mánadagur 17. mars 2014síða 25

25 Mánadagur 17. mars 2014 · Nr. 32 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 útbúgving. Men alfa og omega eru eftirútbúgvingarnar, tað eru eftir­útbúgvingarnar, sum leggja støðið.” ”Og í dag síggi eg, hvussu ómetaliga týdningarmikið tað er við eftirútbúgvingum," sigur Djóni Nolsøe Joensen. Viðgerðarætlan/ arbeiðsamboð Børn og ung, sum koma í Jekarastovu, tørva mangan fleiri grundleggjandi ting í sínum uppvøkstri. "Grundleggjandi ting sum matur, kærleiki, upp­ merk­semi - at verða hoyrdur, svøvnur, rørsla, ja, sum heild umsorgan er nakað, tey hava tørv á. Her mugu vit inn við okkara serkunnleika at hjálpa teimum," greiður hann frá. Eitt av týðandi arbeiðs­am­ boðunum í Jekarastovu er sonevnda viðgerðarætlanin. Her verða mál og deildmál sett (langsiktað og stuttsiktað mál). ”Tað snýr seg um at geva børnum og ungum vanligar førleikar, so tey duga at bera seg at í gerandisdegnum. Tað kunnu vera matsiðir, mál­ brúk, hvussu tú ert saman við øðrum í ymsum støðum, bæði á deildini og úti í bý­ num, sigur Djóni Nolsøe Joen­sen. Eitt av arbeiðsamboð­un­ um er tað, vit rópa spegling. Fyrstu tíðina, tá børn og ung koma inn á stovnin, ber ikki til at reksa alt møguligt upp fyri teimum um, hvat tey skulu og ikki skulu. Men sum frálíður verða tey betur før fyri at taka ímóti. ”Tá kann eg sum náms­ frøðingur seta orð á tað, sum eg hoyri viðkomandi siga, ella síggi viðkomandi gera. Og tað er ikki litað av, hvat eg haldi um tað, ella hvat eg meini. Eg brúki tað í støðum, tá eg haldi barnið kann brúka tað, altso, tá tað er ført fyri at taka ímóti. Og nøkur børn eru skjótari tilreiðar at taka ímóti enn onnur,” sigur samskiparin í Jekarastovu. Uttara og innara stýring Í byrjanini, tá børn og ung koma inn á stovn, er neyðugt hjá summum teirra, at náms­ frøð­ingarnir brúka tað, rópt verður uttara stýring. Tað er, at nøkur av børnunum fáa ávísan struktur at virka eftir - eitt sindur neyvan struk­ tur. Tá tey so hava verið á stovninum í eina tíð, eru tey betur før fyri at taka ímóti, og tá verður farið til innaru stýring, t.e. til dømis við spegling. ”Nú megna tey ungu betur at síggja, hvat er best fyri tey. Tí koma tey ikki út í so nógvar støður, sum kunnu vera óhepnar. Tey duga betur at ansa sær, og fáa fleiri góðar upplivingar. At vit seta orð á tingini saman við teimum, og spegla teimum, ger, at tey betur megna avbjóðingarnar í gerandisdegnum,” sigur Djóni Nolsøe Joensen. Onnur amboð, sum verða nýtt í arbeiðinum, eru m.a. dagbók og samrøðutímar. ”Samrøðutímar hava vit javnan við børnini. Her hava tey møguleika at siga, hvar tey eru í løtuni, hvussu tey hava tað o.s.fr. Vit koma viðurkennandi inn, og vísa teimum, hvat vit halda riggar. Eru trupulleikar av onkrum slag, so verða teir tiknir fram og vendir í hesum høpinum,” sigur hann. Dagbókin, samrøðutímar og onnur viðurskifti tryggja, at málini í viðgerðarætlanini verða rokkin. Í dagbókina koma t.d. eyðgleiðingar av ymsum slag, tað kunnu vera broytingar hjá barninum, sum geva orsøk at broyta strukturin hjá tí einstaka í eina tíð. Útbúgving og royndir "Um eg skal kunna hjálpa hes­um ungu, noyðist eg at geva nógv av mær sjálv­um. Tað er gott at hava grund­ út­búgvingina, men tað er al­neyðugt eisini at geva nak­ að av tær sjálvum. At vísa teimum, at tú eisini hevur verið ungur. At tú eisini hevur gjørt eitt og annað, sum tey kanska ikki seta í sam­band við meg," sigur Djóni Nolsøe Joensen. Djóni Nolse Joensen fær í løtuni eftirútbúgving í kogni­tivari terapi. Framman­ undan hevur hann fingið eftir­útbúgving í sonevndari systemisk narrativari við­ gerð. Hendan verður m.a. brúkt í viðgerðini soleiðis, at dentur verður lagdur á at fáa søguna hjá barninum fram og arbeiða útfrá barninum. ”Álit hevur alt at siga. Bara hetta at seta meg við einum barni ella ungum, og spyrja um ymiskt. Tað eru tey ikki von við. Tá kunnu tey brádliga finna upp á at spyrja meg, hví eg spyrji so nógv. Men teimum dáma tað kortini, og eg veit, at tað er neyðugt,” sigur hann. Hann vísir á, at tað tekur tíð hjá børnunum at finna seg til rættis. Tey eru vaksin upp við vónbroti oman á vónbrot. Nøkur eru ógvuliga hørð og beisk, tá tey koma inn. Men eftir trimum til seks mánaðum bloytast tey. Tá eru tey vorðin tryggari. ”Og so eru tað hini, sum spæla so ómetaliga blíð fyrstu tíðina. Tað eru hesi, sum skulu gera øllum væl. Men eisini tey bloytast upp eftir einum lítlum hálvum ári, og so kann viðgerðin av álvara fbyrja. Hetta krevur nógv, og í dag haldi eg meg duga betur ikki at taka arbeiðið heim við mær,” sigur Djóni Nolsøe Joensen. Hann hevur nógv ymisk fólk, hann skal standa til svars fyri sum sosialpedagogur í Jekarastovu. ”Fyrst og fremst er tað hvørt einstakt barn. Har­ aftr­at er tað barnavernd, skúli, leiðsla og foreldur. Allir partar trýsta og hava sína meining, so tað er ikki bara sum at siga tað. Onkuntíð er eisini neyðugt at tosa við foreldur at einum barni, og tað kann vera ymiskt, hvussu foreldrini eru fyri,” greiður hann frá. ”Eg verði glaður og væl nøgdur, um tað t.d. eydnast teimum ungu at fáa eitt 9. floks­prógv, at koma í læru ella okkurt sovorðið. Størsta kenslan er tó, tá barnið sjálvt hevur eina góða kenslu av lívinum og hevur kensluna av at megna. Tá kenni eg tað sum at okkara arbeiði hev­ ur gjørt mun,” sigur Djóni Nolsøe Joensen, smílandi. Tað er ógvuliga týdningarmikið at skapa álit, sigur Djóni Nolsøe Joensen Mynd: Grækaris Djurhuus Magnussen