hósdagur 13. februar 2014síða 43

Blaðnr. 19 · 14. februar 2014 11 VIKUSKIFTI ast høvundinum – ivaleyst fakligum nær­lagni fyri at takka – at lata burtur av tí vitan, sum býr undir søguni, og sam­stundis goyma nakrar týðandi gátur til seinast, tá ið allir streingir verða saman­knýttir. Umframt tað tykist skald­søgan evnað til út frá veruligum kunn­leika um Kolumbia, um tað fyri okkum norðbúgvum merkiliga fyri­ brigdið tarvafekting, um skógin í Amazonas og lutvís um upprunafólkið. Skrivingarlagið hevur ikki sjáldan nakað stílfult og stásiligt yvir sær, ein eksotiskan farra sum sponsk orð sum tiento og traje de luces – »ljósins búni« – eru við til at skapa. Høvundurin dugir væl at lýsa eitt nú stemningin í gomlum bygdum, gomul borgarahús við út­ skorn­um svalum úr viði ella einsligar høvdar, dagandi døkkan móti brimi og aldum. Eisini megnar hon at fanga eitt eyð­ kenni í hesi forkunnugu blandings­ mentan, tað sansaliga, tað vakra, tað eleganta. Merkiskvinnurnar í bókini eru vakrar, sterkar og ljómandi – »flam­ boyantar«, sum høvundurin tekur til – tær hava lillafargað eygu, teirra sál og verð er lokkandi, undan­smúgv­ andi, fræls, labýrintisk. Tað kyns­liga ella seksualitetur – í teirri tivandi, motor­isku útgávu, ein kennir frá ameri­ konskum filmum – er ikki frammalaga, nei, her hevur sjálv útstrálingin týdn­ ing, karisma, tað ein ER og ikki tað ein GER. Dansarinnan Belén, sum saman við Kaptein­inum hevur ein lykilsleiklut í bókini, umboðar henda atdrátt, sum er av sálarligum slag. Tað hevði verið synd at avdúka plott­ ið í skaldsøguni, so eg fari at avmarka meg til at nema við hennara tema. Hetta sæst sjónliga dramatiserað í einum felags­skapi, sum eitur Brøðralagið, hvørs loyniliga, rituella atferð fær ein at hugsa um »Traumnovelle« eftir Arthur Schnitzler og tað filmiska meistara­verkið Eyes Wide Shut eftir Stanley Kubrick. Felagsins mið er at endur­reisa eina mentan, har mansins æra, manndómur og mannlig virðir aftur koma í hásætið. Kvinnan hevur her bara ein leiklut, at vera í køkinum. Tveir av teimum persónum, eg longu havi nevnt, eru limir í Brøðralagnum. Hesin serligi vinkulin ger skald­ søguna áhugaverda og sera aktuella. Nazisman var øll som hon var eitt rituelt brøðralag, og hugburð av sama slag finna vit eisini í dag víðahvar, í teirri katólsku kirkjuni, millum sharia- trásettar muslimskar høvuðsprestar, millum homofobar í Europa, í Orange- felagsskapinum í Norðurírlandi. Talan tykist vera um menn, sum – eins og í søguni eftir H.G. Wells – eru raktir av sálarligum sjónarmissi og halda »fulla sjón« vera eina sjúku. Skaldsøgan er tó ikki kynsliga eintýdd, og eitt nú hava tænarin Carl, tarvafektarin Javier Cortéz og antropologarnir bæði sjón og hjartalag. Mótmyndir eru kvinnur sum Alisa Berg, Belén, Carmen Mendez. Tær eru ofta vakrar, hava útstráling, hvíla (sum oftast) í sær sjálvum og torga ikki, at menn royna at fáa tamar­hald á teimum. Brøðralagsins limir ræðast sjálv­andi slíkar kvinnur. Hesin tví­drátt­ urin millum yin og yang sæst umboð­ aður í ymiskum brigdum í bókini, eitt nú í samskiftinum millum Alisu Berg og hennara fyrrverandi norska elskara Magnus, og í áganginum móti indianarum. Tá ið spanskir konkvista­ dorar herja á verjuleys indiansk bygda­ fólk og myrða og pína eisini kvinnur og børn, er tað bæði eitt álop á tað kvinnuliga, sum upprunafólkið um­ boðar og ímyndar, og samstundis ein pall­seting av tí stoltu hugsjónini um mansins æru. Søgan um konkvistadorin Ponce de Leon og tað forbannilsi, sum ein shaman-kvinna lýsir yvir menn í hansara ætt, er í øllum sínum ræðuleika áhugaverd. Fyri skaldsøguna sum tekst er tað samstundis áhugavert, at høvund­urin hevur goymt eitt snar til seinast, har hon avdúkar sjálva rótina til alla víðgongda, ritualiseraða, yin- leysa mansmentan. Hetta snar skal les­arin eiga á. Skaldsøgan Offurmorðið er væl­ skrivað. Tað er tí spell, at hon ikki er væl rættlisin, hvørki hvat viðvíkir stav­ seting ella bending. Í støðum tykist tann sálarfrøðiliga lýsingin ikki sannførandi. Eitt nú ivist eg í, um ein so harðkókaður per­sónur sum Kommandanturin sjálvur hevði farið og avdúkað sína ræðuligu fortíð og vanlagnu. Hinvegin er bókin spennandi, kom­pleks, kriminalsøgutekniskt væl orkestrerað og rokað við upplýsingum um søgu, mentan og nútíð. Í tí 64 síður langa kapitlinum um ferðina inn í Amazonas – sum er eitt tað besta í bókini – fær lesarin kunnleika um trø og um tað hættisliga plantu- og djóra­ lívið í hesum harðvunna og villingar­ sama skógi. Sum tekstslag eigur krimiskaldsøgan at vera líka so seriøs sum ein og hvør onn­ur sjangra, og tað er ein fragd, at Durita Holm virðir hetta krav. Hon oyðslar ikki við morðum, men so mikið tyngri vigar tað eina drápið í bókini. Við síni fyrstu roynd hevur hon ikki bara skrivað eina eksotiska og for­kunnuga bók, men eina ta bestu krimi­skald­søg­ una, sum er komin á føroyskum. mynd: álvur haraldsen