fríggjadagur 28. mai 2004síða 7

12 Nr. 100 - 28. mai 2004 Nr. 100 - 28. mai 2004 13 UTTAN ÚR HEIMI Tíðindamaður tikin Mikukvøldið tók ísra- elska løgreglan bretska tíðindamannin Peter Hounam, og um kvøldið var hann til avhoyringar hjá trygdartænastuni Shin Bet. Seinni um kvøldið váttaðu myndug- leikarnir, at Peter Hou- nam var settur í varðhald. Peter Hounam er ikki hvør sum helst. Tað var hann, sum gjørdi sam- røðuna við ísraelska kjarnorkuverkfrøðingin Mordechai Vanunu í ok- tober í 1986. Har avdúk- aði Vanunu, at Ísrael hevði kjarnorkuvápn. Tað kostaði honum 18 ára fongsul, og hann varð latin leysur fyri stuttum. Ísraelsku myndugleik- arnir hava givið Vanunu sera avmarkað frælsi, sjálvt um hann er liðugur við revsingina. Hann hevði kortini játtað at lata BBC gera ein film um seg, og tað var í teim- um ørindunum, at Peter Hounam var farin til Ísraels. Vanunu segði í gjár, at avgerðin hjá Shin Bert at handtaka Hou- nam er enn ein roynd hjá myndugleikunum at doyva alt tos um tey ís- raelsku kjarnorkuvápn- ini. Hastverk er lastverk Tann fyrsta royndin hjá evropearum at senda eitt rúmdarfar til Mars mis- eydnaðist, tá einki hoyrdist aftur frá farinum "Beagle 2", sum eftir ætlanini skuldi seta seg á Mars sjálvan jóladag í fjør. Ein nevnd, sum hevur kannað verkætlanina við "Beagle 2", sigur, at alt ov fáar royndir vórðu gjørdar við farinum, áðrenn tað varð sent út í rúmdina. Nevndin sigur eisini, at farið bleiv gjørt í skundi, og at alt ov lítlir pengar vóru játtaðir til verkætlanina. Um sjálva orsøkina til, at lendingin miseydnaðist, sigur nevndin, at helst er "Beagle" kolað upp á veg niður á Mars, ella hevur farið hildið leiðina fram longri út í rúmdina. Ein lítil uggi er tað kanska, at tann fyrsta evropeiska Mars-royndin er minni enn so tann ein- asta, sum er miseydnað. Næstan 20 onnur før hava fingið somu lagnu. Hinvegin eydnaðist tað amerikanarunum fyrr í ár at fáa tvey før at seta seg á Mars. Fleiri eldri á alnótini Alt fleiri og fleiri danir fáa sær atgongd til al- nótina, og tað eru serliga tey eldru, sum vilja hava samband við umheimin. Nýggj tøl hjá donsku hagstovuni vísa, at 83 prosent av øllum dønum hava atgongd til alnótina í dag. Annaðhvørt hava tey teldu við atgongd til alnótina heima við hús ella á arbeiðsplássinum ella í skúlanum. Sambært hagstovuni veksur talið støðugt. Fyri einum ári síðani høvdu 79 av øllum dønum atgongd til alnót- ina, og eitt ár framman- undan var talið 76 pro- sent. Tað eru sum vera man tey ungu, sum hava størstan áhuga fyri al- nótini, og í Danmark hava 96 prosent av teim- um 16 til 19 ára gomlu atgongd til alnótina. Men hagstovan sigur, at tey eldru fylgja væl við. Av teimum, sum eru ímillum 60 og 74 ár, hava 54 pro- sent atgongd til alnótina, og hesin aldursbólkurin vaks mest í fjør, sigur hagstovan. Dýrur lesnaður Tað eru tey, sum eru til reiðar at gjalda nógvar pengar fyri at fáa fatur á gomlum bløðum og bók- um. Á einari uppboðssølu hjá norska forlagnum Cappelen mikukvøldið rindaði ein keypari 9.000 norskar krónur fyri ta fyrstu norsku útgávuna av Anders And. Blaðið kom út í desember í 1948 og kostaði tá 50 oyru. Ein latínsk bønar- bók frá 1522 fekk tann besta prísin á uppboð- num. Hon fór fyri 200.000 krónur. Tann kendi norski barnabókahøvundurin Torbjørn Egner er fram- vegis væl umtóktur í Noregi. Á uppboðnum mikukvøldið varð eitt eintak av bókini "Billed- bok for Per", sum kom út í 1946, selt fyri 6.500 krónur, og fimm lit- myndir av høvundinum fóru fyri 12.000 krónur, skrivar Aftenposten. Í gjár eydnaðist bjargingarliðum í Haiti at sleppa til ta fjarskotnu bygdina Mapou ÓDNARVEÐUR Árni Joensen fartekst@mail.dk Vatnflóð og skriðulop hava darvað bjargingarliðunum, sum royna at bjarga fólki aftan á tað ógvusliga grimdarregnið í Haiti og Dominikanska Lýðveldin- um. Í gjár eydnaðist tað bjarg- ingarliðunum at sleppa til ta fjarskotnu bygdina Ma- pou har eysturi í landinum. Men har var ikki nógv at gera, tí tey meiri enn tús- und bygdarfólkini lógu jarðað undir mold og runu. Myndugleikarnir í Haiti siga, at meiri enn 1650 fólk hava latið lív av illveðrin- um, og í grannalandinum Dominikanska Lýðveldin- um eru meiri enn 350 funn- in deyð. Í báðum londunum vænta myndugleikarnir at finna uppaaftur fleiri lík. Sagt verður, at fleiri hundrað fólk eru ikki komin afturí- aftur. ST-hermenn, sum hava støð í Kongo, misnýta gentur niður í 13 ára aldur. Aftur- fyri fáa tær mat frá hermonnunum MISNÝTSLA Árni Joensen fartekst@mail.dk ST hevur sent hermenn til Kongo at verja sivilfólkið ímóti ágangi frá uppreist- rarbólkum. Hermenninir eru úr Marokko og Uru- guay, men sambært bretska blaðnum The Independent gera teir sær dælt av mat- trotinum í økinum. Blaðið hevur tosað við fleiri ungar gentur í flótta- fólkaleguni Bunia. Tær greiða frá, at tær hava ov lítið til matna. Hermenninir hjá ST hava harafturímóti ovmikið, og teir lata gleði- liga genturnar fáa burturav, men prísurin er kynsligt samband. Hjálparfelagsskapurin Atlas váttar fyri The In- dependent, at søgurnar hjá gentunum eru sannar. Fe- lagsskapurin sigur, at nógvar av teimum ungu gentunum eru illa fyri frammanundan, tí fleiri teirra vórðu neyðtiknar, áðrenn tær sluppu frá upp- reistrarmonnunum. Talskvinnan hjá ST í Kongo, Dominique Mc- Adams, sigur við The Independent, at søgurnar hjá gentunum verða kann- aðar. Sjálv ivast hon ikki í, at hald er í teimum flestu, men hon leggur afturat, at tað er torført at prógva, at genturnar verða misnýttar. Ávaringin um møgu- lig álop á USA er liður í valstríðnum upp undir forsetavalið í heyst USA Árni Joensen fartekst@mail.dk Amerikonsku myndugleik- arnir ávara nú amerikanar- arnar um, at yvirgangsfe- lagsskapurin al-Qaeda fyri- reikar álop á mál í USA í summar. Nevnt verður, at uppstillingarfundirnir upp undir forsetavalið í no- vember kunnu vera álops- mál. Men eygleiðarar í USA halda, at ávaringin er liður í valstríðnum hjá George W. Bush, forseta. – Stjórnin noyðist at ávara fólkið um, at okkurt kann vera í væntu. Tí skuldi okkurt hent, kann hon nú vísa á, at fólkið var ávarað, sigur ein av eygleiðarunum við tíðindastovuna Reuters. Aftan á álopið tann 11. september í 2001 var Bush- stjórnin fyri hvøssum at- finningum, tí hon hevði ikki tikið upplýsingar um eitt komandi álop í álvara. Øll bygdin doyði ST-hermenn misnýta smágentur í Kongo Yvirgangsávaring liður í valstríði Hendan haitiska kvinnan slapp frá illveðrinum við lívinum, men hon hevur mist alt, sum hon átti Mynd: Reuters NØVN Í VIKUNI Telefon 341800 - Fax 341801 - Fartelefon 216135 e-mail: maggi@sosialurin.fo Á hesum síðum bera vit tíðindi um merkisdagar, so sum rundar føðingardagar, brúdleypsdagar, starvssetanir o.t. Dagurin 28. mai. Vilhjálmur, deyður í 812. Hertogi í Gascogne í Fraklandi. Var ein av kempunum hjá Karlamagnusi keisara. Tað er um hann, at Sjóvar- bóndin yrkti kvæðið Viljorm Kornus. Hann fór í kleystrið inn at bøta sínar syndir. Seinni legði hann út aftur í herstríð, men halgisøgan sigur, at hann á gamalsaldri aftur fór í kleystrið, sum hann sjálvur hevði grundað. Upprunaliga týskt navn, vilji og hjálmur. Leygardagin 29. mai kl. 14.00 letur Andrea Falkvard, listakvinna, upp eina framsýning við ekspressionist- iskum málningum á Ellisheiminum í Vágum. Á framsýn- ingini verða umleið 10 ekspressionistiskir málningar Andrea Falkvard er 23 ára gomul og ættað úr Mið- vági. Hon hevur útbúgving frá "Den Frie Ungdoms- uddannelse" í Danmark, har hon hevur verið í starvsvenjing hjá fleiri ymiskum listafólkum, sum arbeiddu við t.d. grafikki og málningalist. Eisini hevur hon arbeitt í einum handli, sum framleiðir og selur keramiklutir. Undir síni útbúgving hevur Andrea eisini arbeitt við prýðislutum sum lista- verk, klædnadesigni, foto og tikið stakgreinar í psykologi, listasøgu og enskum og donskum bók- mentum. Andrea, sum eisini var við á Várframsýningini í ár, hevur søkt inn á kunst- akademi í Danmark, og í løtuni bíðar hon eftir svari. Framsýningin verður opin frá 29. til og við 31. mai frá kl. 16-20. Andrea Falkvard, Miðvágur: Málningaframsýning á Ellisheiminum í Vágum 27. mai vóru 60 ár liðin síðan vegurin millum Kví- vík og Vestmanna alment varð tikin í brúk. Annfinn Bláhamar í Vestmanna var við í einum av fyrstu bilun- um, sum koyrdi á hesum strekki tann dagin Sverri Egholm skrivar í Birting 2000 m.a. " Í 1921 farið undir at fullføra vega- gerðina millum Kvívík og Kollafjørð. Í 1943 komið so langt við vegagerðini millum Kvívík og Vest- manna, at bert eitt stutt strekki var eftir í Gassádali. Men umsíðir tann 7. mai 1944 koyrdi Carl A. Jensen í Kollafirði sum tann fyrsti út til Vestmannar við ferða- fólki. Liðugur var vegurin ikki fyrr enn seinni". Tann 27. mai 1944 varð so vegurin tikin alment í nýtslu. Annfinn Bláhamar í Vestmanna, sum tá bert var 4 ára gamal, var við í Chevrolet lastbilinum hjá pápanum, Fríðriki Blá- hamar, hendan dagin tá teir sum ein av fyrstu bilunum koyrdu í gjøgnum til Kví- víkar. TÍðINDASKRIV Fríggjadagin 28. mai kl. 16 lata Hansina Iversen og Vígdis Petersen upp lista- framsýning í Galerie Focus í Gríms Kambansgøtu í Havn. Hansina Iversen sýnir fram málningar, og Vígdis Petersen sýnir fram kera- mikk, betong og glas. Framsýningin verður opin til 11. juni, týsdag til fríggjadag kl. 14 til 18 og leygardag kl. 16 til 18. Galerie Focus: Hansina og Vígdis í Galerie Focus Vegurin millum Kvívík og Vestmanna 60 ár Annfinn Bláhamar í Vestmanna var sum smádrongur við í einum av fyrstu bilunum, sum koyrdu millum Vestmanna og Kvívík tann dagin vegurin alment varð latin upp. Myndin er tikin í Gassádali millum brúgvarnar, sum máttu gerast áðrenn koyrandi var millum bygdirnar Mynd: Jens Kristian Vang TÍÐINDASKRIV Listasavn Føroya hevur sett 27 ára gomlu Inger Smæ- rup Sørensen í starv sum listarligur leiðari frá 1. august 2004. Inger Smærup Sørensen er cand. mag í listasøgu, og í dag starvast hon sum listarligur leiðari á Heerup Museum í Keypmanna- havn. Listasavn Føroya: Listarligur leiðari settur frá 1. august Hansina Iversen sýnir fram málningar, og Vígdis Petersen sýnir fram keramikk, betong og glas Mynd: Jens Kristian Vang Poul Henrik Poulsen í Havn er settur sum fyribils stjóri á Føroya Fornminnissavni. Poul Henrik er 38 ára gamal, havnarmaður og út- búgvin cand. merc. Liðug- ur við útbúgvingina ar- beiddi hann í Danmark eina tíð, áðrenn hann flutti heim til Føroya. Komin heim aftur til Før- oya í 1995, undirvísti hann á Føroya Handlisskúla í Havn og á Kambsdali, sam- stundis sum hann arbeiddi við marknaðarføring á trol- virkinum Vónini. Í 1996 fekk hann starv á marknaðardeildini hjá Før- oya Tele, har hann seinni bleiv marknaðarleiðari. Í 2000 flutti hann til Norra at arbeiða. Har var hann m.a. við til at seta eina fyritøku á stovn. Síðan 2002 hevur hann rikið sína egnu fyritøku við virkisráðgeving í Havn. Poul Henrik er sonur Áslu, f. Mouritsen, og Tór- bjørn Poulsen í Havn. Hann er giftur við Katrin úr Havn, og tey eiga eina dótt- ir. Poul Henrik Poulsen, Tórshavn: Settur stjóri á Føroya Fornminnissavni C M Y K 13 12