hósdagur 20. mai 2004síða 3

4 Nr. 95 - 20. mai 2004 Nr. 95 - 20. mai 2004 5 – Men tað er stríggið at fáa lønsemi burtur úr hýsuni, tí fiskurin er rak, og marknað- urin er veikur, sigur virkisleiðarin á Fiska- virking í Miðvági, Jason Johannesen FISKIVINNA Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Fyrst í mai tók kendi og umtókti virkisleiðarin, Jason Johannesen, við aftur starvinum, sum virkisleið- ari á Fiskavirking í Mið- vági. Seinastu árini hevur hann verið virkisleiðari á Fiskavirking í Saltangará, men fyri ta tíð, var hann fleiri ár á virkinum í Mið- vági. Nú er hann so aftur á gomlum og kendum gøtum. – Tað er eitt sindur øðr- vísi at arbeiða her vesturi enn í miðstaðarøkinum, sum Skálafjørðurin er, tá ið ræður um fisk og fiska- framleiðslu. Í Saltangará ert nú nærri fiskinum við ikki færri enn trimum land- ingarmiðstøðum á eystur- arminum á Skálafjørðinum. Meginparturin av fiskinum, sum virkaður verður her vesturi á virkinum, kemur í bili. Og tó; í síðstu viku løgdu tveir trolarar veiðina upp í Miðvági. Hetta eru fyrstu skipini, sum landa beinleið- is til virkið, síðan Jason kom vestur aftur at arbeiða. Skipini vóru Vestmenning- ur og Vesturtúgvan, og teir høvdu eini 110.000 pund í part. Meginparturin av veiðini var upsi. Framleiðslan Jason sigur, at høvuðsfram- leiðslan á virkinum í Mið- vági er portiónir úr hýsu og upsa, harav størsti denturin verður lagdur á hýsuna. – Tann parturin av fiskin- um, sum ikki kann brúkast til portiónir, fer í blokk. Virkisleiðarin sigur, at framleiðslan í Miðvági er meira kompliserað enn framleiðslan í Saltangará, tí meira verður gjørt burtur úr fiskinum har vesturi. Hann sigur, at tað er stríggið at góðska fisk í løt- uni, tí fiskurin er so óvan- liga rak, og marknaðurin er veikur. – Tað er einki óvanligt, at fiskurin er meira rak eftir gýting, men eg haldi, at hann sum heild er verri fyri nú, enn hann plagar. Hetta geldir bæði tosk, hýsu og upsa, og ringast fyri er tann fiskurin, sum er innari á sjónum. Jason vísir á, at fiskurin vanliga plagar at fitna aftur, sum tað líður út á heystið. – Eg vil siga, at upsin bleiv feitur aftur, sum tað leið út á árið, men hýsan bleiv ongantíð feit aftur í fjør heyst. Virkisleiðarin dugir ikki at meta um, hvør orsøkin er til, at fiskurin er so illa fyri, men heldur, at hetta á ein ella annan hátt hongur sam- an við føðini. Støðugt arbeiði Síðan Jason byrjaði aftur í Miðvági, hevur støðugt fiskaarbeiði verið á fiska- virkinum. – Vit hava keypt væl av hýsu frá línubátunum og upsa frá trolarunum. Hann sigur, at herfyri keypti virkið hýsu frá fýra línubátum, sum løgdu veið- ina upp á Snodd og Fiska- marknaði Føroya á Toftum. – Í løtuni keypa vit størsta partin av rávøruni beinleiðis frá skipunum, sigur hann. Á virkinum hjá Fiska- virking í Miðvági arbeiða eini 60 fólk. – Vit fara at royna at fáa hetta at bera til, og eg vóni, vit fáa tað at »rulla«, sum hann tekur til. Jason Johannesen sigur, at nú heilidagur er hósdag- in, liggur nakað av fiski niðurfyri til fríggjadagin. – Men, sum er, hava vit ikki nógmikið av fiski inni til allan fríggjadagin, sigur hann at enda. Týskvøldið undir- skrivaðu Runavíkar kommuna, Skála kommuna, Oyndar- fjarðar kommuna og Elduvíkar kommuna undir sáttmála um samanlegging. Eftir undirskrivingina, var hugnaligt borðhald í Róðrarneystinum á Glyvrum SAMANLEGGING Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Við samanleggingini í Sunda kommunu og avtøku av Skála kommunu, Oynd- arfjarðar kommunu og Elduvíkar kommunu, verð- ur samlaða talið av komm- unum í Eysturoy munandi minni til komandi bygda- og býráðsval, sum verður í heyst. Týskvøldið var stór sam- koma í býráðshøllini í Saltangará, tá ið tær fýra kommunurnar, sum hava avgjørt at leggja saman í eina, undirskrivaðu enda- liga sáttmálan um saman- legging. Teir, ið undirskrivaðu, vóru vegna Runavíkar kommunu, Rodmundur Nielsen, vegna Skála kommunu, Kári Johanne- sen, vegna Oyndarfjarðar kommunu, Árni Joensen og vegna Elduvíkar komm- unu, Andrias Hammer. Allir kommunustýrislim- irnir vóru bodnir við til undirskrivingina við maka. L a n d s s t ý r i s m a ð u r i n , Jógvan á Lakjuni og Hilmar Høgenni, sum starvast á kommunalu deildini hjá landsstýrinum, vóru eisini hjástaddir við undirskrivingina. Døgurði Eftir at formellu tingini vórðu fingin uppá pláss í býráðshøllini í Runavík, varð borðreitt við døgurða í Róðrarneystinum á Glyvr- um. Lagt varð fyri við fiskarætti sum forrætti, og síðan fingu tey, sum vóru við til hátíðarløtuna, ein leskiligan kjøtrætt. Undir borðhaldinum, sang kvinnukórið í Glyvra kirkju, og Katrin Houland Petersen spældi á streingir. Við borðhaldið, vórðu røður hildnar, og Rodm- undur Nielsen, býráðsfor- maður í Runavík, sigur, at fólk vóru í góðum hýri. – Øll vóru positiv, og stemningurin var góður. Hátíðarløtan í Róðrar- neystinum byrjaði klokkan 20 og hildið varð á til út ímóti midnátt. 11 veljast Rodmundur Nielsen sigur, at tá ið býráðsval verður í heyst, skulu 11 limir veljast í Runavíkar býráð. Samanleggingin kemur í gildi, 1. januar 2005, men samstarvið millum komm- unurnar er langt síðan byrj- að. Nýggjasta kommunan, sum komin er við í samstar- við, er Elduvíkar komm- una. Longu kvøldið eftir undirskrivingina vóru bý- og bygdaráðini samlaði í skúlanum í Funningsfirði til fundar. Eftir fundin, varð farið ein rundtúr í Eldu- víkar kommunu. – Vit fara at seta ferð á samstarvið beinanvegin, og ætlanin er at fáa nógv frá hondini longu fyri summar- frítíðina. Longu í kvøld fara vit at umrøða felags fíggjarætlanina fyri kom- andi ár, segði Rodmundur Nielsen, tá ið vit høvdu hann í telefonini í gjár. Í løtuni búgva 3.620 fólk í Runavíkar kommunu og hinum trimum kommunum, sum leggja saman við Runavíkar kommunu, 1. januar 2005. – Men eg dugi illa at ímynda mær, at nakað fer at spyrjast burtur úr hesum, nú so lítið er eftir av hesum valskeiðnum, sigur býráðsformað- urin SAMANLEGGING Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Ein av teimum smáu kommununum, sum sten- dur einsamøll, nú fleiri kommunur í Eysturoy hava avgjørt at leggja saman, er Funnings kommuna. Gjáar kommuna verður við í Sunda kommunu, og Elduvíkar kommuna leggur saman við Runavíkar kommunu. Sostatt kemur Funnings kommuna geo- grafiskt at liggja ímillum hesar báðar kommunurnar. Vit spurdu Rodmund Nielsen, býráðsformann í Runavíkar kommunu, um tað kann hugsast, at Funn- ings kommuna eisini fer at taka avgerð um møguliga samanlegging við Runavík- ar kommunu í hesum val- skeiðnum. – Tað er torført at siga, nú hetta skeiðið er liðið so langt út, men vit kunnu ikki púrasta útiloka hesum. Býráðsformaðurin vísir á, at eitt ávíst samstarv longu er millum kommun- urnar, sum nú leggja saman og Funnings kommunu, eitt nú í samband við skúlan og koyring av skúlabørnum. Rodmundur Nielsen sig- ur, at enn eru kortini ongar ítøkiligar ætlanir um sam- anlegging við Funnings kommunu, og hann dugir illa at ímynda sær, at nakað fer at spyrjast burtur úr hesum tað, ið eftir er av valskeiðnum. – Men kortini kunnu vit ikki púrasta útiloka hesum møguleika, sigur hann. Royna at fáa tað at bera til Rodmundur ikki av- vísandi um Funning Líkt er til, at virksemið á Fiskavirking í Miðvági aftur er komið í eina trygga legu. Eini 60 fólk arbeiða á virkinum, og arbeitt hevur verið hvønn yrkadag seinastu vikurnar Mynd: Edvard Joensen – Tað er eitt sindur øðrvísi at arbeiða her vesturi enn í miðstaðarøkinum, sum Skálafjørðurin er, tá ið ræður um fisk og fiskaframleiðslu, sigur Jason Johannesen Mynd: Vilmund Jacobsen Kommunurnar í Eysturoy fækkast Nógv fólk var samankomið til hátíðarløtuna í býráðshøllini í Saltangará týskvøldið, tá ið endaligi sáttmálin millum Runavíkar kommunu, Skála kommunu, Oyndarfjarðar kommunu og Elduvíkar kommunu varð undirskrivaður Menn vórðu hvass- orðaðir, tá Løgtingið seinasta dagin í hesi tingsetuni viðgjørdi uppskotið til sam- tyktar hjá Jóannesi Eidesgaard. Her eru nøkur brot úr orðaskiftinum. Hergeir Nielsen, tingmað- ur: Henrik Old og aðrir góðir javnaðarmenn tosa um, at nú skal mann hava innlit og ávirkan, og so skal mann taka ábyrgd. Altso: mann skal fara inn og taka ábyrgd og ikki kunna av- gera nakað sum helst. Tað er tað, ið Føroya Javnaðar- flokkur stendur her uppi og sigur í dag. "Innlit og ávirk- an, so mann kann taka ábyrgd," søgdu teir. Men at taka avgerðir, tað er ein býur í Kina. Tað kunnu danir og aðrir gera (...) "Stig á sjálvstýrisleið," sig- ur John Johannessen. Ja, einaferð var tað soleiðis í Onglandi, at teir kjakaðust um at leggja ferðsluna yvir í høgrakoyring, og tá kom eitt ljóst høvd og segði, at hvat við at taka tað stig fyri stig og lata lastbilarnar byrja at koyra í høgru síðu. Hetta minnir meg nakað um tað. Vit taka lastbilarnar yvir í høgru síðu fyrst, og so fáa vit tann fullkomna ruðuleikan. Tað er eitt væl- dokumenterað roknistykk- ið, sum sigur, at danir hava spart 40 milliardir krónur yvir 14 ár fyri at hava brúkt Føroyar og Grønland sum bumbumál. Tað er eitt roknistykki, sum vert er at hyggja eftir í øllum hesum her samanhanginum. Jóannes Eidesgaard, løg- maður: Málsøkið er enn eitt felagsmál. Tað er væl tann munurin millum Her- geir Nielsen og eitt nú meg sjálvan, tað er tað, at eg viðurkenni tann veruleikan, at tað er eitt danskt máls- øki. Men tað er ikki for- bundið nakrar útreiðslur við tað, at vit fáa innlit og ávirkan. Høgni Hoydal, ting- maður: Tað sum er broytt nú, tað er, at nú góðtekur Jóannes Eidesgaad, løg- maður, alt tað sum hann higartil hevur mótmælt ímóti, eisini sum tingmað- ur, nevniliga at avgerðir verða tiknar yvir høvdið á Løgtinginum í hernaðar- og trygdarpolitiskum málum. Jóannes Eidesgaard, løg- maður: Viðvíkjandi tí breiðu semjuni. Jú, tað er rætt, at tað hevði verið ynskiligt, men mínar royndir higartil í uttan- landsnevndini vísa, at uttan mun til hvussu leingi hetta málið hevði ligið í uttan- landsnevndini - um tað hevði ligið nú ein mánað afturat, tveir mánaðir, eitt ár afturat, og um øll høvdu verðið innkallað - so trúgvi eg ikki uppá, at Tjóðveldis- flokkurin hevði kunnað sæð tann politiska veru- leikan í eyguni alíkavæl, og hann hevði enn hildið seg til tað, at dreymurin er nak- að annað, enn tað sum... (tíðin farin) Hergeir Nielsen: Støðan hjá Javnaðarflokkinum er ein stór "joke" í hesum málinum. Orðaskiftið um trygdarpolitikk Eivør ummæld í Svøríki Heilsufrøðiliga setir forboð Ummælarin Bengt Eriks- son skrivar í Göteborg- Posten týsdagin tann 6. apríl, at nýggjasta útgáv- an hjá Eivør Pálsdóttir er "fantastisk." Hann gevur Krákuni fimm út av fimm møguligum vitum, og fær Eivørt tískil besta skoðs- mál frá Benkt Erikson. Um Krákuna skrivar svenskarin, at útgávan er "underbart, urskönt, ljuv- ligt, himmelskt, romant- iskt, och naturnära." hkm Ymisk aliøki kring landið hava fingið forboð at seta fisk út. Tað er Heilsu- frøðiliga starvsstovan, sum hevur sett 13 forboð í verk. Orsøkirnar eru tvinnar: Ov nógv dálking og vantandi botnkanning- ar. Átta av forboðunum er orsakað av ov stórari dálking, og hini fimm hava fingið forboð grund- að á vantandi botnkann- ingar. Umleið 30 aliøki eru tilsamans kring oyggjarnar. hkm C M Y K 5 4