mánadagur 16. desember 2013síða 7

7 Mánadagur 16. desember 2013 · Nr. 145 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 PISA-kanning Sosialur arvur – Hædd er als ikki tikin fyri tí sosiøkonomiska grundar­ lagnum í føroysku Pisa-kann­ ingini, hóast vit væl vita, at sosialur arvur hevur ómeta­ liga nógv at siga fyri lesi- og læriáhugan hjá børnum og ungum. Vit vita, at tað er útbúgvingarstøðið hjá for­ eldrunum og mentanarligi og sosiali kapitalurin í heim­ inum, ið hevur mest at siga fyri úrslitini í Pisa-kann­ ing­unum. Tann veruleikin kann lættliga ávirka eitt Pisa-úrslit, men tað ger ikki føroyskar næmingar hvørki býttari ella klókari enn næm­ ingar aðra staðir, sigur Rógvi Thomsen. – Tað er ikki annað enn merkisvert, at hesi viður­ skifti ikki eru við, tí hetta er sjálvt grundarlagið fyri øllum broytingum og fram­ hugsnum átøkum í fólka­ skúlanum. Og kanska tað ein­asta vit kunnu brúka Pisa-úrslitini til. – Tann parturin, ið vísir okkum, hvar teir ymisku bólkarnir eru í sosiøkonom­ iskum sama­hangi – bakstøðið hjá ymisku bólkunum – verður gjørdur upp í Pisa- kann­ingunum. Men tað tykist Mentamálaráðið ikki at halda hevur áhuga hjá okkum, tíansheldur neyðugt at gera upp. Tað undrar meg stórliga, at hetta ikki verður viðgjørt í sambandi við før­ oysku Pisa-kanningina, tí í londunum rundan um okk­ um verður dúgliga kjakast um júst hetta, leggur hann afturat. Eitt er, at hann finst at sjálvari Pisa-kanningini, og at hon her heima ikki er við­ gjørd á annan hátt, enn at ráðu tølini eru samanborin við tey í grannalondunum. Eitt annað er, hvat kanningin verð­ur brúkt til fram eftir. Framsøkin eftirmeting – Tað, eg óttist mest, er, at mann fer at gera okkurt óum­ hugsað, tí tað hevur mann gjørt higartil, bara fyri at verða betri í Pisa fram eftir. Tí hetta er mest av øllum er ein heimsmeistarakapping mill­ um lond og politikarar um at liggja hægst á eini stigatalvu, sum í veruleikanum lítið og onki kann brúkast til. Tí verður kanningin oftast bara brúkt negativt innanhýsis til at niðurgera skúlar og lær­ arar og banka teir uppá pláss við trongum, stýrandi náms­ ætlanum. – Hesi gongd fari eg at ávara ímóti. Hesar kann­ ingar­nar nytta lítið og onki, og tær kunnu ongantíð brúk­ast sum grundarlag fyri broytingum í okkara skúla­skipan og undirvísing. Tí skulu lærararnir halda seg til sítt egna vit og skil, tí tað eru teir, ið eru fakfólkini og kenna næmingarnar, og ikki lata seg ávirka av hesi Pisa-øsingini, sigur Rógvi Thomsen. Við hesum meinar hann tó ikki, at lærararnir og skúlar­ nir skulu gevast at eftirmeta, men teir skulu gera tað framsøkið, progressivt – tað er allatíðina. – Pengarnir til hesar Pisa- kanningarnar høvdu betrið verið brúktir til okkara egna eftirmetingarstovn á haldgóðum, vísindaligum grundar­lagi. Eftirmetingin skal vera støðug og ikki sum nú bara í 9. flokki, og hvør einstakur næmingur eigur at verða eftirmettur í mun til sín sjálvs og ikki sum liður í eini samanbering millum skúlar og lond. Eftirmetingar er eitt pedagogiskt hjálpiamboð og ikki ein kappingarmiðil. Eftirmetingin eigur at vera ein sam­skipaður partur av ver­andi skúlaskipan og eigur at leggja seg eftir at bróta negativ sosial mynstur. Tað er tað, sum skapar fyri­treyt­ir­ nar fyri at kunna læra nakað. Pisa leggur dent á fakligar testir, men als ikki á tað, sum skapar fyritreytirnar fyri at læra, staðfestir Rógvi Thomsen. ingolf@sosialurin.fo Ingolf S. Olsen Tá Bjørn Kalsø, menta­ mála­ráðharri, legði úrs­ litið av Pisa 2012 fram 3. desember, kundi hann stað­festa, at Føroyar, hóast framgongd í mun til fyrru Pisa-kanningarnar, á øllum fakøkjum framvegis eru í niðasta triðinginum av teimum 66 londunum, ið eru við í kanningini, og aftanfyri øll hini Norður­ londini. – Eg eri fegin um, at vit sum tað einasta norður­ landið hava framgongd á øllum økjum. Nógv átøk eru sett í verk í fólkaskúlanum síðani fyrstu Pisa-kann­ ingina, og vit fáa nú fyrstu ábendingarnar um, at tað gongur rætta vegin. Tað hevur tí stóran týdning, at allir partar, sum varða av fólkaskúlanum halda á fram við at menna okk­ ara fólkaskúla, segði hann tá og ætlaði annars, at kanningarúrslitið skuldi hava avleiðingar í stund­ ini. Sostatt skuldi Menta­ málaráðið beinanvegin viðgera úrslitini saman við skúlaleiðarunum og heita á Fólkaskúlaráðið um at gera eitt tilmæli við støði í Pisa- kanningini. Ivaspurningar Fundurin við skúla­leiðarar­ nar var eisini longu í sein­ astu viku, men lands­ stýrismaðurin er tó varin við at leggja ov stóran týdning í kanningar­úrs­ litið. – Spurningurin er, hvussu vit best lofta hesi kann­ingini. Nógvir iva­ spurningar verða reistir, og nógv boð upp á frá­ greið­ingar eru at hoyra og lesa. Er okkara skúlaskipan skrúvað saman til slíkar kanningar? Tað er ein við­ komandi spurningur at seta. Men kortini haldi eg, at sama hvørjar frá­greið­ ingar annars eru, so liggja vit ov lágt í Pisa-kann­ing­ ini. – Eitt nú kann tað for­ klára ein part, at vit hava ein inkluderandi skúla, og at allir 9. floks-næmingarnir, eisini teir, ið hava tørv á sernámsfrøðiligari hjálp, vóru við í kanningini. Tað kann ávirka úrslitið niður­eftir samanborið við skúlaskipanir, har næm­ ing­ar, ið hava serligan tørv, eru sílaðir frá í serflokkar. Men hóast tað, liggja vit ov lágt, sigur Bjørn Kalsø. Eisini hann staðfestir tó, at føroyingar als ikki tykjast standa aftanfyri onnur, tá tað snýr seg um út­búgvingar eftir fólka­ skúlan og um at klára seg væl í vinnulívinum. – Vit eru eisini dugna­lig á summum økjum í fólka­ skúlanum, sum ikki verða máld í Pisa-kanningini. Eitt nú í íverksetan, har vit eisini klára okkum heilt væl í altjóða høpi. Vit hava iverksetan í fram­halds­ deildini og hava planir um at fara longur niður í skúla­stigini við hesi læru­ greinini, sigur Bjørn Kalsø. Skunda undir átøk Samanumtikið heldur hann, at vit eiga at halda fast við okkara inkluder­ andi fólkaskúla, men sam­ stundis brúka Pisa-kann­ ingina konstruktivt at skunda undir tær betringar og tey átøk, ið longu eru sett út í kortið. – Vit skulu halda áfram við at eftirútbúgva og før­leikamenna okk­ara lærarar, millum ann­að út­búgva fleiri orð­blinda­ lærar, lesivegleiðarar og AKT-lærarar til førleika­ stovurnar, sum nú virka á teimum stóru og miðalstóru skúlunum á øðrum ári. Henda skipanin sær út til at rigga væl. Eisini hava vit gjørt av at útbúgva ser­ lærarar í náttúruvísund, stødd­frøði og KT, og eisini at eftirútbúgva og før­ leika­menna skúla­leiðslur­ nar, sigur mentamála­ráð­ harrin. AKT-lærar eru ser­ út­búnir at ansa eftir atferðar-, kontakt- og trivnaðar­trupulleikum hjá næm­ing­um. – Nógv annað er eisini sett í verk eftir Pisa- kanningina í 2006. Vit hava fingið tvílærara- skipanir, fleiri tímar í bæði føroyskum og støddfrøði og enskt niður í 4. Flokk. Ser­ligar skipanir eru gjørdar úti á skúlunum fyri næm­ingar við serligum tørvi, eins og Sernám kann traðka til, tá brúk er fyri tí. Tað snýr seg um at fylgja betri upp upp á alt hetta, sum longu er sett í verk. Og vit hava enn onki Pisa- úrslit sæð av hesum. Tað gera vit í fyrsta lagi í 2015, men bara partvíst tá, og annars í 2018, sigur Bjørn Kalsø. Positiv sermerki Hann leggur dent á, at Pisa- kanningin ikki einsamøll skal sleppa at lýsa dygdina í føroyska fólkaskúlanum. – Eitt er sjálv fak­lig­heit­ in, sum ikki er nóg góð, tá tað snýr seg um lesi­ før­leikar, støddfrøði og náttúr­vísund. Men skúlin er so øgiliga nógv annað, og okkara inkluderandi skúli hevur eisini síni positivu sermerki, tolsemi og eina góða sosiala dimensjón til dømis. Og tað eru hópin av fólki, ið hava fingið sína grundskúling í hesum skúla, sum í dag gera seg galdandi í stórum stíli á altjóða ar­beiðs­ marknaðinum. Hetta hevur eisini týdning at gera sær greitt, sigur mentamálaráð­ harrin. Mentamálaráðharrin er varin Bjørn Kalsø, mentamálaráðharri, ansar sjálvur eftir ikki at leggja ov stóran týdning í Pisa-kanningarúrslitið. Men hann heldur tó kanningina vísa, at fakliga støðið ikki er nóg gott hjá næmingunum Vit sleppa ikki uttan um, at Pisa-úrslitið er ov vánaligt, men vit mugu tó ikki gloyma, at okkara fólka­ skúli er so nógv annað enn bara faklig undirvísing í lesing, støddfrøði og náttúruvísund, minnir Bjørn Kalsø, mentamála­ráðharri, á. Savnsmynd