mánadagur 27. januar 2014síða 8

Mánadagur 27. januar 2014 · Nr. 11 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Ingolf S. Olsen - Tað ber ikki til at skipa fiskivinnuna 100 prosent eft­ ir marknaðartreytum. Ong­in í vinnuni skilir hasa hugs­an­ ina. Og eg skilji hana held­ur ikki. Orðini eigur Kjartan Hoy­ dal, nú pensjoneraður fiski­ vinnu­serfrøðingur. Hann, sum er útbúgvin fiski­lív­frøðingur, er hátt­vird­ur í altjóða høpi sum fiski­vinnu­ s­erfrøðingur og hevur í ein mansaldur røkt týð­andi­, høg størv innan bæði føroyska og altjóða fiski­vinnu­umsiting og –ráð­gev­ing. Virðingin røkkur tvørtur um heimlig floksmørk, men hann hevur ongantíð dult, at hann hoyrir heima í vinstru síðu á føroyska loys­ing­ar­ veing­inum – Í Tjóð­veldi, har son­ur hansara er floks­for­ mað­ur. Tí vekir tað serligan ans, at hann gongur ímóti fiski­ vinnu­nýhugsanunum hjá andstøðuni á Løgtingi, har serliga Tjóðveldi og Javnað­ ar­flokkurin berjast fyri at fáa skipað okkara fiskivinnu und­ir beinhørðum mark­nað­ ar­treytum kjølfest í einari upp­boðs­sølu, har loyv­ir, fiski­dag­ar, kvotur og fiski­ rætt­indi annars av ein­hvørj­ um slagi alla tíðina skulu verða til keyps og sølu. - Sjálvt kendi íslendski professarin Ragnar Arna­son (búskapar- og sam­felags­ frøð­ing­ur, serfrøðingur í fiski­vinnu, professari við lær­da háskúlan í Reykjavík, red.), ið annars er ein hin ídn­as­ti fortalarin fyri um­ seti­lig­heit í fiskivinnuni, held­ur, at tað ber ikki til, at loyva marknaðarkreftunum einsa­møll­um at skipa fiski­ vinnuna. Vinnan vil hava vissu fyri, hvat hvør veiðu­ bólk­ur eigur hvørt fiskiárið, og tá lok er lagt á tann partin, vilja teir sleppa at fiska, sigur Kjartan Hoydal. Fjølbroyttur floti Hann leggur dent á, at ein upp­boðssøluskipan heldur ikki fer at tryggja okkum ein fjøl­broyttan flota, um tað er tað, vit vilja hava. - Tað haldi eg avgjørt, at vit skulu hava. Vit skulu minn­ast til, at tað er ein grund til, at flotin er saman­ sett­ur, soleiðis sum hann er, við teimum ymisku veiði­ bólk­um. Tað er tí, menn hava sæð, at tað loysir seg at fiska eitt slag við línu, eitt annað við gørnum, eitt triðja við troli og so framvegis. At so at kalla allur botnfiskiskapurin í fleiri ár hevur ligið í tungum sjógvi er ikki at kasta verandi fiski­vinnuskipan fyri, men um­sit­ingini av henni, sigur hann. Kjartan Hoydal var fiski­ vinnu­stjóri í lands­stýri­ num, tá lógin um vinnuligan fiski­skap kom í 1994, og tá fiskidagaskipanin kom tvey ár seinni. Hann var so­ statt tætt knýttur at lógar- og reglusmíðinum tá, og hann er als ikki samdur við teimum, ið geva lógini um vinnuligan fiskiskap og fiski­ daga­skipanini alla skyld­ina fyri, at fiski­vinnu­um­sitingin ikki virkar nóg væl – onkur vil siga, at hon als ikki virkar. - Lógin um vinnuligan fiski­skap er líka góð í dag, sum tá hon kom fyri 20 ár­ um síðani. Trupulleikin er fyrisitingin av lógini. Her hevur man so líðandi broytt fyrisitingarhátt og manna­ gongdir. Umsitingin av lógini er vorðin so skeiklað, at æt­ lan­in við henni í mongum før­um ikki kennist aftur. Til døm­is blivu ídnaðarloyvini vakt til lívs aftur, sjálvt um tað var greitt fyri øll­um í politisku skipanini, tá lóg­ in kom, at gomlu ídn­að­ ar­skipini ikki høvdu rætt at fiska í heimasjógvi. Og Anfinn Kallsberg og Jørg­en Niclasen loyvdu, at veiði­ loyvi vórðu seld, so tey kundu kapitaliserast. Tað var annars eisini púra greitt í lógini fyri øllum, at veiði­ loyv­ini skuldu fella aft­ur til landið, tá loyvis­hav­arin gavst at brúka tey, sigur Kjart­an Hoydal. Fiskidagar av kós Umsitingin av fiski­daga­ skipanini er eisini langt síðani farin av sporinum, held­ur hann, tí hon er onga­ tíð stillað rætt í mun til økt og broytt veiðutrýst, síðani skipan­in kom í 1996. Men her vísir hann á, at tað ikki bert er galið við politisku umsitingini av fiski­daga­skipanini. Vís­unda­ liga grundarlagið hevur eisi­ ni vantað. - Stovnsmetingarar av hvørj­um botnfiskastovni sær, sum er grundarlagið undir tilmælunum hjá Hav­ stovu­ni, kann ikki brúk­ast til endamálið við eini fiski­ daga­skipan. Tá vit gjørdu skipan­ina, var tað avgerandi at rokna út, hvat hvør skipa­ bólk­ur var mentur at fiska av stovnunum fyri hvønn fiski­ dag. Tá ber eisini til at rokna út, hvussu nógvar fiskidagar, ein bólkur skal hava, fyri at veið­an er burðardygg. Men Hav­stovan metir bara um stovn­in og roknar ikki út hósk­andi fiskidagatalið. Av­ leið­ingin er, at veiðiflotin ikki verður umsitin rætt, ov nógv skip eru í serliga trolara og línubólkunum, og ong­in fær optimalt burtur úr fíggj­ar­liga, staðfestir Kjartan Hoy­dal. Hann leggur tó dent á, at tað ikki bert er vánalig um­ siting og ovurveiða, ið er or­ søk til ringa stand­in hjá før­ oysku botn­fiska­stovn­un­um. - Veiðutrýstið hevur verið ov høgt, men náttúran hevur eisini verið ímóti. Góða gongd­in hjá stovnunum og í fiski­skapinum steðgaði í 2002, og tað var áðrenn, at skipan­in varð so skeiklað, sum hon er nú, staðfestir Kjart­an Hoydal. Virðið galdandi lóg Samanumtikið heldur Kjartan Hoydal ikki, at tað er neyðugt við kollveltandi broyt­ingum í lógini um vinnu­ligan fiskiskap, og mæl­ ir til, at fiskiskapurin fram­ hald­andi verður skipaður við veiðiloyvum, fiskidøgum, kvot­um, stongdum leiðum og Veiðioyvi heldur enn uppboðssølu Sjálvur fiskiskapurin skal skipast við veiðiloyvum, fiskidøgum, kvotum, stongdum leiðum og reiðskapsreguleringum og ikki uppboðssølu. Veiðiloyvi skulu tó fella aftur til landið, tá loyvishavarin gevst, og tá kunnu tey seljast um uppboðssølu. Tað heldur ein hin fremsti fiskivinnufrøðingurin og –ráðgevin Kjartan Hoydal. Hann heldur tað vera skeivt at geva lógini um vinnuligan fiskiskap skyldina fyri vánaligu fiskivinnuumsitingina gjøgnum árini. Men fyrisitingin av lógini er so líðandi skeiklað - Tað ber ikki til, at loyva marknaðarkreftunum einsamøllum at skipa fiskivinnuna. Vinnan vil hava vissu fyri, hvat hvør veiðubólkur eigur hvørt fiskiárið, og tá lok er lagt á tann partin, vilja teir sleppa at fiska, sigur Kjartan Hoydal fiski­vinnu­ný­skipan