hósdagur 5. desember 2013síða 15

15 Fríggjadagur 6. desember 2013 · Nr. 141 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 F yri átta árum síðan kom lands­stýrið til ta niðurstøðu, at Føroyar stóu á einum vegamóti, og setti landsstýrið tí sjøtul á arbeiðið við Visjón 2015, sum kom út í bók í 2007. Nógv er hent síðani, og nógv hendir á uttanríkispolitiska pall­in­ um, sum viðvíkur Føroyum og før­ oyskum áhugamálum, og nógv tað mesta fer aftur við borðinum. Visjón 2015, sum kom út í 2007 fór skjótt aftur við borðinum. Á várið 2012 bað landsstýrið um eina frágreiðing um støðu Føroya í Arktis, og fekk hana á ári seinni. Frágreiðingin er áhugaverdur lesn­ aður um støðu føroyinga og møgu­ leikar teirra í komandi tíðum. Allýsingin av Arktiska økinum røkkur kring allan knøttin, og um okkara leiðir røkkur hon beint suð­ ur um Føroyar. Her henda stórar broytingar, og broytingarnar í veðurlagnum hava við sær, at fyri at spara tíð, pening og CO2 fer altjóða skipaferðslan millum Atlantshavið og Stillahavið at leita úr Suez- og Panamakanalini umvegis føroyskan sjógv norður um Norðuramerkia og Asia. Áhugavert orðaskiftið var á tingi um dagarnar grundað á hesa frá­ greiðingin um støðu Føroya í Arktis, sum kom út nú í vár. Frágreiðingin lýsir hvønn týd­ n­ing broytingarnar í arktiska øki­ num væntandi fáa fyri Føroyar, og ikki kann sigast annað enn, at frágreiðingin er sera áhugaverd og væl úr hondum greidd. ”Arktis er eitt ómetaliga stórt øki, ið fevnir um 30 milliónir ferkilo­ metrar. Fýra milliónir fólk búgva í økinum, sum fevnir um Kanada, USA, Russland, Finnlandi, Noregi og Svøríki, Grønland, Ísland og Føroyar.” Føroyar – eitt land í Arktis Spurningurin er bara, hvussu stóran álvara føroyingar leggja í hesa støðu sína í heiminum, og í tey tilmæli, sum eru at finna í hesi frágreiðing. Eitt teirra sigur: “Føroyar skulu arbeiða fyri einari munadyggari skipan av arktiska samstarvinum, so smáu londini og samfeløgini, sum hava heim stað í arktiska økinum, kunnu luttaka á fullgóðan hátt.” – og ”At brúka luttøkuna í Arktiska Ráðnum til at styrkja beinleiðis samstarv og samskifti við øll limalondini, felagsskapirnar fyri upprunafólk og eygleiðarnar.” Føroyar – eitt land í Arktis Men Føroyar fingu ongantíð nakran stól við borðið í hesum Ráðið, og síðan hetta tilmælið sá dagsins ljós á várið 2012, hava Føroyar har­ afturat mist tann eina sessin, tær sótu á, tá fundast var. Danmark, sum ikki er partur av Arktis, hevði tveir skamlar undir liðini á sær. Okkara er nú burtur, meðan hin, ið eftiri er, er merktur ”.. vedr. Grønland.” Orsøkin er sjálvsagt hon, at Før­ oyar vera ikki roknaðar fyri nakað í politiskum samanhangi, tí tær vilja tað ikki sjálvar. Hjálagdar álitinum um Arktis eru so eisini heildarætlanir fyri tey ymsu londini, ma. ein seksti síð­ ur drúgv ætlan fyri ”Kongeriget Danmarks Strategi for Arktis 2011- 2020,” har Føroyar eru umrøddar á eini hálvari síðu. Ein røð av øðrum tilmælum, sum í veruleikanum eru avgjørdar fortreytir fyri lívføri og virksemi í Føroyum og føroyskum hav- og sjóøki eru at finna í hesum riti, so sum týdningarmikla raðfestingin av trygd, trivnaði og umhvørvi okkara. Nevnd verður ma. týdningar­ mikla umsitingin av fiskiskapinum á kendum og ókendum leiðum í Íshavinum, nú alt bendir á, at fiskastovnar, sum Føroyar longu nú hava søguligan áhuga í, fara at flyta seg longri norður, og at Føroyar tí eiga at fylgja arbeiðinum hjá ICES í arktiska økinum. Eisini verður mælt til, at rann­ sóknir í arktiska økinum verða rað­festar frammalaga saman við flotanum, ið virkar har. Sjálvsøgd og skilagóð tilmæli kom her út í bók, samstundis sum vit drýpa høvur og hugsa um, hvussu aftarlaga almennu Før­oyar framvegis raðfesta sjálvar for­treytirnar fyri rannsóknum, eitt nú tað nýggja havrannsóknarskipið, sum ferð eftir ferð verður tikið av dagsskrá. Vit fáa í arktisku frágreiðingini at vita, at økt skipaferðsla økir um smittuvandan av fiskasjúkum, og at tað tí eisini er neyðugt at áseta reglur um tøming og útskifting av mø. barlastvatni í føroyskum sjógvi. Men vit gera bara einki við tað. Vit fáa at vita í hesum til­mæli frá í vár at vita, at vatnið kann inni­halda skaðiligar og sjúku­ elvandi verur, og um dálkað vatn verður latið út í føroyskan sjógv, kann hetta hava álvarsligar avleiðingar fyri m.a. alivinnuna. Men vit gera bara einki við tað, og í heyst hevur so alivinnan stað­ fest, hvussu álvarslig henda til­ ráðing er. ”Mælt verður til, at landsins til­ búgvingarætlan fyri oljubasing á sjónum verður politiskt staðfest og raðfest.” Føroyar – eitt land í Arktis. Oljutilbúgvingin, at handfara olju­ dálking á sjónum, er sjálv fortreytin fyri at til ber at verja lívfrøðiliga margfeldið og áhugamál Føroya í sambandi við ali- og fiskivinnuna, og eiga Føroyar tí at ganga undan og røkja sínar skyldur í altjóða, norðurlendskum og arktiskum avtalum um millumtjóðasamstarv á hesum øki, so at til ber at avmarka spjaðing av einari oljudálking á sjónum, meðan bíðað verður eftir hjálp úr grannalondunum. Eingin annar ger tað fyri okkum, og tá vit liva so at siga 100% av tí sum náttúran gevur, er eisini úti við 100% vissa fyri, at vit doyggja stráðdeyðan, um vit av berum kleyvarskapi missa tað lívfrøðiliga margfeldi av hondum. Frágreiðingin, ”Føroyar – eitt land í Arktis,” er sum frammanfyri tíðargrein Hergeir Nielsen fyrrverandi landsstýrismaður, løgtings­ formaður og løgtingsmaður fyri Tjóðveldi Tórbjørn Jacobsen Jóannes Eidesgaard Hans Pauli Strøm Hergeir Nielsen Jógvan Sundstein Edmund Joensen Formligu viðurskifti Føroya við danska ríkið Framhald á næstu síðu – eru størsta einstaka forðingin fyri, at Føroyar sum land kunnu luttaka á jøvnum føti við onnur lond