotsgerðina at myrða ein sivilan ameri- kanara. Hatta eru ikki her- menn. Hatta eru ódjór og yvirgangsmenn, og vit fara ikki at helma í, fyrr enn teir enda í fongsli ella á kirkju- garðinum, segði Tom DeLay, sum er republi- kanskur limur í Umboðs- mannatinginum. Foreldrini hjá Nick Berg hava greitt frá, at sonurin var farin til Irak at leita sær arbeiði. Tey halda, at amerikonsku myndugleik- arnir gjørdu ov lítið fyri at finna hann á lívi. Legði forsetan undir at vera fullan USA skelkað av hálshøgging Nick Berg bleiv avrættaður sum hevnd fyri amerikonsku framferðina ímóti irakskum fangum Mynd: Reuters C M Y K 14