mánadagur 13. januar 2014síða 22

Mánadagur 13. januar 2014 · Nr. 5 22 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Seksuellur ágangur – tabu? – hjálparleys offur Poul Jóhan Djurhuus Týskvøldið 7. januar var stórur almennur fundur hildin í GRÚGVUNI í Lamba. Tað var Hilda Viderø, sum hevði tikið stig til fundin, og tað var fullsett. Hon bjóðaði til fundar vegna felagsskapin ÁSÁ, sum stendur fyri “Árin av Seksuellum Ágangi.” Felags­ skapurin er stovnaður í 2009 við tí endamáli at kunna um hvat tað ger við børn, tá tey verða útsett fyri seksuellum ágangi. Hilda er ein eldsál inn­ an fyri hetta málsøkið, sum má sigast at vera eitt ógvu­ liga heitt evni í dagsins Før­ oyum. Tað varð upplýst á fund­inum, at hóast eingi al­ menn hagtøl eru tøk, so kann man við rímiligari vissu siga, at onkustaðni mill­um 10- 20 % eru offur fyri seksu­ ellum ágangi – eitt tal, sum rópar um hjálp! og hjálp er nevniliga tað, sum Hilda og onnur við henni vildu við fundinum týskvøldið. Hilda hevði áhugaverdan fyrilestur um evni, og legði upp til spurningar og tjak, og tað varð væl tikið undir við øllum, sum varð ført fram. Spurningar og viðmerkingar ruku um høvdini á fundar­ luttakarunum, sum eis­ini fingu høvið til ein drekka­ steðg, har evni varð víðari við­gjørt mann til mann. Tjakið var bæði livandi og sakligt, og varpaði enn meiri ljós á málið, enn sjálvur fyri­ lesturin. Tungir fundar­ luttakarar Á fundinum vóru fleiri prest­ar, samkomuleiðarar, bíbliu­lærarar, prædikumenn, summ­ar­legu­leiðarar, stovns­ leiðarar og onnur, so tað er skilligt, at tað var eitt tungt klientel, sum Hilda helt fyilestur fyri. Tað fekk hon eisini at royna, tá fleiri av hesum settu spurningar og komu við viðmerkingum og ískoytum. Men Hilda, sum hev­ur virkað á feltinum síð­ ani 1993, dugdi væl at svara og leggja fram. Hagtøl Onkur stovnsleiðari kom inn á, at tað eru eingi almenn hagtøl í Føroyum viðvíkjandi seksuellum ágangi á børn, og at hetta er sera óheppi: “Tað er sera kostnaðarmikið at útvega kvalifiseraði hagtøl um hesi viðurskifti, men tað er tað almenna, sum má játta pening til slíkt kann­ ingararbeiði.” Fyribyrging Eisini varð upplýst á fund­ inum, at støð sum Zarepta, Nesvík og samkoman Lívdin hava gjørt vegleiðingar við­víkjandi fyribyrging av seksu­ellum ágangi á teirra øki; “men hesar vegleiðingar hjálpa lítið, um tær verða lagdar niður í eina skuffiu,” segði onkur. Viðgerð Eisini varð upplýst til sam­ anberingar, at alkoholik­arar fáa ókeypis viðgerð, meðan tann seksuelt skaddi ikki kann fáa ókeypis viðgerð, “men verður viðkomandi alkoholikari, sum úrslit av seksuella áganginum, so fær hann/hon ókeypis viðgerð, og tað vísir seg í mongum før­um, at slík ofta gerast alko­holikarar.” Í fyrilestrinum fingu lut­ takarnir eisini at hoyra, at ein út av tíggju krenkarum eru kvinnur, og at krenkarin dugir ikki at síggja, at tað er skeivt, sum hann ger. Seint uppdaga Hilda tók sum dømi eina ferðsluvanlukku, har per­ són­ur er fyri stórum per­ són­ligum løstum. Eina slíka vanlukku síggja og vita øll um við tað sama, og man fær tikið hond um tann seka og tann skadda beinanvegin. Men soleiðis er tað ikki, tá krenkarin fremur ágang á barnið. Vanlukkan hendir í einum lukkaðum rúmi, har einans krenkarin og barnið eru til staðar. Eingin sær, eingin hoyrir og eingin boðar frá, og vanlukkan verður ikki steðgað, men endurtekur seg aftur og aftur. Betri kunning Ímóti endanum av fund­ in­um varð skotið upp, at tað varð gjørt munandi meiri við at geva fólkinum í samkomunum eina kvali­ fiseraða kunning um tær vítt­fevandi fylgjurnar, bæði fyri ofrið, krenkaran og familj­urnar hjá báðum, sum standast av seksuellum ágangi á børn. Fólkið fór av fundinum við tí í skjáttini, at vit mugu gerast betur til at síggja, hoyra og boða frá! gjaranes@olivant.fo 200 ár síðan Kielarfriðin Zakarias Wang Mikunátt verða 200 ár síð­ani núverandi Noreg varð skilt frá okkum sambært frið­ar­ sáttmálan í Kiel, sum er dag­ settur 14. januar 1814. Hetta var ásett í einum sáttmála, sum kongur okkara gjørdi við Svøríkis kong. Kong­ur okkara var Noregis kongur, sum samstundis var kongur í Danmørk og eisini stýrdi hertogadømunum Sles­vík og Holstein á mark­ inu­m við Týskland. Hetta ríkjasamband skuldi vera saman um kríggj og frið, og nú hevði okkara kongur verið uppi í einum kríggi, sum hevði fingið ein ringan enda. Hann hevði tapt, og fremmandir hermenn vóru komnir inn um ríkismark. Kongur noyddist at rinda fyri friðin við lata jørð. Svøríkis kongur kravdi at ríkjasambandið millum Noreg og Danmark varð upp­loyst, soleiðis at Noreg kom saman við Svøríki. 7. januar 1814 gekk Danmarkar kongur við til hetta, og hetta var grundarlagið fyri sam­ ráðingunum millum part­ arnar í Kiel vikuna eftir. Men so hendi nakað óvænt­að. Stórabretland, sum eisini var í kríggi við Noregis og Danmarkar kong, kravdi at fáa ein part burtur av Danmarkar ríki, nevnliga oynna Helgoland, sum er í landsynningshorninum í Norð­sjónum. Hon er lítið størri enn Lítla Dímun, men hevur góða havn, og hesa oyggj høvdu bretar hersett í 1807 og hundraðtals bretskir út­handlar vóru har. Bretar vildu ikki sleppa hesum kravi, og vandi var fyri at hetta kundi forkoma allari friðar­tilgongdini. Tá var tað, at svenski odda­maðurin, krúnprins­ ur­in Karl Johan, skar ígjøg­ num og gjøgnum sín sam­ ráðingarmann skeyt upp, at Grønland, Føroyar og Ís­land framvegis skuldu vera í ríkjasambandinum við Danmørk. Hetta gekk danski samráðingarmaðurin við til, og hesum fyri at takka eydnaðist at fáa friðar­ sáttmálan undirritaðan kl. trý náttini til 15. januar 1815, men dagsetingin var tó dagin fyri, tann 14. januar.