mánadagur 11. november 2013síða 9

9 Mánadagur 11. november 2013 · Nr. 130 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 TÍÐINDI Jón Brian Hvidtfeldt Bjarni Arnason hevur í mong ár greinað og samanborið rokn­skapirnar hjá føroysku fiski­vinnuni. Aftur í ár kann hann stað­festa, at tað bara eru upp­sjóvar­skipini og stóru verk­smiðju­trol­ar­ar­nir, ið tjena pengar. Aðrir skipa­ bólk­ar, trolarar og línu­skip, fáa ikki endarnar at røkka sam­an. Tó so gevur okk­urt skip­ið yvirskot, men saml­að sæð tjena hesir skipa­bólkar ikki pengar. Ein felagsnevnari fyri uppsjóvarskipini og verk­ smiðju­trolararnar er, at báð­ir skipabólkar eiga sínar egnu kvotur at fiska. Har­aftur­ ímóti fiska aðrir skipa­bólkar í størstan mun eftir fiski­ daga­s­kipanini. - Felags fyri teir skipa­ bólkar, sum tjena pengar, er at teir eiga sínar egnu kvot­ur. Hinvegin klára skipa­bólk­ar­ nir, sum fiska undir Føroyum í fiskidagaskipanini, seg illa, stað­festir Bjarni Arnason, sum millum annað tí heldur at ein kvotuskipan hevði ver­ ið betri fyri reiðaríini. Men ein kvotuskipan klár­ ar ikki einsamøll at ven­da gongd­ini hjá teimum skipa­ bólk­um, sum í dag liggja tungt í sjónum. - Nærliggjandi er at loyva øll­um føroyskum skipum at útvega sær veiðirættindi, har føroyskir myndugleikar hava ræði á fiskirættindum. At skipa eitt sonevnt ”opið føroyskt hav”, sigur Bjarni Arnason. Opið hav Hugtakið ”opið hav” brýtur við traditionellu hugsanina, har hvør skipabólkur hev­ur síni rættindi og sínar fiski­ leið­ir. Eftir at hava rokn­að uppá modellið er grann­skoð­ ar­in sannførdur: - Tað er nærliggjandi at loyva øllum føroyskum skip­ um at útega sær veiði­rætt­ indi, alla staðni har Føoyar hava rætt til at fiska. Tað veri seg undir Føroyum, í Barents­ havinum, undir Ís­landi, á Flem­ish Kap og so framvegis, sig­ur Bjarni Arnason. Grundtankin við hug­ taki­num ”opið hav” er, at leisturin kann taka hædd fyri sveiggjunum í fiski­ skapi­num. - Tað gongur upp og niður við, hvussu fiskastovnar eru fyri á ymsum leiðum, og veið­ an er ymisk á ymsum leiðum alt eftir árstíð. Tí vil eitt ”opið hav” hava við sær, at skip ikki eru tvungin at trároyna vána­ligar leiðir, men kunnu skifta millum leiðir, alt eftir fiski­skapinum, sigur Bjarni Arna­son. Lyklaorðini eru um­seti- lig­heit og fleksibilitetur. - Tí hví skal til dømis eitt línuskip pr definitión vera fastlæst inni í ávísum kass­ um og frammanundan vera av­skorið frá at royna leiðir, sum kanska kundu givið eitt gott avkast, spyr Bjarni Arnason. Grundtankin í hug­taki­ num ”opið hav” er, at møgu­ leiki skal vera hjá øllum at royna tær leiðir, sum kunnu geva pengar. Umsetiligheitin skal vera har. Grannskoðarin er greiður yv­i­r vandan fyri ógvusligari miðsavnan, har nøkur heilt fá, sterk reiðarí keypa upp øll rættindi. - Jú, vandin er har. Men her er tað, at lóggávan eigur at koma til sín rætt. Politiskt ber til at lóggeva avmarkingar í samlaða ognarpartinum hjá ein­um reiðaríi, sigur Bjarni Arna­son. Virðisøking Sambært Bjarna Arnason vil grundtankin í hugtakinum ”opið hav” skunda undir at fáa størri virðisøking inn í fiski­vinnuna. - Virðisøkingin má vera í fokus, tá fiskivinnan verður løgd til rættis, sigur Bjarni Arna­son og nevnir aftur línu­ski­pini sum dømi: - Ímynda vit okkum, at trý frystilínuskip fingu loyvi at fara í Barentshavið at royna eftir toski, heldur enn ein verksmiðjutrolari, so vil­di tað also givið eina mun­ andi størri virðisøking fyri før­oys­ka samfelagið, sigur Bjar­ni Arnason. Í døminum verður roknað við eini kvotu á 6000 tons av toski, og at veiðan verður landað og virkað í Føroyum. - Meðan virðisøkingin umborð á einum verk­smiðju­ trol­ara er umleið 39 milliónir, so hevði saml­aða virði­s-øk­ ing­in um­borð á teim-um trimum frystilínu­skip­unum og á landi í Føroyum verið 108 milliónir krónur, sigur Bjarni Arna­son og heldur fram: - Tí eiga vit at leggja fiski­ vinnuna soleiðis til rættis, at hon hevur við sær størst møgu­ligu virðisøking. Bjarni Arnason er sannførdur um, at øll veiða eigur at vera løgd upp í Føroywum. Tí tað er lykilin til virðisøking. - Men tað setir sjálvandi krøv um betri atgond til mark­nað­irnar. Og tí eiga myndug­leik­arn­ir sjálvandi at gera alt fyri at fáa í lag handils­av­talur við so nógv lond sum tilber, sigur Bjarni Arna­son. Tilfeingisgjaldið Politiska skipanin hevur í fleiri ár umrøtt, hvør leist­ ur­in tann rætti at brúka, tá til­f­eingisgjald ella –renta skal leggjast á fiskivinnuna. Higar­til er svarið ikki funnið. Tí er tilfeingisgjaldið ásett við fyribilsloysnum fyri eitt ár í senn, og tilfeingisgjaldið er bara lagt á makrel- og silda­fiski­skap­in. Sambært grann­skoðaranum Bjarna Arna­son er økt umsetiligheit og fleksib­i­lit­et­ur ein fortreyt fyri eini varandi skipan við til­feingis­rentu. - Eisini her letur hugtakið ”opið hav” upp fyri nýggjum møgu­leik­um. Sleppur vinnan at skipa seg frítt og fiska, har tað best loysir seg, so ber eisini til at tosa um eina ein­ falda og varandi skipan við til­feingisrentu, sigur Bjarni Arnason og heldur fram: - Eitt tílíkt gjald eigur at vera einfalt og ”forútsigiligt”. Ein máti kundi verið at fiski­ vin­nan rindar tað, sum tað nú kostar at umsita fiski­vinnu­ na, og pengarnir verða kravd­ ir inn sum kilogjald býtt út á tey einstøku fiskasløgini. jonbrian@sos.fo a Vit mugu fáa fleksibilitet inn í fiskivinnuna Myndugleikarnir brúka alt ov nógva orku til at byrgja inni ymsu skipabólkarnar í hvør sín kassa. Úrslitið er, at skipabólkar er fastlæstir í eini støðu, har teir ikki megna at tjena pengar. Tað sigur grannskoðarin Bjarni Arnason, sum mælir til nýhugsan í vinnuni - Tað kann ikki vera rætt, at einstakir skipabólkar eru fastlæstir í eini støðu, har teir ikki kunnu tjena pengar, sigur Bjarni Arnason, sum tí mælir til at skipa fiskivinnuna eftir hugtakinum ”opið hav”, har allir skipabólkar sum útgangsstøði hava loyvi at handla sær rætt til at fiska allastaðni, har Føroyar eiga fiskirættindi Á Fiskivinnutinginum í síðstu viku vísti Bjarni Arnason á roknistykki, sum vísir at fyri samfelagið er virðisøkingin munandi størri, um trý frystilínuskip fiska tosk í Barentshavinum, heldur enn ein verksmiðjutrolari