hósdagur 17. oktober 2013síða 14

Fríggjadagur 18. oktober 2013 · Nr. 120 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Hóast lítil og fjarskotin, eru vit væl við í tí, sum fyriferst í heimssamfelagnum. Øll nýggj rák tykjast floyma inn yvir okkum líka væl sum inn yvir stórveldini í heiminum. Um tað so er tøkni, vanar, lærdómur ella mál okkara. Tað verður serliga hetta síðsta, mál okkara, eg fari at steðga við hesaferð. Júst hetta evnið kom til mín, nú eg ein dagin keypti mær brennievni á bilin. Tað geri eg næstan altíð á somu bensinstøð. Har er góð tænasta og altíð okkurt gott tilboð, sum freistar. Men greitt er, at onkur leiðslukønur hevur lagt starvsfólkinum ráð ella heldur kanska givið boð, at tá ið goldið er, skulu tey siga “hav ein góðan dag”. Í øðrum búðum hoyrist “framhaldandi góðan dag”. Danskt mál, og kanska var eg narraður ella uppsagdur fyri løtu síðan, og tí hevur dagurin verið ræðuligur. Gamalt var at siga “farvæl”, tá ið fólk skiltust. Í hesum liggur bara bønin, at tú skalt fara væl. At einki skal henda tær á leiðini. Og meira er ikki at siga. So hví fara frá hesum, sum hevur roynst, sum er føroysk siðvenja, og sum er fleiri ferðir betri enn tað, sum nú er komið í staðin? Eg eri bangin fyri, at tað er vánaliga kjølfesti okkara í egnu mentan og søgu. Og at vit liggja so tætt at aðrari mentan, aðrari søgu og øðrum máli – tí danska. Tí tað hevði meira enn so borið til at lagt føroyskt til viks, og bara latið danskt valdað. Vit skilja tað øll, tosa tað og duga at skriva tað. Og spurningurin er, um vit ikki kundu rokkið málinum hjá samgonguni at havt javnvág á fíggjarlógini í 2016, lótu vit bara føroyskt fara. Bara sparingin í skúlaverkinum hevði verið nóg mikið. Føroyskt er tí ikki fíggjarliga skilaligt, men vit gera tað kortini. Hví so ikki gera tað til fulnar? Tað er ikki serføroyskt at taka við øllum møguligum úr øðrum málum, tí danska málið er í mínum oyrum ikki at kenna aftur bara tey seinastu fáu árini. Nú ein dagin var eg í handli í Keypmannahavn, og hóast vit høvdu tosað danskt saman beint undan, heilsaði gentan við kassan mær “have a nice day”. So tað er vist ikki heilt frá fremmandum, at vit hava vanan at sleppa tí, sum okkara er. Tað er ikki tí, at málið skal bara standa í stað. Tað hevur tað ongantíð gjørt. Men vit mugu byggja á tað, vit hava og hava havt og so leggja afturat. Men bara leggja afturat tá ið tað er neyðugt, tí leita vit nóg væl í máli okkara, finna vit í allar flestu førum alt tað, tørvur er á. Tað haldi eg, er eitt mál í sær sjálum, og vit kunnu sum tað fyrsta siga “farvæl” heldur enn okkurt innflutt, sum er ikki okkara og heldur ikki skal vera tað. Og soleiðis halda vit á í máli okkara, sum er ótømandi kelda. Magnus Tausen stjóri í Námi EYGA MÁLIÐ Farvæl kjak kjak Viðmerkingar og lesarabrøv til Sosialin skulu sendast til teldupostadressuna: post@sosialurin.fo Styrkið Kringvarp Føroya! Tór Marni Weihe landsnevndarlimur Vegna Unga Tjóðveldið Tjóðveldi merkir fólkaræði, og grundleggjandi fyritreyt fyri einum sunnum og væl­ virk­andi fólkaræði eru sterkir og kritiskir fjølmiðlar, ið hava eftirlit við valdshavarunum. Fyri góðum mánaða síð­ an gjørdist greitt, at Dimma­ lætting – Føroya elsta blað – ikki fekk fíggjarætlanina at hanga saman, og at blað­ið tí ikki fór at koma út fram­ yvir. Professionellur jour­ nali­stikkur fekk eitt ordiligt skot fyri bógvin, og óhefta og kritiska eftirlitið við teimum, ið sita við valdinum viknaði og er í dag kanska veikari enn nakrantíð. Tað hevur leingi verið greitt, at tíðindavinnan hev­ ur stórar fíggjarligar trupul­ leikar, nú hon so dyggi­liga eru aftur­út­sigld av tøkni­ligu fram­gongdini, og at tíð­inda­ stovur í dag, ikki bara í Før­ oyum, men í øllum heim­in­ um, tí ikki á sama hátt kunnu bera tjóðini jour­nali­stikk á høgum støði, nú sosialu miðl­ ar­nir hava grugg­að miðla­ lands­lagið. Lýsingar gerast al­samt týdn­ingar­miklari lut­ ur í fíggjar­ætl­anini hjá tíð­ inda­stovunum, og balansan millum kommersiell áhuga­ mál og professionellan jour­ nali­stik er tíverri skeiklað til fyri­muns fyri lýsararnar. Hetta eisini í Føroyum. Dimma­lætt­ing megnaði ikki at fáa end­ar­nar at røkka sam­ an, meðan hin privati miðilin, Miðlahúsið, valdi at í størri mun dúva upp á lýsingar, og flýtur tíbetur framvegis omaná, tó at journalistiska støðið kanska er lækkað eitt vet. Tíbetur hava vit í norð­ url­ondum aftur at privatu miðl­unum havt sterk al­menn kringvørp, ið hava eftir­kann­ að politiska virksemið og kunnað tjóðina um tað, valdið hevur fingist við, uttan at leggja seg í seðlarnar at fáa lýsarar at fíggja virksemið. Almennu kringvørpini hava staðið á fíggjarlógini, og hava tískil havt rásarúm at leggja dent á journalistiska avrikið heldur enn at útvega lýsarar. Týdningurin av hes­um al­ mennu kring­vørpum kann ikki stað­festast nóg greitt ella nóg ofta. Herfyri varð send­ing varpað í Sjón­varpi Før­oya, um hand­far­ing­ina av málinum um Skála­fjarða­ tunnilin. Bara dygd­in á kritiska journali­stikk­inum, ið kom til sjónd­ar í hesi send­ing­ ini ber einsa­møll vitnisburð um týdningin á einum sterk­ um og professionellum jour­ nalistiskum varðhundi, ið áhaldandi andar valds­hav­ arar­nar í nakkan og tryggj­ ar at demokratisku spæli­ reglarnar verða virdar. Tíverri er tað ongin sjálv­ fylgja, at vit hava Kringvarp Føroya, og at dygdargott fjølmiðlatilfar verður fram­ leitt. Kringvarp Føroya hev­ ur í longri tíð havt ilt við at fáa roknskapin at vísa grøn tøl, og sitandi samgonga eig­ur í stóran mun heiðurin av hes­um, tí at hon hevur niðu­r­rað­fest Kringvarpið og áhald­andi skarvað av játtanini til stovnin. Sitandi kringvarpsstjóri, Dia Midjord, varð fyrst noyddur at skriva undir sponsoravtalu við Sp/F Progress, og seinni aftur at skriva undir sáttmála FSF um at fáa ítrottarsendingina 3-2 vísta. Afturat hesum hava vit, ivaleyst sum fyrsta land í heiminum, upplivað, at ein tíðindasending noyðist at fara í summarferiu vegna vant­andi miðlar. Trý talandi dømi um, at Kringvarp Føroya nú er somikið niðurlagað, at vit nærkast pínumarkinum. Fólk føla heldur ikki, at tey fáa nakað burturúr kring­ varps­gjaldinum, nú landsins fólkavaldu hava valt at seta í verk umfatandi niðurskurðir á mentanarøkinum, ið Kring­ varpið er partur av. Kringvarpið hevur afturat leiklutinum sum kritiskur eygleiðari og demokratiskur eftirlitsstovnur eina eins týdn­ingar­mikla og grund­ leggj­andi funktión afturat. Kring­varp Føroya er eina horna­steinur í mentanarlívi Føroya, og øll eru vit samd um, at eitt fjølbroytt og spír­andi mentanarlív er ein høvuðsfortreyt fyri trivnaði í landinum. Niðurskurðirnir í virksemi Kringvarpsins hava við sær, at mentanarlívið í Føroyum er viknað, og í Unga Tjóðveldinum halda vit hetta vera at fremja órætt móti teimum eldsálum, ið – hóast trong fíggjarlig kor og langt frá ideelum um­støðum – ótroyttiliga ar­beiða fyri einum ríkum ment­anarnar­ lívi í Føroyum, og megna at skapa sannar mentanar- og listaligar perlur. Kringvarpið er ein týðandi lutur í før­oysk­ um mentanarlívi, og virkar í mangar mátar sum ein mentanarligur pallur, ið allar ungar og eldri virkisfúsar lista- og mentanarkreftir hava tørv á. Í Unga Tjóðveldinum eru vit errin av Kringvarpi Før­ oya og sannførd um, at skulu vit sleppa undan korruptión og valdsmisnýstlu í Føroyum, og megna at víðarmenna og styrkja føroyskt mentanar-, og listalív, ja so er eitt sterkt alment Kring­varp ein al­ neyðug fortreyt. Eitt Kring­ varp, ið framleiðir sakligt og kritiskt tilfar, umframt at virka sum eitt kraftsentur í føroysku tjóðarbyggingini. Tessvegna heita vit í Unga Tjóðveldinum á Før­oya Løgting og Føroya Lands­ stýri: raðfestið Kring­varp Føroya við eini hægri játtan, nú telvingin um fíggjar­lóg­ina er byrja, soleiðis at føroyska tjóðin eisini fram­yvir kann nýta gott av ment­ana­r­kreft­ um landsins og pro­fessio­ nellum og kritiskum jour­ nali­stikki! Eg bindi meg hervið til: ■ Sosialin árið (2013) út fyri kr. 300,- NavN: BúStaður: tEl.: tEldupoStur: Sosialurin restina av árinum fyri kr. 300,- SErligt árið út tilBoð Tórsgøta 1, Boks 76, Tórshavn, tel. 341800 Verður sent ópostað. Sosialurin rindar postgjaldið 64 Fyll lepan út og send til Sosialin. Eisini ber til at senda upplýsingarnar við mail til hald@sosialurin.fo