týsdagur 18. mai 2004síða 5

8 Nr. 93 - 18. mai 2004 Nr. 93 - 18. mai 2004 9 Seinasti leygardagur var ein merkisdagur í føroyskari náttúru- søgu: Fyri fyrstu ferð í fleiri øldir eru ungar av Okn klaktir í Før- oyum. Oknaparið í ovari tjørnini í við- arlundini í Gundadali í Havn kom út við tveimum ungum SVANARUNGAR Bøgan legðist at bøla egg- unum beint áðrenn miðjan apríl mánaða, og steggin hevur vart reiðrið síðan. Í reiðrinum vóru trý egg, men bert tvey teirra klakt- ust. – Fuglurin er ógvuliga tykkin og skjarrligur hesa tíðina. Heitt verður tí staði- liga á tey vitjandi um ikki at órógva oknirnar. Farið ikki ov nær fuglinum, verið bert á gøtunum; og haldið ongan gang, sigur Tróndur Leivsson, landsskógar- vørður. Okn (Cygnus cygnus), ella Sangsvanur, ella bara Svanur, sum hann eisini verður róptur, var búfuglur í Føroyum fram til umleið 17. øld (Williamson 1970), tá hann varð avoyddur. Síð- ani kenna vit slagið bert sum flytifugl; ið støðast styttri ella longri bil á vøtnum okkara vár og heyst á síni ferð millum vetrar- vistin, serliga í Bretlandi, og summarvistin í Íslandi og Norður Skandinavia. Í Føroyum eru tríggir okna- dalar (á Sandoynni, í Vág- unum og í Eysturoynni). Í viðarlundini í Gunda- dali hava oknir verið í tjarn- unum síðan einaferð í sekstiárunum. Talan er um fugl, ið, niðurundirkomin av svongd, sjúku, sníkum ella tílíkum, ikki hevur ork- að at fara víðari. Skógrøkt- in hevur síðan fingið fugl- arnar í varðveitslu, og eftir viðgerð hevur eydnast at fáa nakrar av teimum at yvirliva. Oknirnar hava tá verðið sleptar í tjarnirnar í viðarlundini til stóra fragd hjá teimum vitjandi, serliga børnunum, ið so trúliga hava givið fuglinum breyð, aftrat fóðrinum frá røktar- anum. – Fyri umleið 15 árum síðan varð avrátt at vita, um oknirnar í viðarlundini eis- ini kundu nýtast til at stuðla undir einum meira yvir- skipaðum máli, nevniliga at endurreisa ein nýggjan oknastovn í Føroyum. Í 1990 komu nakrar oknir higar úr Íslandi, men tann royndin gav tó einki úrslit. Seinni eru bert fuglar, fyri- lagstir ymsastaðni í landin- um, komnir aftrat. Hóast nógvar royndir, er tað nú- stani eydnast at fáa eitt par, ið hevur vorpið troðin egg, sigur Tróndur Leivsson, landsskógarvørður. Bøgan, ið nú er komin út við tveimum ungum, er frá 1992. Anton Petersen fang- aði hana í Vági á heysti 1992. Steggin er frá 1996. Kurt Svendsen fangaði hann í Sumba á vári 1997. Parið hevur hildið til í teirri ovaru tjørnini í viðarlundini í Gundadali síðan 2002. Annars er at siga, at teir fyrstu svanirnir í viðar- lundini í Gundadali vóru Knópsvanur (Cygnus olor), fingnir úr Djóragarðinum í Keypmannahavn í fyrru helvt av 20. øld. Hesir fingu eisini ungar, men slagið livir ikki vilt um okkara leiðir; næstu bú- fuglarnir av tí slagnum eru at finna í Vestur Skotlandi. Svanarungar klaktir í Plantasjuni í Havn MARKNAÐARRÁK Farna fríggjadag vóru tøl fyri búskaparvøksturin í evruøkinum kunngjørd. Tølini vístu, at árligi vøkst- urin í 1. ársfj. gjørdist 1,3% sammett við 0,6% ársfj. frammanundan. Hóast tøl- ini eru munandi lægri enn í USA, vísa tey eina positiva gongd og staðfesta, at vøksturin í Evropu er um at koma seg. Størsti vøksturin hevur verið at sæð í Fraklandi; sum heild er tað útflutning- ur, ið hevur økt um brutto- tjóðarúrtøkuna í evruøkin- um. Orsøkir eru m.a. vikn- aða evran, ið ger evropiska búskapin meira kapping- arføran og framgongdin í USA, sum hevur økt eftir- spurning eftir m.a. evrop- iskum vørum. Seinasta gongdin í evrop- iska búskapinum stuðlar metingina um, at áður væntaða rentulækkingin í Evropa endaliga er avlýst. Næsta rentuinntriv verður ein rentuhækking, men ein slík skal ikki væntast við bræði. Síðani seinasta vár er oljuprísurin hækkaður meira enn 60% og hevur seinastu dagarnar ligið om- anfyri 40 dollarar fyri tunn- una. Orsøkin til hækkingina í seinastuni er, at lítið er í oljugoymslunum í USA samstundis sum altjóða eft- irspurningurin er methøgur. Møguleiki er fyri, at olju- prísurin kann hækka meira og hetta økir um váðan fyri, at hesin kann tálma bú- skaparvøksturin í Evropa, ið júst er um at koma seg. Um so verður kunnu lánsbræva- rentur lækka aftur, men hó- ast búskaparvøksturin verð- ur lagdur undir trýst, kunnu lægri rentur stuðla parta- brøvunum. Roknskapirnir, ið vóru kunngjørdir í farnu viku, vóru misjavnir. Meðan Lundbeck, GN og Cisco høvdu góð tíðindir at bera, kunngjørdi Dell ein vána- ligan roknskap. Hesa vik- una kunngerða m.a. Top- danmark, ISS, Coloplast og Hewlett-Packard. Bæði láns- og partabrøv vóru sera óstøðug í farnu viku, og hendan vikan verður væntandi ikki øðr- vísi. Fáar búskaparkunn- gerðir verða og yvirgangur er ein støðug hóttan. Real- kreditt lánsbrøv stóðu seg sera illa mótvegis stats- lánsbrøvunum. Tískil kann ein mótrørðsla væntast, soleiðis at realkredittarnir vinna nakað aftur. Framgongd at hóma í Evropa Vika 21, 2004 www.kaupthing.fo Fuglurin er ógvuliga tykkin og skjarrligur hesa tíðina. Skógrøktin heitir tí staðiliga á tey vitjandi um ikki at órógva oknirnar – Farið ikki ov nær fuglinum, verið bert á gøtunum; og haldið ongan gang, sigur Tróndur Leivsson, landsskógarvørður Leygarmorgunin hittust teir sjey russ- ararnir, sum komu til landið mikudagin, og meginparturin av manningini umborð á Sigurfarinum lagnunáttina tann 16.02.1982. Ein kensluborin og rør- andi løta, har fólk ferðaðust 22 ár aftur í tíðina og endurlivdu óhugnaligu náttina við Flemish Cap SAMEINING Solby A. Eliasen solby@sosialurin.fo Klaksvík: Í kantinuni á Kryvjing sita menn og kvinnur. Øll á ein ella annan hátt samanbundin av tilburðinum, sum fór fram í illveðrinum við Flemish Cap í februar í 1982. Prátið gongur stillisliga fyri seg, og fólk eru ógvu- liga varin. Tað er onki at ivast í, at her er talan um eina hending, sum menn hava barst fyri at leggja aftur um seg og, sum nú skal fram aftur í ljósið. Tó letur til, at øll eru á einum máli um, at hetta bara er gott fyri øll. Ein møguleiki at fáa endað nakað, sum tá og enn tann dag í dag tykist púra óskill- igt. Tað, at so nógvir mans lótu lív, er í sjálvum sær ein sorgarleikur, men meðan menn greiða frá tilburðin- um við Flemish Cap verður tað alsamt greiðari og greiðari fyri einum, hvussu meiningsleyst hetta í veru- leikanum var. Og hvat fyri kenslum og minnum hesir 26 tá blaðungu menn hava gingið við øll árini. Onkrir einkultir smálutir verða nevndir, sum eru nóg mikið til at fáa tað at renna kalt niður eftir rygginum á einum. Vildu ikki hava hjálp Lítið er at ivast í, at tankin, sum hevur fylt mest í teirra sinni er, at teir kundu havt bjargað so nógv fleiri av russisku manningini. Tí tað var nevniliga so- leiðis, at russararnir ikki vildu hava hjálp frá føroy- ingunum. Teir høvdu sam- band við eitt annað russiskt skip, sum var fleiri tímar frá teimum. Og tí skipinum vildu teir so bíða eftir heldur enn at fara umborð á Sigurfari. Tískil kundi før- oyska manningin onki annað gera, enn at hyggja at, meðan skipið spakuliga sakk undir russisku mann- ingini. Ikki fyrr enn tað stóð við gronini niður í sjógvin, og umleið helmingurin var farið undir, valdu teir at leypa í ísakalda sjógvin. Og tá var tað, at mann- ingin á Sigurfarinum fór í holt við at hjálpa teimum upp úr sjónum, men tá var tað tíverri ov seint fyri meginpartin av russisku manningini. Einans fimm teirra vóru á lívi, tá teir vóru komnir umborð. 14 lík tók føroyska manningin eisini upp. Og seinni doyði ein av teimum fimm um- borð á Sigurfarinum. Og tað var einkjan eftir tann mannin, sum var millum tey sjey í ferðalagnum. – Hatta var púrasta óskilligt fyri okkum og so ræðuligt bert at standa og hyggja at og onki fáa gjørt. Tað ber yvirhøvur ikki til at greiða frá hesum, tað má upplivast, sigur Árni, ein av føroysku manningini, eftir at prátið hevur gingið stillisliga aftur og fram eina løtu. Hann og Sólarn sita sam- an við konunum við sama borð og minnast hesa nátt- ina. Teir siga, at teir kendu báðar russararnar aftur beinanvegin, tá teir sóu teir hendan morgunin. Og tað lat eisini til, at russararnir kendu onkran av manning- ini aftur. Russiski stýrimaðurin kendi kokkin aftur beinan- vegin. Og so mannin, hvørs koyggju hann svav í og fekk heit og turr klæðir frá aftaná. Á ein ella annan hátt so er tað hugtakandi bert at sita og lurta, meðan menn sita og tosa um hetta. Hvussu eftirtíðin var og so framvegis. Og hóast alt var ein sorgarleikur, so er hendan løtan á Kryvjivirk- inum ein sera lívsjáttandi løta, har tøkkin fyri lívið er í hásætinum. Sorgartár blandað saman við gleðis- tárum samstundis sum menn tosa um hesa ræðu- ligu náttina, sum hevur merkt teir fyri lívið. Ongin kreppuhjálp Um ein slík hending hevði farið fram í dag, so hevði skipið siglt inn og menn fingið kreppuhjálp. Ella fingið kreppuhjálp umborð. Men tað var ikki galdandi fyri 22 árum síðani. Sólarn, Árni og hinir 24 umborð á Sigurfarinum fóru beint í fiskiskap aftur, tá eitt skip var komið eftir monnunum, sum teir høvdu tikið upp. Deyðatøgn var millum menn í fleiri dagar eftir hendingina. Tað tók langa tíð, áðrenn samrøður vórðu førdar millum menn aftur. Og teir komu ikki aftur til Klaksvíkar fyrr enn tríggjar mánaðir seinni. Stutt áðrenn norðoya- stevnu í 1982 kom Sigur- fari aftur til Klaksvíkar. Stórfingin móttøka var fyri teimum, og tað fekk døpru hendingina at fara í bak- ljósið eina stund. Men hóast tað so mundi hon mangan spøkja aftur hjá teimum. Og tað viðganga eisini fleiri, at hon hevur og enn ger tann dag í dag. – Serliga um ein hoyrir um aðrar líknandi hending- ar, ella sær okkurt í sjón- varpinum, so kann ein gott verða rørdur av tí. Eisini um tað er illveður, og ein er burtur, tá rennur hesin tilburðurin einum aftur í huga, greiðir Árni frá. Teir duga ikki at greiða frá, hvussu lívið helt fram eftir tað, men tað gjørdi tað bara. Sigurfari brann Ein hending sum eisini fekk menn á aðrar tankar beint eftir, at teir vóru komnir heim var, at eldur kom í Sigurfari. Mánadagin eftir norðoyastevnu kom eldur í skipið, og fór tað rættuliga illa. Hetta gjørdi so samstundis tað, at støðg- urin heima eftir hendan minniliga túrin, gjørdist nógv longri enn ætlað. Men sum sagt manningin hevur ongantíð tosað nakað serligt um tilburðin við Flemish Cap síðani. Okkurt einkult dømi, har onkrir hava tilvildarliga hitst, kom tosið inn á hendingina, men ikki nakað, sum varð skipað. Ikki fyrr enn leygardagin 15. mai 2004 - 22 ár eftir hendingina - á Kryvjivirk- inum í Klaksvík, har fólk fingu tosað nøkur viður- skifti í gjøgnum og fingu vónina um, at ein endi nú kann fáast á hesum. Minnunum fara menn helst altíð at liva við, men kanska hendan sameiningin gjørdi sítt til, at tað verður lættari framyvir. Bæði fyri russararnar og føroyingar- nar. Russarar og manningin á Sigurfarinum: Fingu tosað um lagnutilburðin Ein av manningini á Sigurfarinum og russiski stýrimaðurin. Russiski stýrimaðurin hevur havt samband við skiparan Mikkjal Olsen javnan upp gjøgnum árini Myndir frá tí minniliga túrinum lógu á einum borði, og eftir at Mikkjal hevði boðað frá, at tær vóru har, fóru fólk at hyggja at teimum Spakuliga kom gongd á prátið millum føroyingarnar og russararnar. Og við hjálp frá tulki gekk tað væl at halda gongd í samrøðunum C M Y K 9 8