týsdagur 18. mai 2004síða 6

10 Nr. 93 - 18. mai 2004 Nr. 93 - 18. mai 2004 11 Uttan mun til hvørt vit eru fyri ella ímóti kongshúsi, uttan mun til um vit heldur vilja hava republikk við fólkavaldum forseta, so fegnast flest øll um kongaliga giftarmálið tann 14. mai í Keypmannahavn. Føroyingar flestir uttan mun til politiskan lit eru rættiliga konga- trúgvir. Hetta gongur heilt aftur til gamlar dagar, tá landsmenn vendu sær til kongs, tá ið teir høvdu verið illa viðfarnir av kongsins egnu embætismonnum. Hóast politiskar ósemjur, so tykist tað sum flestallir føroyingar eru góðir við okkara felags kongshús. Tá Margretha, drotn- ing vitjar, fer maður av húsi at fagna hátignini uttan mun til politiskan lit ella annan meinings- mun. Tað var tí heldur valla av tilvild, at fullveldisætlanin fevndi um varðveitlsu av felags kongahúsinum. Seinasta fríggjadag sótu flestøll sum undir lestri, meðan Fríðrikkur og Mary Donaldson vórðu samanlisin. Hetta var eitt sera vakurt og tignarligt hátíðarhald, og einki løgið er í, at einki eyga var turt kring kongsríkið. Nú kemur so gerandisdagurin, og nýggja parið skal standa sína roynd. Tað er eingin løtt uppgáva at røkja ein túsundáragamlan stovn sum kongsvaldið í eini tíð við krøvum um økta demokratisering og støðugt skjótari nútímansgerð av samfelag- num. Men so løgið tað ljóðar, gerast røddirnar, sum krevja forseta heldur enn kong, færri og færri. Hetta stavar ivaleyst frá fleiri orsøkum. Vit liva í eini tíð, sum krevur upplivingar, kenslur og súmbolir. Av somu orsøk leingist fólki eftir positivum súmbolum og upplivingum. Afturat hesum kemur, at danska kongshúsið hevur dugað at laga seg eftir skiftandi tíðum og skift- andi samfelagsumstøðum. Tað, sum ivaleyst hevur havt størsta týdingin, er, at kongshúsið hevur skilt og virt sína ópolitisku støðu sambært grundlógini. Kongshúsið hevur bert savnandi, umboðandi og súmbolskan týdning. So leingi kongshúsið heldur seg til hesar meginreglur, verður tað góðtikið sum ein týðandi partur av fólkaræðinum. Alt bendir á, at Fríðrikkur og Mary eru framúr væl skikkað til henda leiklut, og tí tykist kongshúsið at hava góðan byrð í eini tíð, har annars alt broytist. Vit ynskja kongliga brúðarparinum til lukku og vóna, at hjúnarlagið skal vera til gagns fyri lond og ríki. Og vit vóna somuleiðis at síggja tey í Føroyum um ikki so langa tíð. Tey skulu vera hjartaliga vælkomin. DAGSINS MEINING Sosialurin Tillukku! VIÐMERKINGAR Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Dagfinn Olsen dagfinn@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Heini í Skorini heini@sosialurin.fo Rúna Sivertsen runa@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Hans Kárason Mikkelsen hans@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 228909 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Í summar er Forn- minnissavnið opið hvønn dag frá sunnu- degi 16. mai til sunnudag 12. sep- tember, bæði fram- sýningarnar í Brekku- túni og útisavnið í Hoyvík SAVN Leygardag og sunnudag er opið frá kl. 14 til 17, meðan tað gerandisdagar er opið frá kl. 10 til kl. 17. Fyrsta hvítusunnudag er stongt, men aðrar heilidagar er opið sum sunnudag. Ein lítil broyting er, með- an fiskivinnuframsýningin stendur í gerð. Seinni í summar letur upp ein gestaframsýning, nevnd "Úrtøka úr felags havi". Fyri at gera savnið meiri atkomiligt hjá rørslubrek- aðum, fingu vit í 3. de- sember í fjør, sum er dagur teirra brekaðu, sett eina lyftu upp, so at møguligt er hjá fólki í koyristóli at sleppa inn í allar partar av framsýningini. Sum nakað nýtt hava vit nú enn fleir bøkur í sølu- búðini í framsýningini, eins og ymisk postkort verða til sølu. Um stutta tíð ber til hjá vitjandi at rinda við gjaldkorti. Nýggja heimasíðan hjá fornminnissavninum hevur bústaðin: www.natmus.fo Ætlanin er at heimasíðan verður brott og víðkað alla tíðina, so áhugað kunnu fáa sær kunnleika um savnið og virksemi hjá savninum eisini henda vegin. Millum annað er í um- búna at leggja stóra mynda- savnið hjá savninum út á heimasíðuna. – Ferðast í egnum landi - frí í Føroyum - vitja søvn- ini, sigur Regin Debess, savnslærari í tíðindaskrivi. Christian Weihe Júst afturkomin á einum hugnaligum túri við At- lantic, har flogternurnar vóru sera fyrikomandi. Tænastan umborð var í topp, snøgt sagt einki at klaga um. Sá síðan í Degi og Viku, at Atlantsflog hevði havt aðalfund, og teir kundu leggja ein positivan rokni- skap fram. Hettar er sera gott, og er at gleðast yvir, serliga í hesum tíðum har tey flestu flogfeløgini hava hall. Tað er sera gott at før- oyingar stuðla sínum felag. Men, tað er vandi í hvørjari vælferð. Maersk hevur flogið uppá Føroyar í nógv ár, og hava teir ivaleyst havt stórt yvirskot á hesi rutuni, øll tey árini teir vóru einsa- mallir. Prísirnir lækkaðu ikki fyrr enn Atlantsflog byrjaði. Tað sær út til at ganga tann skeiva vegin við ferðafólki hjá Maersk, og tann positiva vegin hjá Atlantsflog. Hetta skuldi bert verið at glett seg yvir. Men gevst Maersk at flúgva uppá Føroyar, tí ov fá flúgva við teimum, fara prísirnir nokk tann øvugta vegin fyri tey ferðandi. Leiðslan í felagnum, sum verður eftir, skal nokk duga at koma við einari góðari grundgeving, hví prísirnir skulu hækka. Tað er gott, at vit før- oyingar standa saman um okkara felag, men spurn- ingurin er so um vit standa so væl saman, at prísirnir fara at hækka. Tí er spurningurin, um tey sum flúgva, ikki burdu skift eitt sindur millum feløgini, so bæði vera ver- andi á marknaðinum. Tá verður framhaldandi kapp- ing, til fyrimun fyri ferða- fólkini. Atlantsflog, Maersk ella bæði Opið hús á fornminnissavninum hvønn sunnudag í summar LISA – Listafólkasam- band Føroya – skipar fyri skeiði um at fara út á altjóða tónaleikarapallin - Konsertferð og marknað- arføring. Skeiðið verður í Pætur- sarstovu týskvøldið 25. mai kl.19, har Sigrid J. Dalsgaard, samskipari hjá TÝR, og Kristian Blak frá TUTL siga frá sínum royndum viðvíkjandi at skipa fyri konsertferðum, marknðarføring og at skapa sølumarknað uttan- lands. Um at útflyta tónleik Jacob Vestergaard Hergeir Nielsen heldur áfram at verja framferðar- háttin viðvíkjandi ætlaða meginbókasavninum. Ein framferðarháttur, sum beindi fyri savninum. Serliga hugtakið um meginbókasavnið kom úr erva, sigur Hergeir Nielsen, og satt er tað. Í staðin fyri at leggja hugskotið fyri kommunurnar, sum skuldu bera ætlanini uppi fíggjar- liga, var var ætlanin at trýsta savnið niður yvir kommunurnar. Landsbókavørurin, sum var ein av høvuðsmonnun- um aftan fyri bókasavns- lógina og ætlanina við meginbókasavninum, sigur m.a. soleiðis í fundarfrá- greiðing aftan á fundin í Stórapakkhúsi: "Ynskir ein kommuna, av onkrari orsøk, ikki at virka í einum slíkum samstarvi, so má hetta takast upp til viðgerð á øðrum stað, og so kann tjakast og støða takast til, um hetta eigur at fáa fylgjur og møguliga hvørjar. - Er tað ikki nettupp í hesum førinum, at tað er so um- ráðandi, at vit hava eitt lógarverk, sum sigur, at so- leiðis verður tað, punktum finale." Hetta er greið tala, og seinri í somu frágreiðing verður hildið áfram: "Tað, at ein pinkukommuna ong- an bókasavnspolitikk hevur ella bara hevur ein vána- ligan politikk á økinum, kann ikki forða einari størri kommunu í at økja um sítt bókasavnsvirksemi. Verður hetta endin, er tað tað sama sum at siga, at sumbingar skulu ikki hava játtan til eina bakkaverju, tí hvørki vágbingar ella tvørámenn hava brúk fyri eini slík- ari!!??" Tey sum loyva sær at hava eina aðra hugsan mugu ruddast av vegnum beinan vegin, sum tað eisini framgongur av frágreið- ingini, har sagt verður: "Mín hægsta vón er tí, at Mentamálaráðið, Vágs kommuna og vit øll fáa ruddað hetta grúsið av vegnum umgangandi". Hví Hergeir Nielsen verjir slíka niðurgerð av kommununum í Suður- oynni, er ilt at meta um. Hann átti heldur at átala slíkan ágang, sum jú beinir fyri øllum samstarvsvilja. Ongin suðuroyingur, heldur ikki Jacob Vester- gaard ella lærarar við miðnámsskúlan, eru ímóti, at bókasavn verður bygt í Vági. Tað sum lærararnir vóru ímóti, var at blanda meginbókasavnið uppí miðnámsskúlan, ella rætt- ari, bókasavnið á skúlan- um. Hetta framgongur av fleiri skrivum, sum liggja í málinum, m.a. skrivið frá læraraumboðnum, sent tann 28. mai 2002 til lands- stýrismannin í mentamál- um, har sagt verður m.a.: "Men lærararáðið á Mið- námsskúlanum meinar ikki, at mynduleikarnir eiga at blanda hesar tørvir saman í eitt bókasavn, sum sam- stundis er alment bóka- savn". Í brævi til Mentamála- ráðið, dagfest 4. juli 2002, viðgerð sama læraraumboð spurningin, og sigur m.a. í samandráttinum: "Mælt verður frá at blanda nýggja bókasavnið og skúlabóka- savns Miðnámsskúlans saman - og á nakran hátt at lata tey treyta hvørt annað, tí tað kann fáa keðiligar avleiðingar fyri Miðnáms- skúlan, so hann ikki fær nýtt sítt egna bókasavn til fulnar". Jacob Vestergaard hevur ikki uppfunnið nøkur "ser- lig prinsippur" at byggja bókasøvn eftir. Tað "serliga prinsippið" um meginbóka- søvn var uppfunnið í Mentamálaráðnum. Tað "serliga prinsippið", sum Hergeir Nielsen nevn- ir, er uppfunnið fyri langari tíð síðan, og var nýtt tá landsbókasavnið var bygt. Landsbókasavnið hevur til uppgávu at veita tænast- ur kring alt landið, og tí var tað heilt náttúrligt, at ein deild av landsbókasavnin- um var bygd í Suðuroynni. Vit gjalda jú øll til lands- bókasavnið, men fáa ikki somu tænastu sum tey, ið búgva kring landsbóka- savnið. Tí er tað ein sjálv- søgd uppgáva hjá landin- um, at veita øllum somu tænastu á bókasavnsøkin- um. Hergeir Nielsen veit sjálvsagt, at miðnámsskúlin í Suðuroynni hevði fremstu raðfesting, og hevði verið komin væl longur ávegin, sum ætlanin við megin- bókasavninum ikki var tengd uppí verkætlanina. Fólkaflokkurin og and- støðan hava sjálvtsagt ikki roynt at boykotta miðnáms- skúlan, sum Hergeir Niel- sen vil verða við. Tað er ikki gott at vita hvørjum politiskum um- hvørvi Hergeir Nielsen ferðast í. Samstundis sum hann tosar um breiðan upp- bakning í Løgtinginum fyri miðnámsskúlanum, leggur hann Fólkaflokkin og tá- verandi andstøðuna undir at hava roynt at boykotta mið- námsskúlan. Hetta hongur als ikki saman, Hergeir Nielsen. Suðuroyggin var veruliga sett á Føroyakortið undir síðstu samgongu, sigur Hergeir Nielsen, og satt er tað. Hann gloymur bert at upplýsa, at tað var Fólka- flokkurin sum umsat vinnumál, og stóð fyri teimum stóru íløgunum. Burtursæð frá miðnáms- skúlanum og meginbóka- savninum, er ivasamt hvussu stóran leiklut Her- geir Nielsen hevur havt í hesum framtøkunum fyri Suðuroynna. Hansara ser- ligi arbeiðsháttur setur av- markingar í so máta. Handfaringin av teimum málunum sum Fólkaflokk- urin hevði við at gera, var munandi betur enn hand- faringin av málinum um miðnámsskúlan/meginbóka savnið. Tað er nýggi Smyril eitt gott dømi um. Ætlanin viðvíkjandi Smyrli var løgd fyri suður- oyingar á almennum fundi, har suðuroyingar sluppu at siga sína hugsan. Suður- oyingar gjørdu vart við seg, og komu við ymiskum broytingum, sum blivu tiknar til eftirtektar. Smyril bleiv "skraddaraseymaður" til tørvin hjá suðuroyingur, og áðrenn arbeiði var sett í gongd, var endaliga verk- ætlanin løgd fyri suður- oyingar á almennum fundi. Hevði sami framferða- rháttur verið nýttur viðvíkj- andi miðnámsskúlanum og meginbókasavninum, hevði støðan ivaleyst verið ein onnur. Trupuleikin við megin- bókasavninum var jú, at bert Vágs- og Fámjins kommuna vildu verða við í ætlanini, tá av tornaði. Tað í sær sjálvum átti at sagt Hergeir Nielsen, at fram- ferðarhátturin var skeivur. Fuglurin, sum Hergeir Nielsen "helt" seg hava í hondini, var ikki har, - hann var ikki í eygsjón. At "halda" seg hava tað rætta tilboði, er snøgt sagt ikki gott nokk. Heimaarbeiði var ikki nóg væl gjørt, tí "hvarv savnið". Eg skilji væl at Hergeir Nielsen følir avmegd. Teir settu sær stór mál, men politiski førleikin stóð ikki mát við ætlaninar. Hvørjum Hergeir Nielsen hevur ilt av, er ikki gott at vita, men okkurt er tað, sum liggur aftanfyri skriv- ing hansara. Eg skal ikki fara at gita, hvør orsøkin er, men at leggja meg undir at hava ilt av onkrum í Vági, er at skjóta út í tóman heim, og kann ikki byggja á annað enn óndsinnaðan hugsunarhátt. Eg fegnist um øll framtøk í Vági, og vóni, at tær ætlanir, sum eru stungnar út í kortið, fara at vinna frama, og koma at menna Vág aftur vinnuliga. Hergeir Nielsen hevur verið í landspolitikki síðan síðst í 70-árunum, og hóast avrikini ikki hava verið mong, er ymiskt ein kundi trivið í, men slíkt tænur neyvan nøkrum endamáli, og verður tí ikki gjørt her. Politiski avrikini kunnu vera ymisk, og eru tengd at, hvørjum ein er í samgongu við. Sjálvur var eg lands- stýrismaður fyri alt landið, og ikki bert fyri Suður- oynna. Hergeir Nielsen kundi kanska útgreina hvat hann hugsar um, tá hann nevnir, at lansstýrismaðurin í fiskivinnumálum "vóð í møguleikum". Suðuroyggin, og serliga sunnara helvt av oynni, hevur ongantíð havt størri brúk fyri politiskari vælvild enn nú. Tí kann eg endurtaka, at allar góðar kreftir í Suður- oynni, eisini Hergeir Niel- sen, eiga at standa saman um oynna, fyri at vinna Suðuroynni frama. Tað skal verða mín vón, at onkur av teimum ætlan- unum, sum fyriliggja, fara at bera ávøkstur. Thormann Kruse Hin 14. mai varð rikið av bønum. Tá hevði seyðurin ikki bitirætt í bøi og inn- angarðsjørð longur, smb. Hagalógini. Men ongin grund er at bera skjótt at. Nú gróðurin er komin rættuliga fyri seg, gerast lombini næstan 100g tyngri hvønn dag. Gingu tey á bønum alt summarið, vig- aðu tey 10 kg meir í meðal! Soleiðis sigur Bolli við meg, meðan hann hyggur út á bøin, har lombini spæla. Hugsa tær, at fáa lomb uppá 50 pund í miðal! Eg hyggi eitt sindur spyrjandi uppá hann, og mutli okkur sum: so verður onki hoyggja? Nei nei. Tað er ikki neyðugt. Vit keypa bara eitt sindur av hoyggji. Tað er ikki so dýrt, og so kraftfóður, tað skulu vit hava allíkaval! Hvussu við eplunum, spyrji eg. Tað er ongin sum tímir at fáast við epli longur. Tað keypa vit eisini fyri næstan onki. Tað er ikki ómakin vert at fjasa við epli! Eg gerist hugsunarsamur. Man meting Bolla vera al- ment galdandi? Man mein- igi føroyingurin hava slept síni mentan? Og ber tað til bara at lata vera við at reka seyðin av bønum? Túe Bolli, sigi eg. Kann man bara lata seyðin vera á bønum alt summarið? Hví ikki? Hagalógin sigur onki um at tað ikki ber til. Bert at um 2/3 av eigarunum ikki eru samdir um at gera tað soleiðis, so geri eg tað bara soleiðis, sum tað pass- ar mær. Men er onki eftirlit við at Hagalógin verður hildin? Nei nei. Bygdaráði hevur valgt eina hegnsýnisnevnd og har eri eg formaður. Tí kann eg gera sum mær listir. Jamen. Eru ongar avleið- ingar av hesum? spyrji eg. Nei! ongar. Um onkur dummur hundur ikki er samdur við mær, kann hann klaga til Landbúnaðar- stevnuna. Tað ganga fleiri ár ímillum at henda kemur saman – so leingi, at táið hon endiliga er sett, so veit man ikki hví, og so fer hvør til sín. Eg skilji onki av hesum. Og allíkavæl skilji eg alt nógv betur nú. Soleiðis er tað nógv einfaldari: Onki við at lata portrini upp á midnátt hin 24. Oktober, Ongir garðar og hegn at halda við líka, Ongi epli at hugsa um og onki at hoyggja. Bara stór lomb til heystar. Michael Gram Sørvágur I et brev til Mentamála- ráðið i det tidlige forår redegjorde jeg for det urimelige i, at skoleplig- tige børn skal betale fuld pris for brug af de of- fentlige transportmidler ved kørsel til og fra praktikpladser i 9. og 10. skoleårgang. Det er ingen overrask- else, at det største udvalg af praktikpladser fore- findes i Tórshavn. Om- vendt har de fleste byg- der ikke mange attraktive erhvervspladser at til- byde unge mennesker. 14 dages praktik er i nogle tilfælde forbundet med udgifter, der over- stiger 2.000 kr. Da der er undervisningspligt, og dermed også pligt til at søge praktikplads, er det i mange tilfælde en stor økonomisk byrde at på- lægge børn i 15-16 års alderen. Mentamálaráðið svar- ede, at det ikke vedkom Landsstyret at bevilge rabat på det offentlige transportsystem i denne forbindelse, idet børnene hører under det kommu- nale skolesystem. Trods det faktum, at det er Landsstyret, der »scorer kassen«, skubber man altså aben over på kom- munernes skuldre. Sørvågs Kommune skrev i et svar på fore- spørgsel om muligheden for at opnå rabatordn- inger (med henvisning til brevet sendt til Menta- málaráðið) at man ikke ville give støtte til prakti- kanter, »fordi normal praksis foreskriver, at forældre til børn, som vælger at søge praktik- plads uden for øen, selv betaler transportudgift- erne«. Altså: Et nej, fordi »det plejer vi ikke at gøre«. Ingen argumenta- tion. Minder mest om, at man som barn på fore- spørgsel om hvorfor, blev spist af med ordene: »Fordi jeg siger det!«. Dette læserbrev skal være en opfordring til Mentamálaráðið om at etablere en rabatordning til praktikanter i 9. og 10. klasse i lighed med den, som studerende på de højere niveauer benytter. Samtidig skal jeg op- fordre Sørvågs Kom- mune til at yde lidt bedre service, når en borger gør sig den umage at bruge flere linier på at argu- mentere for sit budskab. Det er ikke befordrende for dialogen –ej heller forståelsen at blive spist af på den måde. VIÐMERKINGAR Eigur at verða bíligari hjá næmingum í starvsvenjing at ferðast Seinasta viðmerkingin til Hergeir Nielsen Stór lomb C M Y K 11 10