mánadagur 17. februar 2014síða 23

23 Mánadagur 17. februar 2014 · Nr. 20 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Nýggja herstjórnarráðið hjá Henriki Old Árni Dahl Meðan stríðið mikla mill­ um Danmarkar og Ong­ lands leikaði upp á tað harð­asta, skipaðu dan­ir nýggja herleiðslu, nevnd Gene­ral­staben, her­stjórnar­ ráð­ið. Stovningardagurin var 20. januar 1808. Undir hes­um herstjórnarráði var stovn­að “Generalstabens topo­grafiske Afdeling”, sum hevði einkarrætt at greiða úr hondum landkort yvir danskt øki. Tá ið ráðið frá um 1900 fór at gera landkort av Føroyum, leitaðu teir, sum stílaðu fyri, sær ráð hjá Jákupi Jakobsen, doktara í málfrøði. 16.02-1916 skrivar Jákup til systur sína, Sigrið, sum býr í Havn: “Ein lítil kreppa hevur stungið seg upp ímillum meg og staðarlýsingardeildina hjá heryvirstjórnini – kort­ deildina. Tey ætla at gera eitt stórt veggjarkort yvir Før­ oyar, og tey vildu hava meg at geva nøvnunum danskan dám, partvíst týða tey, tað er: har, sum donsk og føroysk orð og nøvn eru lík, har skuldi týðast o.s.fr. Eftirsum eg ikki vildi leggja navn til sovorðið krutl, sendi eg teimum alt aftur og segði, at eg ikki vildi hava nakað við tílíkt arbeiði at gera. Málsliga hevði einki skil verið á tí. Tað, ið um ræður, er, at her­yvirstjórnin í einum so­ vorðnum korti vil leggja dent á, at Føroyar eru eitt danskt amt.” Og 01.04-1916 skrivar hann soleiðis: “Leiðarin í staðarlýsingar­ deildini í heryvirstjórnini hev­ur læst seg fastan í, at verða nøvnini á einum Før­ oya­korti varðveitt í føroyska líki sínum – verða tey ikki danskað – er tað at stuðla loysingarrørsluni í Føroyum. Tað ber als ikki til at tingast, tá ið ein sovorðin áskoðan er grundarlagið.... Eg kundi hugsað mær at fingið at vita, um her­yvir­ stjórnin hevur vent sær til nakran í Føroyum um hjálp – t.d. amtmannin sum ovasta myndugleika – og um nakar er haruppi, sum vil hjálpa teim­um.” (Bæði kutini endurgivin úr bókini “Brøv frá Jákupi Jakobsen, doktara”, Fannir 2014) Í 1916 vóru Føroyar eitt danskt amt, og tí er náttúr­ ligt, at granskarin spyr, sum hann spyr. Tað, ið rópt varð Generalstaben, varð niður­ lagt í 1950, og í staðin varð skipað hetta, ið rópt verður Hærkommandoen, Her­leiðsl­ an. Hvør er tað, sum nú – hundrað ár seinni - ger seg inn á føroyskt mál og leggur eftir stórum meirluta í Málráðnum? Tað eru hvørki danska herleiðslan ella ríkisins fremsti um­boðs­mað­ ur í Føroyum. Ein føroyskur løgtingsmaður leggur upp­ skotið fram. Við Løgtingslóg nr. 59 frá 15. mai 2012 er skipað eitt málráð, sum sambært grein 2 hevur til endamáls at áseta føroyska stavseting. Politiska skipanin eigur at geva Málráðnum frið at avgreiða henda setning. Tórshavn 14.02-2014 Sjúrður Skaale Jonhard Mikkelsen vil før­ oyskum máli væl, og hevur eisini gjørt stórt arbeiði føroyskum at frama. Tað eigur hann allan heiður fyri. Har nógv orka verður brúkt, eru kenslurnar sterk­ ar. Og tá kann vera so skjótt, at lopið verður framav. Tað vóni eg er hent, tá Jon­hard skrivaði greinina, ið hann sendi miðlunum sunnu­dag­ in. Tí har sigur Jonhard Mikkelsen, at eg skal hava skrivað eitt bræv frá Bjarna Djurholm til Henrik Old (sic!). Eg fari fyrst av øllum at spyrja hvat hetta er fyri bræv, hvat stendur í tí, og nær tað er dagfest. Kann hann ikki svara uppá tað, fari eg at biðja hann taka orðini aftur. Síðani ákærir hann meg fyri valdsmisnýtslu í spurn­ inginum um hatta vælsign­ aða alfabetið. Tað er ikki hissini ákæra. Eg fari at biðja hann greiða frá hvat tað er fyri vald, ið eg havi misnýtt og hvussu tað er misnýtt. Kann hann ikki tað, fari eg at biðja hann taka orðini aftur. Sannleikin er, at eg havi einki vald í hesum spurn­ ingi. Tí kann eg heldur ikki mis­nýta nakað vald. Tað ein­asta eg havi gjørt farnu mán­aðirnar, er, at eg havi tikið lut í orðaskiftinum um spurn­ingin. Tað havi eg gjørt, tí eg - eins og Jonhard - eri góður við føroyskt og vil føroyskum væl. Spurningar Eg havi eisini nakrar spurn­ ingar til Jonhard. Teir skulu ikki takast illa upp, men verða settir í bestu meining. Jonhard kallar í greinini eitt alfabet, sum hýsir stav­ um sum C, X og W - sum før­oyingar brúka dagliga og nógvir føroyingar bera í sínum føroyska navni - fyri eitt "danskt abc". Hóast sama alfabet hevur allar ser­ føroysku stavirnar við - og ongan serdanskan. Kundi Jonhard greitt frá hví hetta er eitt "danskt abc"? Jonhard sigur at eitt alfa­ bet, sum ikki hevur ávísar bókstavir við, tryggjar at "alt skrivligt samskifti á før­ oyskum heldur seg til somu reglur." Kann Jonhard greiða frá hví føroyskt ikki kann halda seg til fastar reglur fyri tað, um vit hava allir stavirnar við í alfabetinum? Einki fólkaræði? Ein partur av brævinum hjá Jonhardi er eitt sindur ófrættakendur. Hann sigur, at "Føroyska stavraðið er bara eitt mál­ frøðiligt mál. Tað er leyst av politikki, tíðarbundnum hugskotum og hugburði hjá fólki." Jonhard fær tað eisini at síggja út sum um, at tað skerda alfabetið onkursvegna er "vísindaligt" - mótsett tí, sum hann kallar "hissini tíðar­rák ella meiningar hjá ein­staklingum". Tað er altíð vandi á ferð, tá fólk halda sínar subjektivu meiningar vera vísindaliga rættar. Tá rínur kritikkurin ikki við. Tá steðgar kjakið. Tað endar demokratiið. Eg fari tí at spyrja um Jonhard kann vátta, at nógv - sambært eini mein­ingar­ kanning meirilutin av Føroya fólki - eru ósamd við hann og vilja hava eitt fult alfabet. Kann Jonhard vátta, at nógvir málfrøðingar, nógvir rithøvundar og nógv vird mentafólk eru ósamd við hann og vilja hava eitt fult alfabet? Kann Jonhard vátta, at nógv foreldur hava kent okk­ ara navnalóg - sum verður umsitin við støði í skerda alfabetinum - sum argaligan formyndaraskap? Heldur Jonhard, at øll hesi bara stillisliga skulu geva seg undir tann "vísinda­liga" málpolitikkin, sum hann umboðar? Ella virðir Jon­ hard fólkaræðið í hesum spurn­ingi? Heldur hann, at hugs­anin hjá Føroya fólki eisini skal hava týdning, tá vit tosa um Føroya mál? Ásannar hann, at meiningar skulu roynast og brýnast í opnum kjaki? Ella skrivar hann sum hann ger, tí hann vil sleppa at leypa fólkaræði um? At enda Jonhard heingir fleiri spjøld­ ur uppá okkum, sum hann nevnir við navni í síni grein: Vit eru bæði "valdssjúkir", "fiflarar" og annað gott. Slíkt kann í sinnismuni gleppa sjálvt tí mest sakliga av munni viðhvørt. So tað er í lagi. Men eg fari vinaliga at biðja hann taka aftur tað, sum hann av órøttum kastar mær fyri. Og eg takki fyri, um hann vil svara spurn­ ingunum. Flatskatturin skapar fólkavøkstur Hanus Samró Løgtingsmaður fyri fólkaflokkin Síðan flatskatturin varð sett­ur í gildi 1. januar í 2012, er gongd komin á fólka­ vøkst­urin. Í vikuni boðaði Hag­stovan frá, at fólkatalið í Føroyum vaks við 144 fólkum. Fyri nøkrum mánaðum síð­ ani boðaði sami stovnur frá, at fólkatalið vaks við 114 fólkum. Sostatt kunnu vit siga, at flatskatturin byrjar at gera um seg, tí nú loysir tað seg aftur at arbeiða í Før­ oyum. Arbeiðsloysið Tað er ikki bara sloganið hjá fólkaflokkinum, ið sigur, at tað skal loysa seg at arbeiða, men vanligi føroyingurin merk­ir veruliga, hvussu tað aftur loysir seg at ar­beiða. Fyrr høvdu vit eina skatta­ skipan, ið revsaði tey, ið ar­ beiddu nakrar tímar eyka, men við flatskattinum er tað arbeiðstakarin, ið fær peng­ arnar. Hetta síggja vit aftur í arbeiðsloysistølunum, har arbeiðsloysið er lækk­að úr 6,7% undir gomlu skatta­ skipanini niður á 3,7% undir nýggju flatskattaskipanini. Tað løgna av øllum er, at flat­ skattaskipanin er rímiliga pro­gressiv, har tey, ið tjena mest, rinda í pengum og pro­ sentum lutfalsliga meir enn tey, ið tjena minni. Ímyndið tykkum, hvussu lágt arbeiðs­ loysið hevði verið, um vit høvdu ein fullkomiliga flatan skatt! Marknagilsdepilin Arbeiðið við at byggja markna­gilsdepilin gongur eisini sína gongd. Vit, sum búgva í høvuðsstaðnum, síggja dag og dagliga, hvussu bygn­ingurin tekur skap. Um alt gongur eftir ætlan, verður hann tikin í nýtslu fyrsta skúladag í 2016. Leingi er tað, ið væl skal vera, sigur eitt føroyskt orðatak, tí tað tók nevniliga nøkur ár, áðr­ enn politiska skipanin fann neyðugu pengarnar, men nú verður bygt av øllum alvi. Hetta hevur sjálvandi ávirk­an á arbeiðs­loysið, tí verk­ætlanin krevur nógva ar­beiðs­megi. Í so máta eigur and­støðan eisini síni lut í lága arbeiðs­loysinum. Tá tað er sagt, er tað eingin ivi í, at flat­ skatturin er orsøkin til fólka­ vøksturin, tí nú velja føroy­ ingar at arbeiða í Føroyum heldur enn í útlondum, tí tað loysir seg aftur at arbeiða. Tín meining er ikki óheft vísindi, Jonhard Svar og spurningar til Jonhard Mikkelsen