týsdagur 4. mars 2014síða 12

Mikudagur 5. mars 2014 · Nr. 27 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 heilsa Vilmund Jacobsen Seinnu árini er ein trupul­ leiki vorðin alment kendur við økologiskum vørum. Tru­pul­leikin er, at hesar vør­ ur hava ov lítið av selen í sær. Tað eru reglurnar fyri øko­log­iskar grøði sum siga, at sporevni sum eitt nú kali­ um og selen ikki skulu í jørð­ ina. Í staðin verður ”grøn” tæðing og tæðing frá hús­ djór­um annars brúkt til at geva eyka føðsluevni til jørð­ ina. Men, selen er eitt grund­ evni sum ikki endurskapast í jørðini. Neyðugt við selen - Um øll tæðing í økologiskari grøði stavar frá djórum, stav­ ar tæðingin samstundis frá somu jørð, sum tæðað verður. Tá grøðin veksur upp aftur, minka føðsluevnini í jørðini, og vandi er fyri útpíning av jørð­ini. www.helse.dk skrivar, at brúk­arar, sum eru ógvuliga bevíst­ir økologiskt - og vege­ tar­ar - eiga at ansa væl eftir, at trot ikki verður á selen. Neyt, sum ganga á lendi, ið er fátækt fyri selen og ikki fáa tilskot, fáa stundum veik­ ar og deyðføddar kálv­ar, og við­hvørt kemur eing­in eftir­ burð­ur, eins og immun­verjan virknar. Loyvt er tó at tilseta ólív­ runn­ið selen til økologiskt fóð­ur. Lambskjøt og selen Í greinini í www.helse.dk verð­ur víst til eina kvinnu, Imréné Kocsis í Ungarn, sum saman við manni sínum búði úti á landinum. Her livdu tey sum fulltíðar seyðahirðar og ótu ofta lambskjøt. Hon kendi beinanvegin árinini, tá kríatúrini fingu ov lítið av seleni. - Í slíkum føri góvu vit djóru­num sproytu við selen. Hon sigur, tá tey fluttu inn til býin, fekk hon tru­pul­ leik­ar við heilsuni. - Tá gekk upp fyri mær, at eg ikki fekk nóg mikið av sel­en, tí eg ikki hevði etið lambs­kjøt í meira enn átta ár. Men, tá fylgdi eg somu ”upp­ skrift”, sum eg hevði brúkt í samband við seyðin. Eg keyp­ ti nakrar selen-tablettir, og tær virkaðu fantastiskar. Eftir stuttari tíð misti eg ikki meira hár, mínar neglir gjørd­ust ikki so broysknar long­ur, og liðabrunin bleiv burt­ur. Um selen Selen er eitt grundevni, sum er lívsneyðugt fyri menn­isk­ ju og djór, men selen er ikki neyðugt hjá plantum. Nóg mikið av selen í mati er avgerandi fyri eitt nú vødd­ar, immunverju, hár, negl­ur og nøringarevni. Vilmund Jacobsen Ert tú í aldrinum millum 50 og 74 ár, ert tú eisini í mál­ bólki­num hjá einum nýggj­ um og fyri­byrgjandi tiltaki í Dan­mark, sum í góð­ari tíð skal stað­festa møgu­lig­ar til­burð­ir av krabba í tarm­ in­um. Tær fimm regiónirnar í Danmark fara tey næstu fýra árini at venda sær til øll í aldursbólkinum 50-74 ár, soleiðis at hesi við einum svar-brævbjálva kunnu sen­ da inn eina ”skarnroynd” til kanningar. Málið er at um­ gangast ein part av teim­um deyðs­føll­um, sum tarm­ krabbi á hvørjum ári hevur við sær. Tað er upp til ein og hvønn, um viðkomandi vil lut­taka í kanningini, men í Dan­mark verður vónað, at seks av hvørjum tíggju vil­ja luttaka. Øll, sum eru í hesum aldursbólki, eru av sær sjálvum til­meld­aði kann­ing­ini, men sam­stund­ is er gjørt eitt skjal, har fólk kunnu tilmelda - ella frá­ melda - seg. Á www.sundhed.dk, har meira er at lesa um hesa kanning, ber eisini til at frámelda ella útskjóta kann­ ing­ina og tey, sum gera tað, áðr­enn bræv­b­jálvin verður send­ur út, spara eisini heilsu­verki­num tað, sum send­ing­in kostar. Kenda: www.sundhed.dk Skarn í brævbjálva Tey næstu fýra árini fáa allir danir í aldrinum 50-74 ár møguleikan at senda skarn í postaðum brævbjálva til tess at staðfesta, um viðkomandi hevur tarmkrabba Søgan sigur einki um, hvussu tað verður at vera postmaður, tá danska kanningin verður reist á føtur Trot á selen í økologiskum landbúnaði Tað eru nógvar góðar orsøkir til at velja økologiskar vørur. Ein orsøk er, at økologisku djórini hava tað betri, og her eru ongar gen-manipuleraðar vørur. Onkur sigur, at smakkurin eisini er betri, men tað kunnu eisini vera trupulleikar við økologiskum vørum, eitt nú vantandi selen sum er lívsneyðugt Neyt, sum ganga á lendi, ið er fátækt fyri selen og ikki fáa tilskot, fáa stundum veikar og deyðføddar kálvar, og viðhvørt kemur eingin eftirburður, eins og immunverjan virknar