leygardagur 15. mai 2004síða 5

8 Nr. 92 - 15. mai 2004 Nr. 92 - 15. mai 2004 9 -Sum kvinna í aka- demiska heiminum eru ávis ting, tú skalt tola. Tú verður noydd at stríðast eyka fyri at vinna virðing. Eg veit millum annað frá mær sjálvari, at fleiri hava dyggiliga speirikið mítt vísindaliga arbeiði, sigur Malan Mar- nersdóttir, rektari á Fróðskaparsetri Før- oya, sum mikudagin verður tilnevnd professari NÝGGJUR PROFESSARI Páll Holm Johannesen, pall@sosialurin.fo Tá ið Malan Marnersdóttir sum smágenta trúliga blað- aði í Anders And bløðum, hugsaði hon neyvan um, at hon skuldi enda sum pro- fessari á lærda háskúlanum í Føroyum. Men mikudagin verður hon alment tilnevnd til pro- fessara á Fróðskaparsetri Føroya, eftir at hon hevur starvast har í fleiri enn 20 ár. 52 ára Malan Marners- dóttir er við at røkka tindi- num. Hon er kvinna í einum vísindaheimi, har menn eru í meiriluta, hon er ógvuliga arbeiðssom og framsøkin, og í hálvt sætta á hevur hon starvast sum rektari á Fróð- skaparsetrinum. Framsøkin Úr øðrum real í Studenta- skúla. Matematiskt stu- dentsprógv 1971. Cand Mag í norðurlendskum og fronskum 1979. Undirvís- ingarroyndir í Hoydølum og á Johann Wolfgang Goethe Universitetinum í Frankfurt. Adjunktur, lekt- ari og seinni rektari á Fróð- skaparsetrinum. Frá kom- andi mikudegnum kann hon kalla seg fyri profess- ara á setrinum. Orðið framsøkin tykist lýsa 52 ára gomlu Maluna Marnersdóttir væl. -Orðið framsøkin hevur ofta eina negativa merking, men jú tú kanst kalla meg framsøkna. Eg havi altíð roynt at arbeiða miðvíst ímóti góðum úrslitum. At vera framsøkin er bæði spennandi og avbjóðandi. Tað er altíð gott at seta sær nøkur mál og vita, um tú røkkir málinum, greiðir hon frá. Elskar at lesa Lesnaður hevur frá barns- beini hugtikið Maluna Marnersdóttir. Sum smá- genta las hon trúliga An- ders And. Við tíðini er lesn- aðurin blivin tyngri, og tað mugu verða fáar heimsbók- mentir, ið hon ikki hevur kagað í. -Eg lesi allar møguligar bókmentir og úr øllum herðashornum. Eg lesi eisini bæði føroysk og donsk bløð. Eg fylgi við í tíðindum, men eg hvørki hyggi ella lurti eftir hvørj- ari tíðindasending. Mær dámar væl at hyggja at mentanarreportasjum og ganga til sjónleik, greiðir Malan Marnersdóttir frá. Tá hon er stødd uttanlands nýtir hon høvið til at ganga á ymiskum listasøvnum, og hóast hon sigur seg ikki hava skil fyri tónleiki, dám- ar hon væl at ganga til operu. Akademiski heimurin Í 1983 flutti Malan heim aftur til Føroya at arbeiða á Fróðskaparsetri Føroya. Tá vóru bert tvær føroyskar kvinnur, ið vóru í vísinda- ligum starvi. Hóast menn framvegis eru í meiriluta, hvat vísindaligum størvum viðvíkur, leggjast alsamt fleiri kvinnur afturat-bæði úti í heimi og í Føroyum. Hetta rák fegnast rektarin á Fróðskaparsetri Føroya um. -Sum kvinna í akadem- iska heiminum eru ávis ting, tú skalt tola. Tú verður noydd at stríðast eyka fyri at vinna virðing. Eg veit millum annað frá mær sjálvari, at fleiri hava dyggiliga speirikið mítt vís- indaliga arbeiði, vísir Mal- an á. Granskingin hjá Maluni kemur ikki undir "hørðu" vísindaligu greinarnar sum náttúruvísindi og tøkni- frøði, men heldur hevur Malan granska í hugvís- indafrøði, tvs. bókmentir. Malan greiðir frá, at virð- ingin fyri akademikarum í Føroyum er munandi økt seinnu árini. -Tá eg var ung, kundi tú ikki heilt óskammaður siga, at tú vart akademikari. Hugburðurin var, at aka- demikarar hildu seg vita betur enn onnur, og tað varð ikki væl dámt. Hesin hugburður er ikki í dag millum føroyingar, sigur rektarin á Fróðskaparsetri Føroya. -Eg minnist væl í áttatiár- unum, tá vit gjørdu av at seta Magistarafelagið á stovn. Vit royndu at fara varisliga fram. Eg minnist eisini, at vit hugsaðu nógv um, hvat onnur fóru at halda um okkum. Nógv er broytt síðan, og í dag er tað meira vanligt at vera aka- demikari, fortelur Malan Marnersdóttir. Føroyskar bókmentir Fólk innan føroyska bók- mentaheimin fýlast javnan á, at alt ov fáar føroyskar skaldsøgur koma út. Í 2000 vardi Malan Marnersdótti doktararitgerð um nútíðar føroyskar skaldsøgur, og hon er als ikki samd í teim- um atfinningunum. -Fyrsta føroyska skald- søgan varð givin út í 1909, og fram til 1999 komu í alt einar 100 skaldsøgur út. Hugsar tú um fólkatalið í Føroyum, haldi eg ikki, at støðan er so ring, sigur hon. Spurd, hvussu dygdin er á føroyskum skaldsøgum sammett við onnur lond, svarar hon, at støðan í Før- oyum minnir nógv um aðrastaðni. -Vit hava fleiri góðar skaldsøgur, onkrar eru rætti- liga góðar, meðan aðrar eru minni góðar. Norðurlanda- húsið skipar fyri eini skald- søgukapping í summar, og heili 28 handrit eru komin inn. Tað verður ógvuliga spennandi at lesa, hvussu góðskan verður á teimum handritunum, greiðir Malan Marnersdóttir frá. Hvørjir eru okkara fremstu rithøvundar í løtuni? Mær dámdi ómetaliga væl bókina Rúm hjá Carl Johan Jensen. Hann er ein ógvuliga spennandi rithøv- undur, og eg gleði meg til hansara næsta verk. Marjun Kjelnes hevur eisini nakað gott í sær, og hon kann eis- ini menna seg til ein rætti- liga dugnaligan rithøvund. Mær dámar eisini væl Tór- odd Poulsen, hóast hann svingar eitt sindur, svarar Malan Marnersdóttir. Næsta mál Mikudagin verður Malan Marnersdóttir alment til- nevnd proffessari á Fróð- skaparsetri Føroya. Alt lív- ið hevur hon verið fram- søkin, og altíð hevur hon leitað eftir nýggjum av- bjóðingum. Ein átrokandi spurningur er tí, hvørji mál eru næst á dagskránni hjá Maluni Marnersdóttir? -Dóttir mín spurdi meg nú ein dagin sama spurn- ing. Eg skal nú fyrst og fremst royna meg sum professara. Tað arbeiðið inniheldur fleiri nýggj øki, sum eg eri noydd at tillaga meg til. Uppgávan verður at røkja tað arbeiðið so gott sum yvirhøvur gjørligt. Eft- ir tað er tíðin kanska kom- in til at verða fyrrverandi..., svarar Malan Marnersdóttir skemtandi at enda.. Frá Anders And til heimsbókmentir Navn: Malan Marnersdóttir Fødd: 25. januar 1952 í Klaksvík Foreldur: Marner og Anna Simonsen Bústaður: Tórshavn Útbúgving: Cand Mag í Norðurlendskum og fronskum 1979, Licentiat ritgerð 1986, Dr. phil í 2000. Professari frá 2004 Starvsroyndir: Undirvíst í Hoydølum 1979-81 og Johan Wolfgang Goethe Universi- tetinum í Frankfurt 1981-83. Adjunktur 1983-86, lektari 1986- apríl 2004, og seinni rektari á Fróðskaparsetri Føroya 1998-. FAKTA Maluni Marnersdóttir dámar ómetaliga væl at lesa. Hon lesur øll sløg av bókmentum og úr øllum heraðshornum Mynd: Jens Kristian Vang Sunnudagin verður konsert í auluni á Giljanesi, har eitt nýtt kór fer at framføra fyri fyrstu ferð. Talan er um Vága Gentukór KONSERT Edvard Joensen Vágar: Vaknaður er vársins songur, og við honum er eisini sprottið nýtt kór á framman undan blómandi trænum, við føroyskum kórum. Vága Gentukór fer at hava sína fyrstu almennu framførslu á Giljanesi sunnudagin. Leiðari er Ólavur Hátun. Vága Gentukór fer at hava tvær konsertir saman við Vágakórinum. Tann fyrra verður í skúlaauluni á Giljanesi sunnudagin klokkan 17.00, og tann seinna verður í Kommunu- skúlahøllini í Havn mána- kvøldið klokkan 20.00. Limirnir í gentukórinum eru gentur úr fjórða flokki og eldri í Sørvágs og Mið- vágs- Sandavágs Skúlum. Genturnar hava við vælvild frá skúlunum vant nakrar ferðir í vetur í sonevndum longdum fríkorterum, eins og tær eisini hava havt nakrar veruliga kórvenjing- ar saman, greiðir Ólavur Hátún, kórleiðari, frá. Ólavur Hátun heldur, at tað er framtíð í einum gentukóri í Vágum, og hann væntar enn dyggari undirtøku komandi vetur, sigur hann. Og so leggur hann skemtandi afturat, at tað kortini er mest at sam- meta við gamlar knur, sum keypa sær pappageyk fyri at vit, hvussu gamal hann kann gerast, at hann, ein gamal maður, fer at tosa um framtíðarútlit hjá hesum ungu kórsangarum. Men tað skilst á Ólavi, at hann hevur ikki mist hugin til kórsang enn. Minni enn so. Hann tosar um komandi vetur, sum var hann longu byrjaður, hóast tað valla er farið at grógva í haganum enn. Saman við Vága Gentu- kóri fer eisini Vágakórið at hava konsert sunnudagin. Eisini har er Ólavur Hátún kórleiðari. Vágakórið fer at fram- føra eldri og yngri føroysk- ar sangir saman við sangum á bæði týskum og enskum máli, sigur Ólavur. Og av tí, at konsertirnar eru um ta tíðina, norðmenn halda sín tjóðardag, verður eisini ein heilsa til teirra at hoyra á konsertini. Vágakórið hevur havt ein virknan vetur, greiðir Ólav- ur Hátún frá. Almennu framførslurnar byrjaðu, sum siður er, í Miðvágs Kirkju fyrsta sunnudag í advent. Jólakonsertir vóru í Sørvág- og Sandavágs kirkjum, og jólaløta varð hildin í Bíggjar Kirkju. Kvøldseta var á Giljanesi í februar, og í Miðvág Kirkju varð saman við Ingu Poul- sen Dam, presti, skipað fyri sangløtu, har sungnir vórðu sálmar, sum Dávid Jo- hannesen, sóknarprestur í Vágum, hevur yrkt. Nýtt kór í Vágum Vága Gentukór avmyndað undir venjing á Giljanesi. Gentukórið hevur sína fyrstu framførslu sunnudagin klokkan 17.00 í auluni á Giljanei Mynd: Edvard Joensen Fleiri næmingar og lærarar í framhalds- deildini kæra seg um, at tey skiltu ikki øll orðini, sum nýtt vórðu í uppgávunum, tá næmingar vóru til roynd í greiðslurokn- ing í vikuni ROYND Edvard Joensen Bæði næmingar og lærarar í framhaldsdeildini í fólka- skúlanum hava kært seg um, at tey hava havt trupul- leikar av at skilja øll orðini, sum brúkt vórðu í uppgáv- unum, sum næmingarnir fingu til royndina í greiðslurokning, sum var hildin í skúlunum kring landið mánadagin. Úr Mentamálráðnum verður sagt, at orðini eru øll at finna í lærubókunum, sum brúktar hava verið síðan 1993. Tá næmingarnir mána- dagin sórtu við royndar- borðini, kom orðið »far- mynd« fyri í onkrari upp- gávu. Fleiri teirra, sum skuldu loysa uppgávuna, kendu als ikki hetta orðið, og fingu trupulleikar av hesum. Fólk gjørdust ótrygg, og onkur royndi at gita seg fram til hvat hetta kundi merkja. Tað kann so í ringasta føri elva til, at næmingurin ikki hevur loyst uppgávuna rætt við teirri avleiðing, at hann missir stig í dømingini av uppgávuni. Og hóast onkrir næmingar høvdu orðalista við, funnu teir ikki orðið »farmynd« í hesum lista- num. Eisini onkrir lærarar hava kært seg um, at slíkt orða- lag, sum ikki øll skilja, verður brúkt í slíkum før- um. Betri hevði verið, held- ur onkur lærari, at brúkt tey altjóða orðini, sum vanlig hava verið fyrr, heldur enn slík serføroysk orð, sum fólk ikki kenna, tí tey ikki dagliga verða nýtt. Ein lærari, Sosialurin hevur tosað við, sigur, at honum er greitt frá aftan á royndina mánadagin, at orðið merkir »diagram«, sum vanligt annars hevur verið brúkt í lærugrein sum rokning/støddfrøði. Móðurmálsorðabókin hevur orðið, men har verð- ur tað lýst við danska orði- num »kurve«, sum hesin lærarin ikki heldur vera tað sama sum »diagram«. Tað er ein bólkur undir Mentamálaráðnum, sum ger uppgávurnar til hesar royndirnar. Í hesum bólkinum sita fólk, sum hava royndir við undirvísing í fakinum, eins og fólk, sum hava skrivað bøkur til undirvísingarbrúk, sigur Janus Jensen á Mentamálaráðnum. Hann undrast eitt sindur á, at tað skal koma fyri, at fólk ikki kenna orðini, sum brúkt verða. Í hesum ser- staka førinum orðið »far- mynd«. Tí tað stendur í bókunum, sum brúktar hava verið í undirvísingini síðan 1993, vísir hann á. Hann sigur eisini, at abeitt verður í løtuni við einum orðalista, sum skal fáa júst slíkar misskiljingar av vegnum. Uppgávurnar verða allar dømdar í felag, tá royndin er liðug. Tað eru eisini roynd fólk, sum gera tað, sigur Janus Jensen. Um tað so vísir seg, at ein afturvendandi trupul- leiki er at síggja í uppgáv- unum, sum latnar eru inn, verður sjálvandi hugt at, hvørjum hann kann stava frá. Eitt nú einum orðið, sum fólk ikki hava skilt. Og so verður støða tikin hareft- ir, sigur hann. Føroyskt mál ørkymlar næmingar Næmingar í framhaldsdeild- ini, sum hava veri til roynd í vikuni, siga seg vera ørkyml- aðar av, at orð, sum tey ikki skilja, koma fyri í rokni- uppgávunum C M Y K 9 8