mánadagur 24. mars 2014síða 5

5 Mánadagur 24. mars 2014 · Nr. 35 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Marjun Dalsgaard Í sambandi við altjóða Down Syndrom dagin, hevur Sosial­ urin viðgjørt evnið fostur­ kanning. Í Danmark verða fosturkanningar bjóðaðar til allar kvinnur, sum eru við barn, og hetta hevur ført við sær, at munandi færri børn við Down Syndrom verða fødd. Í Føroyum eru tað bert kvinnur yvir 35 ár, sum fáa bjóðað kanningar, um ikki serligar umstøður gera seg galdandi. Karsten Hansen, heilsu­ málaráðharri, hevur ongar ítøki­ligar ætlanir um at broyta verandi skipan í Før­ oyum, men hann ivast í, um tað yvirhøvur er gott fyri kvinnuna, at hava ta vit­an­ ina, sum fostur­kann­ing­arnar geva. - Eg ivist í, hvussu jaligt tað er fyri kvinnuna at hava hesa vitan. Summi hava víst á, at vitanin kann oyðileggja ta tíðina, sum er eftir at bera barnið, sigur Karsten Hansen. Hann hevur ongar ítøki­lig­ar ætlanir um at broyta mannagongdirnar í Føroyum, hvørki so ella so. Minnir um sortering Hóast fosturkanningar fyri kromosomfeilir bert eru í boði til kvinnur, sum eru yvir 35 í Føroyum, hava allar føroyskar kvinnur í nógv ár fingið bjóðað skanningar av fostrinum í 18. viku, har barnið verður kannað fyri, um tað er vælskapt. Men hetta er ikki tað sama, sigur heilsumálaráharrin. - Her fert tú eftir einum serligum bólki, og tað liggur líka­sum í tí, at tað er fyri at taka fostrið burtur. Tað kann blíva til, at tú áleggur sam­felagnum eina byrðu, um tú velur at eiga tað, sigur Karsten Hansen. Hann heldur, at lógarfesta fostur­tøkan í Danmark hevur ført ein ser­ligan hug­ burð við sær. - Um umstøðurnar ikki eru til vildar, so velur man barnið frá. Tað er blivið náttúr­ligt at velja tað frá, sigur Karsten Hansen. Hann er persónliga ímóti lógarfestari fosturtøku. Um kvinnurnar endiliga skulu vera yvir 35 ár fyri at fáa fosturkanning, hevur hann ikki tikið støðu til. - Eg havi ikki sett markið - eg veit ikki, um vit skulu hava nakað mark yvirhøvur, og eg veit ikki um man skal gera kanningarnar yvir­ høvur, sigur hann. Bert eitt tilboð Innan heilsuverkið er grund­ gevingin fyri fostur­kann­ ingunum, at man vil geva komandi foreldrum eitt so gott grundarlag í við­gongu­ tíð­ini, sum gjørligt. Hetta er bert eitt tilboð, og tað eru í roynd og veru ikki nógvar føroyskar kvinnur, sum taka av. - Tað er eitt tilboð, sum fólk kunnu taka ímóti, ella lata vera, sigur Steintóra Samuel­sen, yvirlækni á deild­ini fyri gynæokologi og obstritik. Hon leggur dent á, at tað ikki bert er Down Syndrom, sum verður kannað, men eisini aðrir kromo­som­feilir. - Tað er av týdningi, at kom­andi foreldrini fáa so gott grund­arlag sum gjørligt at taka støðu út frá. Summi ynskja so nógva vitan sum gjørligt, áðrenn barnið kemur, sigur hon. Hon leggur áherðslu á, at menningin á hesum øki altíð er grundað á heilsustøðuna hjá kvinnuni. - Vit eiga at minnast til, at lógar­festa fosturtøkan er gjørd fyri alt sleppa undan, at kvinnur fremja fostur­ tøk­u undir vánaligum og ólógligum umstøðum. Eisini menningin innan fost­ur­ kann­ingar eru grundaðar á heilsuna hjá kvinnuni. Triple testin er komin fyri at sleppa undan teimum kanningunum, har tú setur barn og kvinnu í váða, tá vit at taka royndir av fosturvatni ella eftirburðinum, sigur Steintóra Samuelsen. Ivast um fostur­ kanningar Heilsumálaráharrin ivast í, um tað er rætt, at kvinnur í Føroyum fáa fosturkanningar, meðan tær eru við barn - Eg havi ikki sett markið, at kvinnur skulu vera 35 ár fyri at fáa bjóðað fosturkanning. Eg veit ikki, um vit skulu hava nakað mark yvirhøvur, og eg veit ikki um man skal gera kanningarnar yvirhøvur, sigur heilsumálaráharrin. Talið av børnum við Down Syndromi er lækkað munandi í Danmark. Samanborið við grannalondini Noreg og Svøríki er tað nógv lægri í Danmark. Í Føroyum vera fødd eitt til tvey børn við Down Syndrom av umleið 600 um árið. Tað verða fødd eitt til tvey børn við Down Syndrom um árið í Føroyum. Í Danmark er talið niðri á 23 í ár - tað er lækkað niður í ein triðing síðan 2004, síðani danir fóru undir at bjóða kvinnunum ein sokallaðan "triple test". Triple testin verður bjóðað øllum kvinnum, sum eru við barn. Eru sannlíkindi í minsta mát 1 til 300, fyri at barnið hevur kromosomfeil, fáa tær bjóðað at taka roynd av eftirburði ella fosturvatni fyri at fáa endaliga vissu. Triple testin ger tað munandi lættari at staðfesta kromosomfeilir hjá børnum, tí tað er gjørligt at geva øllum kvinnum royndina uttan at seta tær ella fostri í váða. Áðrenn at tað var gjørligt at bjóða triple testin, var tað í Danmark, eins og í Føroyum, bert kvinnur yvir 35 ár, sum fingu kannað fostrið. Váðin fyri móður og barn var mettur at vera lutfalsliga stórur samanborið við sannlíkindini fyri, at barninum feilti nakað, um mamman var yngri. Í Noreg og Svøríki verða nógv fleiri børn fødd við Down Syndrom enn í Danmark 4 av 10.000 14 av 10.000 12 av 10.000 Danmark Noreg Svøríki Børn fødd við Down Syndrom