týsdagur 4. februar 2014síða 21

21 Mikudagur 5. februar 2014 · Nr. 15 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Tá Jonhard ruddaði ein triðing av kamarinum Helgi Abrahamsen løgtingsmaður Eg sá á onkrum portali, at Jonhard Eliasen skrivaði eitt lesarabræv, har hann vildi hava meg og Edmund Joensen at svara nøkrum spurn­ingum viðvíkjandi blokk­stuðlinum. Jonhard sigur, at eg og Edmund hava skriv­að rættiliga nógv um hetta evnið, og tí vil hann hava at vita, hví vit ikki hava gjørt meira, fyri at hækka stuðulin aftur. Einasta greinin eg havi skrivað um blokkstuðulin hetta seinasta knappa árið, stóð í Sosialinum fyri nøkr­ um døgum síðani, so eg gangi út frá, at tað er ta grein­ina, Jonhard fyrst og fremst sipar til. Greinin var eitt aftur­s­var til eitt úttalilsi hjá Kristinu Háfoss, sum í einum sjón­varps­kjaki pástóð, at fullveldis­landsstýrið hevði stór avlop, tá blokkstuðulin varð lækkaður. Eg vísti á, at hetta var eitt villleiðandi úttalilsi, tí avlopini sum hon sipaði til vóru øll í árunum áðrenn blokkstuðulin mink­ aði. Eg vísti eisini á, at utt­an blokkstuðulin, hevði full­ veldis­landsstýrið havt eitt risa­stórt undirskot á hvørj­ um ári. Eg síggi í greinini hjá Jonhardi, at hann vísir ongari av hesum viðmerkingunum aftur. Søguliga gongdin Áðrenn eg svari hansara spurn­ingum, lat meg so fyrst greiða eitt sindur frá mál­inum um lækkingina av blokk­stuðlinum. Fullveldislandsstýrið sum varð skipað í 1998 lovaði føroyingum eitt fullveldisríki, har danski statskassin skuldi rinda blokkstuðul í eini skiftis­tíð, sum skuldi varða í 15 ár. Hetta fór einki kosta vanliga fólkinum í Føroyum, varð sagt. Jonhard Eliasen og aðrir serfrøðingar ferðaðust landið runt við eini uppvørpu, har fólk kundu velja tøl at seta í eitt rokniark, og so roknaði teldan út, hvussu stórt avlop landskassin fór at hava, eftir at Føroyar høvdu fingið fullveldi. Men 15 ár munnu hava verið í minna lagið tá til stykkis kom, tí í sátt­mála­ upp­skotinum sum varð lagt fyri donsku stjórnina bleiv ikki biðið um 15 ár, men landsstýrið valdi heldur at seta eitt longri roknistykki upp, og hevði danska stjórnin góðtikið tað, so hevði full­ veldið Føroyar, bæði nú og nógv ár framyvir, fingið ein árligan blokkstuðul úr Dan­ mark, sum hevði verið størri enn hann er í dag. Og hetta kallaðu tey ”sjálvberandi búskap.” Ein av arkitektunum aftanfyri hetta roknistykkið, var Jonhard Eliasen, sum nú spyr meg og Edmund Joensen, um vit ikki halda tað vera ómoralskt at fáa blokkstuðul úr Danmark. Eg og Edmund ganga hóast alt inn fyri ríkisfelagsskapi. Jonhard vildi hinvegin hava, at Danmark skuldi gjalda til eitt land, sum eftir egnum ynski var farið úr danska ríkinum. So kunnu vit altíð kjakast um, hvør av hesum møguleikunum er meira moralskur. Royndu aðrar møguleikar Danska stjórnin segði sjálv­ andi korta nei til hetta lumpi­sliga roknistykkið. Um føroyingar vildu klára seg sjálvar, so kundi landsstýrið fáa 4 ára skiftistíð, vóru boð­ ini. Hetta kallar Jonhard í greinini, at ”fíggjarliga revsa okkara land.” Hann hevði altso bæði vónað og vænt­ að at fingið nógv meira blokkstuðul, enn tað sum danska stjórnin vildi bjóða full­veldisprojektinum. Tá henda ætlanin ikki sá út til at ganga, royndi lands­ stýrið aðrar møguleikar, fyri at fáa fatur á pengum úr danska ríkiskassanum. Ein roynd var gjørd at bjóða donsku stjórnini veðhald í møgu­ligum framtíðar olju­inntøkum. Ein onnur roynd var at fáa sett nýggja ríkissáttmálan stigvíst í gildi, soleiðis at Føroyar kundu verða ”hangandi” í ríkinum í 15 ár og varðveita rættin til blokkstuðul í eina tíð. Triði møguleikin var eitt uppskot um, at øll uttanlandaskuldin í ríkinum skuldi verða løgd saman og síðani verða býtt millum partarnar eftir fólka­ tali. Harvið høvdu Føroyar verið so at siga skuldarfríðar, meðan danskir skattgjaldarar høvdu hingið upp á føroysku skuldina. Tað er løgið at hugsa sær, at ein av høvuðsarkitektunum aftanfyri hesi uppskotini, nú spyr tveir sambandsmenn, um tað ikki er ómoralskt at fáa blokkstuðul úr Dan­ mark. Settu nýggja kós Tá landsstýrið ikki fekk donsku stjórnina at ganga við til at gjalda allan henda blokkstuðulin, slitu tey sam­ ráðingarnar. Á tíðinda­fundi í Tinganesi varð boðað frá eini nýggjari fullveldisætlan, sum skuldi venda gomlu ætl­ anini á høvdið. Nú skuldi yvirtakast í stórum, og blokk­stuðulin skuldi minka samsvarandi yvirtøkunum. Tað bleiv gjørt, og avlopið hjá landskassanum minkaði heilar 506 mió. krónur eftir bert einum ári. Villleiðandi upplýsingar Tá henda nýggja full­veldis­ ætlanin varð viðgjørd í utt­an­landsnevndini, fekk nevndin eina sokallaða ”kravs­greining”, sum skuldi vísa, hvussu nýggi full­veldis­ leisturin hekk saman fíggjar­ liga. Tann sum hevði tilevnað hesa greiningina var eingin minni enn Jonhard Eliasen. Eg skal ikki koma so nógv inná kravsgreiningina her, tí eg havi áður víst á, at endamálið við henni var at villleiða bæði løgting­ið og Føroya fólk. Ein búskapar­ grunnur skuldi fyrst stovn­ ast, sum skuldi gjalda lands­kassanum ein part av peng­unum, sum vóru mistir í blokkstuðli. Men ein grunnur í sær sjálvum, hjálpir einki um hann ikki hevur pengar. Tí skuldi ein heil milliard fyrst takast av uppsparingini hjá landskassanum og setast í grunnin. Av eini ella aðrari orsøk stóð tað ongastaðni í kravsgreiningini, at lands­ kassin harvið bleiv eina milli­ ard fátækari. Men tá peng­ arnir í smáum bitum blivu fluttir yvir aftur í lands­ kassan, tá varð tað kortini roknað sum inntøka hjá landskassanum. - Ótrúðliga smart. Spurningarnir sum Jonhard setur Jonhard Eliasen skrivar í greinini, at blokkstuðulin verður latin úr statskassanum til landskassan fyri uppgávur, sum landsstýrið ikki hevur ábyrgdina av. Tá ið so eitt málsøki verður yvirtikið, verður blokkurin lækkaður, og tí heldur hann tað vera natúrligt, at eg og Edmund Joensen ganga øvugta vegin, fyri at hækka blokkin aftur. Henda skrivingin avdúkar, at Jonhard, sum arkitektur aftanfyri fíggjarpartin av fullveldisætlanini, ikki visti hvørjar avleiðingarnar vóru av teirra politikki. Hann veit framvegis ikki, at heimastýrislógin gevur bara heimild at yvirtaka fe­ lagsmál til sermál, með­an málsøki sum eru yvir­tikin ikki kunnu verða av­hendað aftur til donsku ríkis­mynd­ ug­leikarnar at umsita. Her nyttar ikki at biðja meg og Edmund Joensen ella onkran annan um hjálp. Tykkara yvirtøkur eru framdar, og rokningin er langt síðani send til Føroya fólk. Harnæst er at siga, at Sam­ bandsflokkurin tekur ikki undir við, at føroy­ingar fyrst fara til donsku stjórnina og biðja um yvirtøkur, men so tá vit síggja rokningina, so fara vit aftur til stjórnina og siga: ”Vit meintu tað ikki.” Hvat tit á fullveldisveinginum gera, tá tit fáa kaldar føtur, tað mugu tit finna útav, men eg komi ikki við á ein slíkan túr. Er eitt málsøki yvirtikið, so fangar borðið og vit mugu gjalda tað sum yvirtøkan kostar. Tit droymdu um eitt fullveldi sum einki skuldi kosta, og hóast tit sóu, at roknistykkið ikki fór at halda, so hildu tit kortini fram, og sendu rokningina til Føroya fólk. Ruddaði ein triðing av kamarinum Jonhard brúkar í greinini eina væl kenda myndatalu, har Danmark er foreldrini, sum biðja tann óskikkiliga tannáringin, Føroyar, um at rudda kamarið o.s.fr. Hann kemur til tað niðurstøðuna, at hann trýr ikki at ”sjálvt hin ørasti blokk-fanatikarin heldur, at hetta er rætti mát­ in at uppala børn síni.” So havi eg hug at spyrja. Hví ruddaði Jonhard so bara ein triðing av kamarinum? Um blokkstuðulin er so ræðu­ ligur, hví skar hann so ikki allan blokkstuðulin burtur og sendi eisini hinar báðar triðingarnar av rokningini til Føroya fólk? Samkynt hjúnalag broytir ikki tín gerandisdag Tráin Petursson Nónklett Vegna Unga Tjóðveldið Um stutta tíð verður enda­ lig støða tikin til upp­skotið um broyting av hjúna­bands­ lógini. Tað er nógv sum bendir á, at uppskotið fellur, men tað merkir als ikki, at stríðið at koma hertil hevur verið til fánýtis. Hóast okkara politikarar eru bangnir fyri broytingum, er hugburðurin hjá føroyingum broyttur mun­andi. Stríðið, ið fleiri felagsskapir og einstaklingar hava staðið fyri, kann sjálvsagt tykjast at vera til fánýtis, tá ið upp­ skot um broyting av hjún­ abandslógini loksins kem­ur, men kortini ikki fær undir­ tøku. Men so er ikki. Kjakið hevur flutt mørk, t.d. vísti kanning, ið Gallup gjørdi fyri LGBT Føroyar í fjør, at heili 68% av føroyingum eru fyri, at samkynd, eins og hinskynd, kunnu giftast borgarliga. Hetta er eitt greitt tekin um, at stirvna før­oyska samfelagið hevur broytt seg munandi, og tað er gleðiligt. Men enn hava vit eina samgongu, ið ikki ætlar sær at loyva samkyndum at fáa javnbjóðis rættindi. Tað munnu tó verða sam­gongu­ limir, ið hava ringan smakk í munninum. Kaj Leo Holm Johannesen, løgmaður, hevur fyrr sagt seg vera fyri at sam­ kynd kunnu ganga saman í hjúnaband, men tá tað kom til stykkis, var ABD(H) sam­ gongan týdningarmiklari enn rættindi teirra sam­ kyndu. Fyrrverandi Fram­ sókn­ar­maðurin og núverandi Fólkafloksmaður, Janus Rein, hevur fyrr verið fortalari fyri samkyndum parlagi. Spennandi verður at vita, um hann nú knappliga broyt­ir meining. Ofta verður tikið til, at annar parturin er undir tufluni í einum par­lagi – tað sær út til, at bæði løgmaður og Janus Rein eru undir tufluni í par­ lagnum við Jenisi Av Rana og hinum konservativu sam­ gongupolitikarunum. Frælsisstríð Vit eiga als ikki at vera bangin fyri at gera broytingar í sam­ felagnum. Skulu vit menna okkum sum tjóð, eru broyt­ ingar neyðugar. Tey mongu frælsisstríðini hava flutt mørk, flutt lond framá og ført til ein rættvísari heim. Hetta frælsisstríðið flutti eisini mørk í 2006, tá §266b bleiv víðka, soleiðis at tað heldur ikki var loyvt at niðra fólk vegna kynsligan samleika. Ein frælsisbólkur, ið stóð á odda tá, kallaðist Eldhugaður Ungdómur, og var tað ein bólkur av ungum fólki, sum gjøgnum ymisk tiltøk virkaði fyri at stuðla samkyndum í Føroyum. Við slagorðunum “at elska er ein mannarættur” og “stuðla kærleikanum” var ætlanin hjá bólkinum eins viðkomandi og í dag. Tað sama er galdandi í stríð­num fyri rættindum teirra samkyndu, m.a. rætt­ in at ganga saman í hjúna­ band. Hesar broytingar eru neyðugar og fara ikki at broyta gerandisdagin hjá teimum, ið eru ímóti. Ný­sæ­landski tinglimurin, Maurice Williamson, segði so frálíkt í eini røðu herfyri: “Tað fer ikki at broyta nak­að grundleggjandi í gerandis­ deg­num hjá teimum, ið eru ímóti. Tannáringurin fer enn at vita betri enn tú, sólin fer enn at rísa um morgunin og tú fert ikki at fáa alskyns húðsjúkur.”!