týsdagur 12. november 2013síða 15

15 Mikudagur 13. november 2013 · Nr. 131 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðargrein Tað lýsir í eystri G ongdin fær valla verið greið­ ari. Føroyskir útflytarar leita í størri og størri mun eystureftir, tá ið teirra vørur skulu útflytast úr Føroyum. Hag­tølini eru greið. Føroyski út­flutn­ingurin til Russlands er fleir­faldaður frá 2007 til 2012. Í fjør útfluttu vit fyri í alt 460 milliónir krónur. Handilsbannið hjá ES í summar hevur óivað við sær, at okkara útflutningur til Russ­lands í ár verður metstórur – kanska eina slaka hálva milliard ella so. Tørvurin á góðum handils­viður­ skiftum í londunum eystanfyri hev­ur sjáldan verið størri. Frá polit­ isk­ari síðu verður stútt og støð­ugt arbeitt fyri at gera okkara markn­ aðarmøguleikar meira fjøltáttaðar. Eisini hava alivinnan og pelagiska vinnan gjørt vart við seg, og vilja hava so góð handilsviðurskifti sum gjørligt við eystanlond. Í farnu viku var eg á fundi í Russlandi og Kasak­ stan við greiða endamálinum: At tryggja føroyskum útflytarum so góðar treytir sum gjørligt. Eurasiska tollsamgongan Føroyar hava í nógv ár arbeitt við at betra okkara handilsviðurskifti við Russland. Føroyar og Russland royndu í fleiri ár at fáa ein hand­ ils­sáttmála landanna millum, men tað eydnaðist kortini ongantíð at koma endaliga á mál, tí Russland millum annað knýtti ætlaða WTO- limaskapin at handilssáttmálnum. Úrslitið var, at Føroyar gjørdu ein sáttmála við Russland, sum byggir á grundregluna hjá WTO um Most Favoured Nation Treatment. Sátt­ málin kom í gildi í 2006. Okkara kós er lutvíst broytt. Fyri stuttum eru Russland, Kasakstan og Hvítarussland gingin saman í Eurasisku tollsamgonguna. Tá hesi trý londini hava funnið saman, ber ikki til einans at gera ein frí­hand­ils­ sáttmála við Russland. Nú mugu vit gera fríhandilssáttmála við øll trý londini umvegis tollsamgonguna. Við øðrum orðum er málið hjá lands­stýrinum at gera ein frí­hand­ ils­sátt­mála við Eurasisku tollsam­ gong­una. Tað er einki at taka seg aftur í, at laksur og uppsjóvarfiskur standa fyri meginpartinum av okkara út­ flutn­ingi til eystanlond. Fáa vit beint burtur tollforðingarnar, letur tað veruliga dyrnar upp fyri enn størri útflutningi til hesar markn­ aðir. Marknaðirnir eystanfyri eru so mikið áhugaverdir, at í løtuni standa heili 30 lond og bíða og vilja gera fríhandilssáttmála við Eurasisku tollsamgonguna. Av teim­um 30 londunum, ið vilja hava ein sáttmála við tollsamgonguna, standa EFTA londini frammarlaga í røðini. Hetta hevur serligan áhuga í Før­oyum, tí tað hevur stóran búskaparligan týdning, at føroyskar út­flutningsfyritøkur fáa somu treytir á hesum marknaðum sum kappingarneytar okkara úr Noregi og Íslandi, sum bæði eru limir í EFTA. Tað verður kortini ikki bara ar­ beitt við Eurasisku toll­sam­gong­ uni. Møguleikar í Ukraina Landsstýrið arbeiðir í løtuni við at betra okkara handilsviðurskifti við Kina, Brasilia og Turkaland. Ukraina er eitt annað eystanland, sum hevur stóran áhuga á okkara leiðum. Tað er komið longst á leið við einum fríhandilssáttmála við Ukraina. Fundir hava verið við ukrai­nskar myndugleikar. Upp­ skot um fríhandilssáttmála er sent teimum, og so skjótt tey eru til reið­ar, verður farið undir veruligar sam­ráðingar. Pelagiska vinnan og alivinnan í Føroyum hava áður gjørt vart við, at tey vilja, at Føroyar og Ukraina gera ein sáttmála. Eisini í Ukraina er tað av stórum týdningi, at føroysku útflytararnir í minsta lagi fáa somu treytir á ukrainska marknaðinum, sum sínir kappingarneytar úr EFTA og ES. Ukraina og EFTA gjørdu ein fríhandilssáttmála í 2010, og hetta hevur havt við sær, at okkara kapp­ ingarneytar í Noregi og Íslandi hava havt betri treytir enn føroysku út­ flytararnir. Hetta mugu vit bøta um. Sendistova í Moskva Stóri áhugin hjá okkara útflyt­ar­ um og miðvísa arbeiðið hjá lands­ stýr­inum at tryggja betri handils­ viðurskifti eystanfyri, eigur at seta ferð undir tilgongdina at fáa sett eina føroyska sendistovu á stovn í Moskva. Flestu teknisku forðingarnar eru beindar av vegnum. Mett verður, at ein sendistova í Moskva krevur eina játtan á 3,25 mió. kr. Málið verður nú fyrireikað, og manglar ein játtan á fíggjarlógini til at seta sendistovuna í Russlandi á stovn. Drúgv tilgongd Vit eru fullgreið yvir, at Føroyar fara ikki yvir nátt at røkka einum frí­handilssáttmála við hvørki Eurasisku tollsamgonguna ella Ukraina. Av royndum vita vit, at tað er ein tungur burður at koma á mál. Føroyskir myndugleikar hava í fleiri umførum kannað møguleikan at gera handilssáttmálar við lond uttanfyri Evropa. Svarið er vanliga, at føroyski heimamarknaðurin er so lítil og tí ikki hevur so stóran áhuga. Metingin hjá londunum er, at stríðið at fáa handilssáttmála í lag er størri enn møguligi vinningurin. Vit kundu valt at latið vera við at roynt við at vinna Føroyum fleiri handilssáttmálar. Hetta er kortini ikki nøkur gøta at ganga, tí so koma vit ongantíð av fetanum. Vit eiga áhaldandi at royna at elta teir møguleikar sum eru fyri, tí bæði fyri okkara útflytarar og fyri føroyska samfelagið er hetta ómetaliga týdningarmikið. Einki kemur úr ongum, og uttan mun til um tilgongdin gerst drúgv, so skylda vit hvørjum øðrum at royna at banka á tær dyr, vit kunnu lata upp fyri okkara dugnaliga vinnu­lív. Í farnu viku varð eitt týð­andi fet tikið á leiðini, tá ið vit handaðu myndugleikunum í Russ­ landi, Kasakstan og Eurasisku toll­ samgonguni eina formliga áheitan úr Føroyum um at gerast limur í Eurasisku tollsamgonguni. Við hes­um gerst vegurin móti einum frí­handilssáttmála við Eurasisku toll­samgonguni vónandi slættari at ganga. Kaj Leo Holm Johannesen løgmaður Løgmaður og russiski uttanríkisráðharrin, Sergei Lavrov, tá teir hittust í New York í fjør og skjøtul varð settur á tilgongdina at vinna marknaðaratgongd eystanfyri Bíleggið kalendaran nú og sendið hann út í heimin Tel. 341800 Johanna Vang · johanna@sos.fo Ann Christiansen · ann@sos.fo 2014