mánadagur 13. januar 2014síða 21

21 Mánadagur 13. januar 2014 · Nr. 5 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Ein heilsan til Kára hjá Stranda Jenny Frá Sonju hjá Annelisu Sonja A. Gaardlykke Saltangará Góði Kári, sum so mangir aðrir javnaldrar arbeiddi eg á Føroya besta arbeiðsplássi, har Jølli (sum eg einferð helt vera ein hundur, tí pápin var bóndi og hann Tummas bað meg koma at vitja Jølla) var leiðari. Sum tað var gott at koma á posthúsið í Salt­ang­ ar­á tá, og man merkti har­ m­oni­in. Kanst tú ikki hjálpa mær nú, tú situr í løg­ting­i­ num? Góði Kári! Problemið er leið 440. Buss­urin, sum koyrir av Toft­ um og inn í Skálabotn og aft­ ur, nokk eisini sama pro­blem­ ið hinumegin fjørðin. Eg búgvi jú í Saltangará eins og tú og Mona. Eigi fýra omm­u­børn í Havn. Tá eg havi verið dadda, havi eg fyri tað mesta tikið leið 400 klokkan 10:50 úr Havn, og hev­ur hes­in buss­ur­in havt samband við Toftir. Soleiðis er ikki meira. Ein taxa av Skip­a­nes­kros­s­i­ num og heim til mín kost­ar 100 krónur. So túrurin verð­ ur so dýrur. Niklái, sum jú eis­i­ni var postboð á Føroya besta ar­beiðs­plássi, hevur koyrt síð­ani uppsøgnina og sig­ur, at hendan túrin, sum hevði samband við leið 400 til Klaksvíkar av Farstøðini klokkan 10:50 vóru sera, sera sera sjáldan ongi ferðafólk. Hví hevur bussurin ikki sam­band við Toftir hvørja ferð, so høvdu for­eld­ur ikki ver­ið noydd at koyra inn eftir teim­um ungu, sum tey gera nú. Ella skúla­næm­ing­ ar­nir kundu spart pengar til bil­in at hava á krossinum. Leingið barnsburðarfarloyvið til eitt ár! Sunneva Mohr mamma og námsfrøðingur Sum mamma og náms­frøð­ ingur meini eg, at barns­ burðar­farloyvið eigur at verða longt til eitt ár, og for­ eldrini eiga sjálvi at gera av, hvussu tey býta far­loyvis­ tíðina. – ”Tú mást upp góði, tú skalt í vøggustovu.” Eg rykki og skrykki í 8 mánaðar gamla sonin. Hann skilir sjálvsagt einki, gevur mær eitt bros og vendir reyv. Eg taki hann upp, skifti á honum og royni at kroysta eitt sindur av greyti niður í hann. Hann dugir ikki serliga væl at eta og enn minni at drekka. Eg pakki hann væl inn, fari út í oysandi regnið við honum, fyri síðani at fara inn í kalda bilin. Hóast tey eru fitt og pro­ fessionel í vøggustovuni, kann eg ikki lata vera við at hugsa: ”-hann er alt ov lítil til hetta lívið. Tey kenna hann ikki. Duga tey at lesa hann av, tá hann er tystur, svangur, móður ella tá honum leingist? Hann liggur á gólvinum enn. Fara hini børnini at traðka á hann? Hann kannar enn ”heimin” við munninum og bítur alt og øll, ið fara framvið. Fer hann at bíta hini børnini? Eri sannførd um, at børn hava best av at vera heima fyrsta árið. Høvdu vit bara havt møguleika at havt hann heima” Orsøkirnar til at eg meini, at foreldrini eiga at vera heima hjá barninum fyrsta árið eru fleiri. Barnið mennist nógv fyrsta árið. Frá so gott sum einki at kunna og duga til árs gomul at samskifta við ljóði, andlitsbrøgdum og kropsmáli. Rulla sær, grulva, sita, spæla, eta og drekka. Tey flestu hava slept bróstinum ella fløskuni, og eru tí ikki eins bundin av at vera nær mammuni alt døgnið. Um eitt árs aldur reagera børn uppá sítt navn, siga einstøk orð, nøkur ganga framvið, og summi hava eisni slept sær. Tey eru farin at eta ”vanligan” mat, ið eisini hevur við sær, at tey sova betur um náttina. Samanumtikið eru tey betur fyri motoriskt at fara út í stóru verð ársgomul heldur enn 6-7 mánaðar gomul, ið før­oyska skipanin leggur upp til. Seinastu árini eru tað eisini fleiri og fleiri ser­frøð­ ingar, ið meina, at børn undir tvey ára aldur ikki eiga at ansast av øðrum enn sín­ um foreldrum. Ein, ið ikki leggu­r fingrarnar ímillum í kjakinum, er psykologurin Ole Schouenborg. Við bók- ini ”Vel­ferds­slyngel” hev­ ur hann aftur sett hol á kjakið í Danmark, nær eitt barn eigur at byrja á stovni. Hann meinar, at tað bert eru foreldrini, ið kunnu geva sínum børnum tann trygg­ leika, ið hevur við sær, at tey fáa eitt gott sjálvsvirði, ið er avgerðandi fyri menn­ ing­ina hjá barninum. Aðrir serfrøð­ingar vilja vera við, at barnið verður trau­mati­ serað av skilnaðinum frá for­eldrunum, og at stress­ niveauið á stovni kann hava varandi mein á barnið. Um børn ikki vera trau­ matis­erað og fáa lív­lang­an skaða av at ganga í vøggu­ stovu, so má eg ásanna, at tað stríður ímóti míni sannføring bæði sum mamma og náms­ frøðingur at fara frá átta mánaðar gamla soninum hendan kalda vetrar­morgum í januar. Orsøkin er, at eg veit, at lítli sonur okkara hevur tørv á tryggum og róligum umhvørvi, umsorgan, nær­ leika og kærleika. At hava tey um seg, ið kenna hann og hansara tørv best. Hann hevur tørv á at kunna balla seg aftur, um hann ikki hevur sovið væl um náttina. At fáa bróst frá mammuni, til hann ordiliga hevur lært at eta og drekka og onkran at styðja seg, til hann er komin at sita. Til tykkum, ið sita við landsins leiðslu. Leingið barns­burðarfarloyvið og gerið tað møguligt hjá for­ eldrum at velja at vera heima hjá sínum børnum fyrsta árið. Hetta hevði uttan iva sæst aftur í burðartølunum, fólkatilflyting og ikki minst í nøgdsemiskontuni hjá før­ oysku familjuni. Trý prosent lønarhækkan takk! Teitur Vágadal sjúkrarøktar­frøð­is­ lesandi Uppsparingin er vorðin veru­ leiki og árligi prísvøksturin er enn til staðar. Ongar greið­ar ábendingar eru um at prís­ vøksturin í sam­fel­ag­num fer at steðga. Fram­gongd­in er spakulig og støðug í sam­fel­ ag­anum og er tað sjálvandi at fegnast um. Avbjóðingin Fakfeløg í Føroyum eru tó komin í eina nýggja av­bjóð­ ing: Hvussu skal framyvir sam­ráðast komandi 15 árini nú tá tvungna uppsparing skal útinnast? Hvørji krøv skulu setast og hvussu skal tað samráðast? Og týðn­ing­ar­ miklast við hvønn? Tí at ein óvani hevur stungi seg upp í føroyska ar­beiðs­markn­a­ð­i­ num. Politikkara blanda seg og blanda seg alt ov nógv. Játtarnarkarmar verða sett­ir við, sum avmarka sam­ráð­ing­a­r­møguleikan á arbeiðs­mark­n­að­i­num. Seinastu tvey árini hava vit sæð semjur, sum ikki hava givið vøkstur samsvarandi in­fla­ti­on­ini í samfelaganum. So har hava hesi fakfeløg fing­ið ein lønarniðurskurð. Og tað er ikki haldbart í longd­ini. Antin viknar støð­ an hjá arbeiðsfólkunum ella koma bara størri krøv ein­a­ ferð seinni, og tá møguliga eis­ini fleiri verkføll. Og verk­ fall er síðsta amboðið fak­ feløg hava og vilja brúka. Pensjón 15 % yvir 15 ár skal takast av løn­ini hjá arbeiðstakarum. Hetta verður so sjálvsagt gott tá ein einaferð fer á pensjón, men tað skal eisini livast í nú­ inum. Tað, ið politiska skip­ an­in, óvitandi, hevur framt við pensjónini er at seta eyka trýst á løntakarar og harvið á fakfeløgini. Pen­in­g­ur­in til dagligu nýtsluna mink­ar árliga, meira fer til pen­sjón­ ina. Og so stendur vali mill­ um at stramma reimina ella at fáa meira í løn. Flestu løn­ tak­ara í Føroyum hava nøk­ ulunda sømdir, men eru tað ikki nøkur eyka hol á reimini eft­ir. Danmark er enn einaferð dømt til at hava hægsta kostn­að­ar­støði í Europa, og prís­irnir í Føroyum eru um 14 % hægri enn í Danmark. Og inflation er framvegis um eini 2 % árliga. Áheitan til fakfeløg! So mín áheitan til fakfeløg í Før­oyum er at tit mugu krevja 3% í lønarhækkan árliga. Tað er ikki øll fakfeløg, ið vera rakt av hesum, men fyri tað liggur tað til fakfeløgini til at varðveita keypiorkuna og lívsgóðskuna hjá sínum limum. Landsins vald hevur so prógva seg ikki til at hava skil fyri tí. 3% lønarhækkan árliga má til fyri at dekka pensjónina og inflationina. Um tað ikki verður, fáa arbeiðsfólk í Føroyum minni pening at liva við. Og livi­kostnaðurin er ikki lækkandi. Henda áheitan er mest til fakfeløg við láglønarbólkum, tí at tey hava fingið ein skatta­hækking á 12 % á pen­ sjón­ina í einum høggi. Ónda ringrásin Og hava fólk minni pening at liva fyri, ja, so brúka tey ikki líka nógvan pening. Og so veksur BTÚ ikki líka nógv. Ei heldur hjálpir tað, at almenna alla tíðina skal spara sambært samgonguni, tí at tað almenna hevur eina sera stóra ávirkan á BTÚ. Men hey, vit kunnu so fegnast um at samgongan vil geva politisku flokkunum meira pening til politiska upplýsing. Ella?