mánadagur 30. desember 2013síða 11

11 Mánadagur 30. desember 2013 · Nr. 148 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 hesar vóru tveir pápabeiggjar hjá Osvaldi, og eisini abbin á hinari síðuni og ein mammubeiggi. – Eg eri føddur stívliga tjúgu ár eftir henda stóra vanlukkudagin. Pápi misti tveir beiggjar, og eg hoyrdi hann mangan tosa um hetta. Og á hinari síðuni hoyrdi eg ommu tosa um, hvussu tað var. Tað sigur seg sjálvt, at eingin kann siga frá tí skelki, sorg og sakni og trega, sum hesin vanlukkudagurin bar bygdunum, ið vórðu raktar og øllum tí føroyska samfelagnum. At tað eydnaðist okkara bygd við Guds hjálp at reisa seg aftur, haldi eg, at fyrst og fremst konufólkini áttu heiðurin av. Eg havi viðhvørt ímyndað mær, hvussu tað hevði verið vorðið, um tað vóru kvinn­ur­ nar í besta aldri, sum vóru farn­ar, og menninir høvdu verið einsa­ mallir eftir. So hevði ikki verið væl vorðið. Ivaleyst hevði verið øskukalt, tí mannfólkini megna ikki so nógv einsamallir, sum føroysku kvinnurnar so mangan hava víst, at tær hava megnað. Tær hava verið størstu kempurnar í hesum landinum, segði Osvald Sivertsen á samkomuni í skúlanum á Fossanesi, eftir at minnisvarðin í Norðdepli tollaksmessudag var avdúkaður. Osvald segði seg vera sera fegnan um, at kommunan nú skipaði fyri hesum tiltakinum. – Í sambandi við fyrireikingarnar, sum hava verið heimi á Sýnini, og tað, sum hevur verið tosað og skrivað hesar seinastu dagarnar, havi eg tosað við nógv fólk. Fleiri hava sagt, at tey hava vitað so lítið um hetta, sum fyrifórst fyri hundrað árum síðani. Hetta er gott høvi hjá okkum øllum at steðga á og at minna okkum á, hvørjum vit eru runnin av, og á alt tað, sum vit hava at takka fyri, sigur Osvald Sivertsen. Minnisvarðarnir Fyrsti minnisvarðin yvir sjólætnar norðoyingar varð reistur í gamla kirkjugarði í Vági í Klaksvík í 1943. Á sjálvum minnisvarðanum og á plátum, sum eru á steinum í kirkju­ garðinum, sum nú er opin og lætt atkomuligur, eru nøvnini á norð­ oyingum, ið eru farnir á sjónum. Osvald sigur seg minnast væl tann dagin, tá ið minnisvarðin í Klaksvík varð vígdur: Hetta var knapt tredivu ár eft­ ir stóra skaðadagin her hjá okk­um í Norðdepli. Fleiri av hinum bygd­ unum her norðuri vóru eisini illa raktar av vanlukkum á sjónum. Eg var smádrongur tá, og eg minnist so væl, at mamma og pápi og Mart­in farbróðir og onnur í bygdini pynt­ aðu seg og fóru við báti norður um Múlan og til Klaksvíkar at vera við til hetta hátíðarhaldið. Fyri tey hevði hetta stóran týdning. Tey høvdu mist so nógv á sjónum, og tey áttu onga grøv og ongan gravstein at koma til. Nú kendu tey, at minnisvarði varð reistur yvir teirra, og nú hava vit eisini fingið ein minnisvarða her hjá okkum. Tað eru vit fegin um og takksom fyri, sigur Osvald Sivertsen. Síðani fyrsti minnisvarðin varð reistur í Klaksvík, eru minnisvarðar komnir á Syðradali og á Skarði og nú eisini í Norðdepli. Tað hevur ver­ ið tosað um minnisvarðar í øðrum bygdum í Norðoyggjum. Steinurin Osvald Sivertsen fegnast um, at tað eydnaðist bygdarráðnum og Livari Nysted at bera so skjótt at, at tað bar til at avdúka minnisvarðan hundrað ára dagin fyri størstu báts­ vanlukkuni í Norðdepli og størsta skaðadagin í Føroyum, tá ið tað snýr seg um opnar bátar. – Satt at siga, so roknaði eg ikki við tí, tá ið Livar eina ferð í september var inni á gólvinum í øðrum ørindum, og prátið eisini fall inn á minnisvarðan. Men hann segði heilt avgjørt at rokna við tí, og nú síggja vit úrslitið. Modellið av bátinum stendur á stórum steini. Livar Nysted greið­ir soleiðis frá um steinin, tá ið manna­múgvar er um at fara frá minnisvarðanum og norður í skúlan: – Hesin steinurin hevur altíð verið her. Tá ið tað varð farið undir fyrireikingarnar til minnisvarðan, og tað var avrátt, at hann skuldi vera á hesum staðnum norðanfyri gamla skúlan í Norðdepli ella heimi á Sýnini, sum tey siga her í bygdini, sá eg, at tað bar til at brúka steinin sum part av minnisvarðanum. Os­vald hevur sagt mær, at eisini onkur, sum fórst henda dagin fyri hundrað árum síðani, plagdi at velta her, og rímuligt hava teir sitið á flata steininum og rindað møðina og fingið sær ein drekkamunn. Nú hava vit reist steinin upp, og eg eri fegin um, at eisini onnur halda, at hetta tekur seg væl út. Økið frammanfyri minnisvarðan er steinsett við malagróti, og tað knýtir sjálvsagt hetta saman við sjó­num og øllum tí, sum er í tí sam­ bandi. Katrin Næs, borgarstjóri, upp­ lýsir, at tað varð farið undir arbeiðið um miðjan september í ár, og at tað er kommunan, sum hevur borið útreiðslurnar av fyrireikingunum, burtursæð frá stykkinum, sum Osvald Sivertsen hevur latið sum gávu, og sum borgarstjórin, bygd­ ar­ráðið og bygdafólkið báðu megin Sundið eru ógvuliga takksom fyri. Besta løtan í langa tíð Seinastu vikurnar hava fyri tað mesta verið baldrutar. Tá ið manna­ múgvan varð savnað í Norðdepli í sambandi við, at minnisvarðin varð avdúkaður, var veðrið betri, enn tað hevði verið í nógvar dagar og vikur og so nógvar ferðir betri, enn tað var á tollaksmessu í 1913. Sundið var blankt, og brøttu fjøllini stóðu hvítklødd, og tað var púra friðarligt henda stilla seinnapartin. Hundrað ár frammanundan, tollaksmessudag í 1913, kom ódn­ arveðrið av landnyrðingi knappliga, og tað var mest sum í einum nú, at havið var púra uppøst. Á minnisvarðanum eru plát­ ur við nøvnunum á teimum, sum fórust við Múla bátinum í 1828, Norðdepilsbátinum í 1913, Fyrra Sundabátinum í 1918, Seinna Sunda­ bátinum í 1945 og ein­stak­lingum, sum eru druknaðir í Sundinum. Jóan Petur Lydersen, vinstru megin, hevur gjørt modellið av bátinum, og Livar Nysted, høgru megin, eigur hugskotið til minnisvarðan, og hann hevur, vegna kommununa í Hvannasundi, staðið fyri arbeiðnum Osvald Sivertsen í Norðdepli, sum avdúkaði minnisvarðan, heldur, at tað er eitt fátækt fólk, sum ikki kennir sína søgu