mánadagur 17. mars 2014síða 9

9 Mánadagur 17. mars 2014 · Nr. 32 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 s: SEV eigur orkuna leiðsluni út á netið til eina og hvørja tíð, og tess minni netið er, tess meira við­kvæmt er tað. Tað kann als ikki samanberast við evrope­iska meginlandið, har øll netini hanga saman og stabili­sera hvørt annað, sigur Hákun Djurhuus. Av somu orsøk, sum hann ávarar ímóti at skilja netið frá SEV og leggja tað í eitt sjálvstøðugt alment felag, vil hann varðveita rættin hjá SEV til vatnorkuna. Oljan skal út – Oljan skal út, so tað verður vatnorkan einsamøll, sum skal vera tann stabiliserandi framleiðslan. Sjóvarfalsorka, sum vónandi fer at vinna nógv fram í komandi árum, er eisini ein stabil orkukelda á tann hátt, at vit kenna streym­viðurskiftini fram í tíðina. Men hon hevur kort­ini eina óstabila náttúru, tá hon verður framleidd inn á netið, tí veður, vindur og streymn­ ings-viðurskifti ávirka ta framleiðsluna rættiliga nógv. Tí er tað í fyrsta lagi vatn­orkan, sum verður tann stabili­serandi framleiðslan, sig­ur SEV-stjórin. Hann er eisini sannførdur um, at SEV eigur rættin til vatnorkuna, tó at rætturin, sum interkommunala orku­ felagið fekk upp á vatn­orku­ framleiðslu í Føroyum í 1963, gekk út í fjør. Tað loyvið er longt fyribils til 30. apríl í ár. – SEV hevur átt rættin í 50 ár og hevur gjørt risa­ stórar íløgur í vatnorku. SEV hevur eisini kortlagt nýggj­ar møguleikar fyri íløg­ur í vatnorku. Kappingin er um, hvør kann byggja bílig­ast, tá tað snýr seg um vatn­orku, altso hvør fær bílig­ast fígging, loysnir við meira. Tað er onki at ivast í, at í tí kappingini liggja vit eisini sera frammalaga. Tí dugi eg ikki at síggja, hví vit ikki skuldu fingið longt einkarrættin til vatnorkuna í 50 ár afturat, um endamálið væl at merkja er, at elprís­ urin skal haldast á so lág­ um støði fyri brúkaran sum gjørligt, sigur Hákun Djur­ huus. Samstarv Júst á hesum økinum renna áhugamálini hjá SEV og privata orkufelagnum Røkt tó saman. Røkt hevur nevni­ liga eisini sókt um loyvi til vatnorkuframleiðslu fyri at kunna fremja eina verkætlan, har vindmyllurnar hjá felag­ num pumpa vatn í byrg­ ing­ina á Mýrunum oman fyri Vestmanna, tá tær ikki framleiða beinleiðis út á netið. Við hesi sonevndu pump and storage-skipanini (pumpu- og goymslu-skipanini) vil privata orkufelagið goyma vindorkuna sum vatnorku, men til tað krevst, at byrg­ ingin verður hækkað og sam­stundis eitt loyvi til vatn­ orkuframleiðslu. – Slíkar verkætlanir verða ikki forðaðar av, at SEV eigur rættin til vatn­orku­ fram­leiðslu. Verkætlanin kann fremjast í samstarvi við okkum, og samráðingar hava eisini verið um tað við Røkt, men tað hevur ikki enn eydnast at koma á mál við hesum, sigur Hákun Djurhuus. Hann leggur dent á, at SEV er áhugað í samstarvi við aðrar framleiðarar, tó at hann vil halda fast um, at SEV framhaldandi skal eiga og umsita netið og hava rættin til vatnorkuna. – Tað er fortreytin fyri at hava eina stabila elveiting og tískil fyri at kunna halda veit­ ingarskylduna. Men tá tað snýr seg um aðra fram­leiðslu, serliga vind­orku, so er onki í vegin fyri kapp­ing og sam­ starvi. Bæði tá vindmyllu­ lundin í Neshaganum og tann í Húsahaganum vórðu bodnar út, vóru vit opnir fyri at arbeiða saman við øðrum aktørum, men av ymiskum orsøkum vórðu vit í Neshaga einsamallir, tá avtornaði, meðan vit í Húsahaga hava samstarvsavtalu við Magn, sigur Hákun Djurhuus. Í aðrari grein rør Johan í Niðristovu, stjóri í Røkt, fram undir, at SEV hevur havt kappingarfyrimun, tá teir bjóðaðu upp á Húsa­hagan, tí felagið kann mót­rokna sparingar í olju­nýtsl­uni á Sundi, tá vindorku­fram­leiðsl­ an verður økt. Hesum vísir Hákun Djur­ huus tó aftur. – Útboðið var treytað av, at talan var um eina sjálv­ støðuga framleiðslueind utt­an møguleika fyri rokn­ skapar­ligum mótrokningum av nøkrum slagi, og vit hava hildið treytirnar, sigur SEV- stjórin. 100 prosent grønt Hann vísir eisini á, at ráð­ andi støðan hjá SEV ikki hevur forðað fyri ný­hugs­ an, innovasjón, og lut­tøku í nógvum orkumenn­ingar­ ætl­anum, og nevnir í tí sam­ band­inum eina røð av verk­ ætlanum. – Umframt framhaldandi útbygging av vatn- og vind­ orkuframleiðsluni, verður tað helst sjóvarfalsorkan, sum størstur áhugi fer at verða um næstu árini, tí hon hevur potensjali til, at Føroyar kunnu verða 100 prosent forsýnaðar við grønari orku um nøkur ár – optimistarnir siga 10 ár, realistarnir 20 ár, staðfestir Hákun Djurhuus. roknistykkið kann hanga saman, um ikki SEV mót­ roknar oljusparingar á Sundi orsakað av øktu vind­ orku­framl­eiðsluni. Hetta er kappingar­avlagandi, tí ongin annar hevur møguleika fyri slíkum mótrokningum, sigur Jóhan í Niðristovu, og leggur afturat: – Í øllum førum kundu teir spart 36 milliónir krónur í oljunýtsluni, og harvið fing­ ið grundarlag fyri lægri prís hjá brúkarunum, utt­an at gera nakra íløgu yvir­høv­ur, um onnur sluppu fram­at í Húsahaganum/Hoy­vík­ shaganum. Støddini á hesi sparingini kom SEV sjálvt við á orku­ráðstevnuni í Norður­ landahúsinum her fyri. Goyma vindorku Røkt hevur í løtuni eina um­ sókn liggjandi hjá Jarð­feingi, har sókt verður um loyvi til vatnorkuframleiðslu á Mýr­ unum. Hetta er liður í einari so­nevndari pump and storage-verkætlan, har vindmyllurnar á Mýrunum skulu brúkast at pumpa vatn niðan í SEV-byrgingina á Mýrunum, tá tær ikki framleiða streym beinleiðis út á netið. Á henda hátt ber til at goyma vindorkuna sum vatnorku. – Hetta er einasta verk­ ætlanin, har tað ber til at goyma vindorku í longri tíð, so vit vóna, at vit fáa loyvi, sigur Jóhan í Niðristovu. Hann vónar samstundis, at dyrnar aftur verða latnar upp fyri veruligari kapping um elframleiðsluna. – Áðrenn vit fóru í gongd í 2003, varð áhaldandi júkað um, at vindorka bar ikki til í Føroyum, og at kapping bar ikki til. Men vit hava á báðum økjum prógvað, at tað ber væl til, sigur Jóhan í Niðristovu. Bóndasynirnir Jóhan (v.m.) og Hanus í Niðristovu vildu royna alternativar møguleikar at gagnnýta Niðristovu-festið í Vestmanna, og tí varð Røkt stovnað at standa fyri vindmyllu- verkætlanin á Mýrunum. Hanus tekur sær av dagliga rakstrinum, og Jóhan er stjóri. Myllurnar hava ein samlaðan mátt á tvey megawatt. Nú vilja teir eisini gagnnýta spillorkuna og lata myllurnar reka eina pumpuskipan at pumpa vatn niðan í SEV-byrgingina á Mýrunum, tá tær ikki framleiða út á netið. Tí má byrgingin hækkast og loyvi fáast til vatnorkuframleiðslu á Mýrunum Í 2012 býtti føroyska el-framleiðslan seg í 38 prosent frá varandi orkukeldum – vatni og vindi – og 62 prosent frá termiskari orku frá oljuriknum verkum. Nú er lutfallið 43 prosent frá varandi orkukeldum – 35 prosent frá vatnorku og 8 prosent frá vindmyllum – og 57 prosent termisk orka. Í 2015 væntar SEV, at lutfallið verður 60 prosent frá varandi orkukeldum og 40 prosent frá oljuriknum generatorum. Seint í heyst væntast nýggja vindmyllu-lundin í Húsahaganum við Tórshavn at fara at framleiða. Talan er um 13 vindmyllur við einum samlaðum mátti á 11,7 megawatt (MW). FAKTA orkupolitikkur