týsdagur 25. februar 2014síða 10

Mikudagur 26. februar 2014 · Nr. 24 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 LAT TEG KOPPSETA Tú eigur at lata teg koppseta móti krímsjúku, um tú ert í øktum vanda fyri at gerast álvarsliga sjúkur/-ur. Danska Heilsustýrið mælir til at lata seg koppseta, um tú hevur eina kroniska sjúku - ella, um tú av øðrum orsøkum kanst gerast álvarsliga sjúk/-ur. Soleiðis eigur tú at lata teg koppseta, um tú eitt nú hevur kroniska lungna- ella hjartasjúku, diabetes 1 ella 2 (sukursjúku), vigar alt ov nógv, og um tú hevur astma ella niðursettan livra-og nýravirknað. Kelda: www.sundhed.dk Vilmund Jacobsen Vit máta BMI, blóðtrýst og koleste­ rol fyri at finna út av, hvussu sjúk - ella frísk - vit eru. Men, hvat er nú tað, sum í veruleikanum sigur okk­um rættiliga nógv um, hvussu frísk vit nú einaferð eru? Jú, tað ger okkara kynslív sambært eini frá­greið­ing, sum Vidensråd for Fore­byggel­se hevur skrivað. Millum tey, sum hava skrivað frá­greið­ingina, er læknin og pro­ fess­ar­in í kynslæru, Christian Grau­ gaard, sum er leiðandi í Danmark inn­an gransking í kynslívi. Hann er ikki í iva. - Meðan BMI, blóðtrýst og koleste­rol sigur okkum nakað um, hvus­su sjúk vit eru, so sigur kyns­ lív­ið okkum nakað um, hvussu frísk vit eru. Neyvur samanhangur Christian Graugaard vísir á, at tað er ein týdningarmikil viðurkenning, at heilsa og kynslív neyvt hanga sam­an. - Tá tú spyr fólk í síni heild, siga níggju av tíggju, at tað er týdn­ing­ ar­mikið fyri lívsgóðskuna at hava eitt gott kynslív. Tí sigur eitt væl­ virk­andi kynslív rættiliga nógv um, hvat fólk leggja í orðið heilsa, sigur hann. Tá røtt verður um at vera frísk/- ur ella sjúk/-ur, er vanligt at taka støði í fysiologiska háttalagnum hjá kroppi­num, men sambært lækn­an­ um og professaranum er neyðugt at síggja øll hesi viðurskifti í einum brei­ð­ari samanhangi. - Eg haldi, at tað er ein gomul eyg­leið­ing at síggja sjúku og heilsu bert úr einum fysiologiskum sjónar­hor­ni. Vit eiga at flyta okk­ um burtur frá tí objektiva sum tað ”rætta” - og tí subjektiva sum nak­ að minni týdningarmikið. Tað er týdn­ing­ar­mikið at handfara lívið og skapa meiningar, eisini tá tað er trup­ult. Eitt nú kunnu sjúklingar við krabbameini saktans vera sunn­ ari enn menniskju, sum eru frísk. Víst verður til kanning hjá Kræft­ens Bekæmpelse sum sigur, at nógv­ir sjúklingar kenna seg at hava eina størri lívsgóðsku við sjúkuni, enn áðrenn tey gjørdust sjúk. - Hetta gevur onga meining, um tú sært heilsu í einum trongum sjónar­horni. Lívið kann saktans hava eina nógv størri meining fyri ein, sum er fongdur við krabbameini enn fyri ein, sum fysiologiskt er frísk­ur, men sum kortini livir eitt tómt og tilvildarligt lív. At takla mótgongd Christian Graugaard sigur, at bein­ leiðis samanhangur er millum vána­ligt kynslív og ymiskar sjúkur, eitt nú tunglyndi, sukursjúku og hjarta­sjúkur. - Vantandi kynsligur hugur og trupul­leiki við potensi er ikki í sær sjálv­um sjúka, men slíkt hongur ofta saman við ymiskum sjúkum og vánaligum trivnaði. Læknin og professarin sigur, at van­liga er tað soleiðis, at tá tú verð­ ur rakt/-ur av kroniskari sjúku, ávirk­ar hetta ofta kynslívið, men hann heldur, at slíkt alt ov sjáldan verð­ur tikið við í ráðgevingina og viðgerðina í heilsuverkinum. - Sjálvt í samband við viðgerð fyri tunglyndi ella sjúkur sum pro­sta­ta-og bróstkrabba, ið eru kend­ar fyri at ávirka kynslívið, verða trupul­leik­ar­nir alt ov sjáldan tiknir upp av starvs­fólkunum innan heilsuverkið. Hetta eigur heilt avgjørt at verða gjørt øðrvísi, tí júst við at fáa tað intima lívið at virka, uppliva nógvir sjúk­ling­ ar, at teir eisini fáa mót og orku til at takla mótgongd og krepp­ur í lívinum, sigur læknin og pro­fess­ar­ in, Christian Graugaard. Á heimasíðuni www.helse. dk liggja fleiri nýggjar greinar, ið snúgva seg um heilsu og kynslív. Kynslív skal takast í álvara Flestu halda, at tað er týdningarmikið fyri lívsgóðskuna at hava eitt gott kynslív. - Tí sigur eitt vælvirkandi kynslív rættiliga nógv um, hvat fólk leggja í orðið heilsa, sigur Christian Graugaard, lækni og professari í kynslæru - Vantandi kynsligur hugur og trupulleiki við potensi er ikki í sær sjálvum sjúka, men slíkt hongur ofta saman við ymiskum sjúkum og vánaligum trivnaði, sigur lækni og professari í kynslívi Vilmund Jacobsen At hava góðan trivna á einum arbeiðs­plássi og at seta fokus á virðir, sum hava við trivna at gera, gevur minni strongd, færri sjúka­ dagar, meira orku, betri arbeiðs­ klima, betri tænastu, hægri um­ setn­ing, størri yvirskot og økta arbeiðs­gleði. Tað sigur fyritøkan Fegin, sum sein­astu árini hevur vitjað eitt ótal av føroyskum fyritøkum, har fokus hevur verið sett á strongd, lívs­gleði og arbeiðsgleði. Umframt fyrilestrar um strongd og lívsgleði, bjóðar Fegin eisini serskeið í strongd. Hesi skeið eru serliga ætlað nevndum, leiðslu­bólkum og leiðarum. - Tað er ymiskt, hvat fyri­tøk­ur­ nar ynskja, og tí er tað altíð best fyrst at hava eitt prát um, hvørjar av­bjóð­ingar fyritøkan hevur, sigur Niclas Heri Jákupsson. Fegin ger teg fegnan Seinastu árini hevur fyritøkan Fegin hjá Niclasi Hera Jákupsson vitjað eitt ótal av føroyskum fyritøkum, har fokus er sett á strongd, lívsgleði og arbeiðsgleði Góður trivnaður á arbeiðsplássinum gevur færri sjúkradagar, økta arbeiðsgleði og størri avlop hjá fyritøkuni