mánadagur 16. desember 2013síða 6

Mánadagur 16. desember 2013 · Nr. 145 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Rógvi Thomsen, pedagogiskur ráðgevi, fýlist á, at Mentamálaráðið ikki alment setur navn á øll tey fakligu fyrivarnini, ið eiga at takast viðvíkjandi Pisakanningini. Kanningin lýkur heldur ikki alment galdandi hagfrøðisligar reglur. Tí er kanningin óbrúkilig, og tað hon kanska kann verða brúkt til, verður føroyska kanningin ikki brúkt til, heldur hann Ingolf S. Olsen – Vit hava hoyrt landsstýris­ mannin og onnur tætt at Pisa-kanningini júka upp í saman um, at Pisa-kanningar­ úrslitini skulu takast við fyri­ varni, men ongin sigur nak­að um, at sjálvur mátin, kann­ ingin er gjørd upp á, í allar hægsta grad eisini skal takast við størsta fyrivarni. Tey fakligu fyrivarnini, ið eiga at verða tikin, eru so nógv, at kanningin í roynd og veru er fullkomiliga óbrúkilig. So bersøgin er Rógvi Thomsen, cand.ped og náms­ frøðiligur ráðgevi hjá Ser­ nám. Ongin frágreiðing Hann hevur nærlisið al­ manna­kunngjørda tilfarið í sein­astu Pisa-kanningini, Pisa 2012, og er skelkaður. Ikki av, at føroysku næm­ ingar­nir klára seg so illa í kann­ing­ini, men av, at hon er almanna­kunngjørd uttan nakað boð upp á veruligar frá­greið­ingar. – Bara tað, at føroyska frá­ greið­ingin ikki fyllir meira enn 20 síður, meðan tann danska fyllir 164 síður, sigur nóg mikið um fakligu við­ ferð­ina, føroyska kanningar­ úrs­litið hevur fingið frá tí myndug­leikanum, ið hevur biðið um kanningina, stað­ festir Rógvi Thomsen. Men hvat er tað ítøkiliga, sum fær hann at vera so avgjørdan í síni kolldøming av Pisakanningini? – Fyri tað fyrsta, tá tú mátar okkurt, so mást tú vita, hvat tú mátar, og hvat tú mátar í mun til. Og tá tú so hevur eitt mátiúrslit, mást tú hava boð upp á, hví úrs­litið bleiv, sum tað bleiv. Onki av hesum er uppfylt í hesi kann­ingini. Vit kenna einki til bakstøði, fortreytir og metodur í kanningini. Tað er eitt krav, skal kanningin hava vísindaligt gildi, sigur hann. Óvísundalig kanning Høvuðstrupulleikin í kann­ ingini er sambært Rógva Thomsen – og fleiri ser­ frøð­ing­um, ið hava fingið ljóð uttanlands – at sjálv premissan, fortreytin, fyri kann­ingin ikki heldur. Tí tað verður gingið út frá, at kann­ ingin verður einsháttað í øllum londunum, tí tað sama verður mátað í øllum lond­ unum, og at tað tískil ber til at samanbera úrslitini í teim­ um ymisku londunum. Men so einfalt er heimurin ikki skrúvaður saman. Rógvi Thomsen vísir ser­liga til ein av fremstu Pisa-kritikar­ unum í Danmark, hagfrøðingin Svend Kreiner, professara, ið bein­leiðis heldur Pisa-kann­ ingar­nar vera vísundaliga ógrund­aðar, tí hag­frøðisligu for­treytir­nar ikki halda. Kreiner hevur millum ann­að víst á, at torleikastigið í Pisa-uppgávunum er ymiskt frá einum landi til annað, og at munurin ofta er ógvuliga stórur. Og tann trupulleikin kann væl vera til staðar, sjálvt um uppgávurnar vóru neyvt tær somu í øllum londunum. Tí mentanirnar eru sera ymiskar, og somuleiðis skúla­ skipanirnar. Tær leggja als ikki dent á tað sama í øllum heiminum. Ymiskir førleikar Eitt nú hevur Svend Kreiner verið við til at gera greiningar, ið vísa, at danskir næmingar duga betri enn kanadiskir næm­ingar at fáa upplýsingar burtur úr tekstum. Øvugt duga kanadiskir næmingar betri enn danskir at gera sær hugsan­ir, reflektera, um tað, ið lisið verður. Sostatt verður tað ein spurn­ingur um, hvussu upp­ gávur­nar eru blandaðar. Eru fleiri spurningar um upp­ lýs­ingar enn reflekter­andi spurningar, klára danskir næmingar seg betri og øvugt. – Júst hesar atfinningarnar verða tiknar stórum álvara uttan­lands. Í Danmark hava atfinningarnar ávirkað teirra Undirvísingarmálaráð so nógv, at tey ikki vilja plasera Danmark á Pisa-stigatalvuni. Í staðin siga tey, at Danmark er í einum bólki av londum, sum liggja á nøkunlunda sama stigi. knar ast um jørki b er rofessari – Trupulleikin er, at tað, man ger mátinginarnar í – 9. flokkar í ymiskum mentanum og skúlaskipanum – langt frá er einsháttað. Tí fært tú nettupp úrslit, ið ikki kunnu samanberast. Tað einasta, tú kanst staðfesta við vissu út frá mátingunum er, at mentanirnar eru ymiskar, sigur Rógvi Thomsen. – Í teirri føroysku Pisa- frá­greiðingini frá 2012, verða hesar samanberingar nærum absurdar. Her verður gjørd ein neyv stigatalva, ið vísir saman­beringina millum tey seks Norðurlondini. Tá ið vit so vita, at alt eftir hvussu Pisa-kanningin verð­ur gjørd upp, so kunnu tey einstøku londin flyta heilt nógv upp ella niður á stiga­talv­uni, so er føroyska saman­ber­ingin óbrúkilig. Tað er millum annað tí danska Undir­ vísingar­málaráðið ikki kunn­gerð, hvar Danmark er plaserað á stigatalvuni; men tað ger føroyska Mentamála­ ráðið uttan nakað fyrivarni, sigur hann. Skiparasøgurnar Føroyska mentanin og før­ oyskur skúlaskapur er eisini ymiskur í mun til onnur lond, vísir hann á og nevnir nógvu søgurnar um føroyskar skúla­næmingar, sum vórðu skírdir ar vera sibbar ella vón­leysir forherðingar, men sum kortini endaðu sum skiparar og skipsførarar. – Eg haldi, at tað er nógv, sum bendir á, at hatta ikki bara er ein mýta. Nógvir før­oyskir dreingir hava ikki tímað at gingið í skúla, skúlin hevur einki havt at bjóða teimum, og av tí sama hava teir onki dugað. Øll siga søgur um slíkar dreingir frá síni skúlatíð. Men tá teir so knappliga fáa brúk fyri sín­ um evnum, so eru tey har, og teir kunnu fara upp á skúla og fáa góð pappírir. – Tað, sum vit eiga at spyrja okkum sjálvi er, hvussu tað ber til, at skúlin í 9 – 10 ár ikki hevur klárað at møtt hesum dreingjum. Hvat er tað, skúlin ger skeivt? Nýggj donsk kanning av sama bólki av teimum 15 – 20 prosentunum, ið hava vána­ligastu lesiúrslitini í 9. flokki í Pisa-kanningunum vísir, at aftaná fimm ár hava 60 prosent av teimum tikið eina ungdómsútbúgvin, ja, ein fjórðingur hevur tikið students­prógv, og fleiri eru í gongd við eina fimm ára langa ella longri útbúgving. Bara hetta eigur at siga okk­um, hvussu óálítanndi Pisa-kanningarnar eru, og at tær als ikki eru eitt brúkiligt amboð at bøta um fólka­skúlan við, sigur Rógvi Thomsen. Hann leggur stóran dent á, at tað eigur at viga tungt í øllum førleika­mát­ing­um, hvussu tað sosiala og øko­ nom­iska fam­ilju­um­hvørvið – tað sosioøkonomiska grund­ar­lag­ið – hjá hvørjum ein­stakum næm­ingi sær út. er óbrúkilig PISA-kanning Pisa­ kanningin – Mentamálaráðið svíkir mest við ikki at taka fyrivarni fyri øllum lýtunum og óvissunum í sjálvum fortreytunum fyri Pisa-kanningini, sigur Rógvi Thomsen, námsfrøðiligur ráðgevi Mynd: Álvur Haraldsen Tá tú hevur eitt máti­úrslit, mást tú hava boð upp á, hví úrs­litið bleiv, sum tað bleiv. Tað er ikki uppfylt í hesi kann­ingini