hósdagur 12. desember 2013síða 10

Fríggjadagur 13. desember 2013 · Nr. 144 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Eydna Skaale – Eg havi søkt allastaðni, og eg havi roynt allar møguleikar. Men eg fái bara at vita, at tað er eingin heimild at geva mær nakra fíggjarliga hjálp, tí Ólavur er millum 18 og 67 ár. Var hann undir 18 ella yvir 67 var eingin trupulleiki. Men hann er 29 ár, og tí ber einki til, hóast hann ikki klárar seg sjálvur, og hóast einki hóskandi bútilboð er til hansara, sigur 61 ára gamla Malena Arnholdsdóttir av Skála. Hon leggur dent á, at hon ikki er beisk um støðuna, hon er í. Men hon heldur tað vera órættvíst og undarligt, at tað skal vera so lítil hjálp at heinta. – Tað eru nú hálvtfimta ár síðani, at eg tók Ólav heim av búplássinum, hann tá hevði, tí tað heilt einfalt ikki hósk­ aði til hansara tørv. Tað gekk ikki, og hann mistreivst. Eg havi hann fegin her heima, tí hann er mær ikki tungur, sum so. Men eg fái ikki havt eitt starv, tá eg einsa­møll havi ábyrgdina av hon­um. Tað merkir, at eg nú í hálvt­ fimta ár tískil hvørki havi fingið løn ella pensjón. Og í Almannaverkinum siga tey bara, at tey hava ikki heimild at hjálpa mær, greiðir Malena frá. Krevur hjálp alt døgnið 29 ára gamli Ólavur Eliassen hevur diagnosuna Tuberøsa Sklerosu. Tað eru smáir knyklar, sum serliga eru í heil­anum og sum gera, at hann er ringur av epilepsi. Orsakað av knyklunum og ringu krampaherðindunum er hann vorðin menningar­ tarnaður. Hann fær heilivág fyri epilepsi, men tað vísir seg vera ógjørligt at finna nakran heilivág, sum kann forða fyri herðindunum. Ein vanligan dag fær hann eini fýra-fimm ógvuslig krampa­herðindi. Ringar dagar er tað verri – góðar dagar er tað frægari. Tá hann krampar, dettur hann oftast – og av tí, at hann 2 metrar og 5 cm høgur, eru tað mangan ógvusligt, tá hann smellur. Ólavur hevur pentur og skeinur um allan kroppin, herfyri ruku fýra framtenn, um­framt at stórt sæð allar buksur eru bøttar, tí hann dettur so ofta dagliga. Krops­ liga síggjast dagligu herð­ indini sostatt væl – og fólk mugu altíð vera í nánd, so hann ikki kemur heilt illa fyri í einum krampaherðindi. Men eisini í heiminum síggjast spor av krampunum. Møblar, ting, rútar og annað í húsinum brotna javnan, tí hann dettur á tað ella tekur tað við í fallinum. Kramparnir koma bæði nátt og dag – og púra óforvar­ andi. Tað er staðfest, at Ólavur hevur tørv á, at fólk er um hann 24 tímar um døgnið. Burtursæð frá kramp­ unum er hann væl fyri og klárar seg væl í gerandis­deg­ num. Hann megnar at taka sær av persónligu røktini, tosar og er sosialur. Hann má tó hava hjálp, til dømis um hann vendir klæðunum skeivt ella annað, tá hann hev­ur latið seg í. Tá hann er førur fyri tí, er hann til arbeiðis á Stíggi, og hann koyrir tá við buss­ inum aftur og fram. Tað eru tó nógvir dagar, har hann kramp­ar so mikið illa, at hann ikki orkar at fara til ar­ beiðis. – Ólavur hevur stuðul tvey kvøld um vikuna í níggju tímar tilsamans. Eg havi fingið at vita, at eg kann fáa meiri stuðul til hansara eftir tørvi. Men tað er jú vón­ leyst hjá mær at siga, nær tørvurin er har, tí epilepsi- herðindini kunnu ikki setast í eitt skema. Og tað tykist eisini løgið, at skipanin kann seta fremmand fólk at ansa honum, men at eg ikki kann fáa eina krónu í fíggjarligari hjálp fyri at gera júst tað, vísir Malena á. Tilboðið var ikki nøktandi Tá Ólavur var 18 ára gamal, fekk hann eitt tilboð á einum búplássi í Havn. Har búði hann í seks ár, inntil Malena kendi seg noydda at taka hann heim aftur, tí tað als ikki gekk. – Ólavur hevur altíð fingið heilivág fyri epilepsi. Men tá hann flutti á búplássið, fekk hann brádliga heilivág móti bæði aggresiviteti og depressión, hóast hann ongan­tíð hevði havt tørv á tí áður, vísir Malena á. – Í tíðini, meðan hann búði har, var tað støðugt økt um nøgdina av heilivági, og sum avvarandi varð eg hvørki kunnað ella spurd eftir, tá tað var gjørt. Hann broytt­ist nógv, og at enda gekk hann runt sum ein zombie og svav tað mesta av deg­num, sigur Malena og heldur á, – Tá hann so byrjaði at fáa trupulleikar av at sova um náttina, tí hann svav tað mesta av degnum, orsakað av medisininum, fóru tey at tosa um at geva honum okkurt at sova av um náttina. Men tá var ovboðið hjá Malenu. Hon tosaði við ein psykiatara, sum helt, at Ólavur als ikki hevði tørv á so nógvum heilivági, og at hann saktans kundi trappast úr nógva heiliváginum aftur. Tað vildu tey tó ikki hava ábyrgdina av á stovninum. So tað endaði við, at Malena segði búplássið upp, tók hann heim aftur og byrjaði at trappa heilivágin niður aftur. Spakuliga dagaði tá tann gamli Ólavur fram aftur, og hann gjørdist sjónliga glaðari og meiri livandi aftur. – Meðan hann var har, bað eg tey áhaldandi um at gera meiri saman við honum, fara til konsertir, á møti ella í kirkju, sum hann er vanur við heimanífrá – ella út at ganga túrar við honum. Men einki batti. Hann hevði lítið lív og teirra loysn var heilivágur. – Tað var, sum at Ólavur ikki hóskaði inn í tað tilboðið, sum var. Men heldur enn at broyta tilboðið, so tað hósk­ Í fýra ár hevur Malena Arnholdsdóttir av Skála ikki kunnað arbeitt. Hon má vera til taks hjá soninum, sum er menningartarnaður og er ringur av epilepsi. Hóast einki hóskandi búpláss er til hansara, og Malena er noydd at vera um hann alt døgnið, fær hon onga fíggjarliga hjálp frá Almannaverkinum, tí sonurin er eldri enn 18 ár Grein 19, ST-sáttmálin At liva sjálvstøðugt og verða tikin upp í samfelagið Limalondini viðurkenna rættin hjá øllum fólkum, ið bera brek, at liva í samfelagnum á jøvnum føti við onnur og við somu val­møgu­ leikum, og limalondini skulu taka munagóð og hóskandi stig til at lætta um hjá fólki, ið bera brek, so tey til fulnar fáa ágóðan av hesum rætti, verða fult og heilt tikin upp í samfelagið og kunnu verða fult og heilt við í samfelagnum, eisini við at tryggja at: • fólk, ið bera brek, sleppa at velja sær bústað og velja hvar og saman við hvørjum, tey vilja liva – á jøvnum føti við onnur – og tey skulu ikki vera noydd at liva í serligum bústøðum. • fólk, ið bera brek, fáa brúkt nógvar ymiskar stuðulstænastur, bæði heima og á bústøðum og fáa brúkt aðrar stuðulstænastur, millum aðrar persónliga hjálp til tess at lætta um gerandisdagin og at kunna verða við í samfelagnum og til tess at forða fyri, at tey verða einsamøll og avbyrgd frá samfelagnum. • samfelagsligar tænastur og veitingar til almenning sum heild eru tøkar fólki, ið bera brek, á jøvnum føti við onnur, og at tær eru lagaðar eftir teirra tørvi. hjálp til Malenu Eingin