hósdagur 27. mars 2014síða 6

Fríggjadagur 28. mars 2014 · Nr. 37 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Marjun Dalsgaard Í fleiri ár hevur politiska skipan­in latið stór virðir út til nakrar fáar einstaklingar. Hetta fær álvarsamar av­leið­ ing­ar fyri landið, sam­bært Kára Petersen, bú­skap­ar­ frøð­ingi. - Landsstýrið skrivar út fiskiloyvir fyri fleiri ár fram­ yvir. Einki forðar hesum per­són­um í at selja tey fyri milliard­ir. Samfelagsligu av­ leið­ing­ar­nar av hesum langu loyvum uttan lógar­ásett tilfeingisgjald eru álv­ar­sam­ ar, sigur Kári Petersen. Hann ávarar ímóti, at ein mið­savn­ ing av valdinum fer fram, og at Føroyar verða eitt oligarki - ella fámannaveldi. - Miðsavningin av valdi­ num førir til, at nøkur fá fólk fara at eiga milliardir, og tey fara eftir nøkrum ár­um at ráða yvir restini av før­oyska vinnulívinum og sam­felag­ num annars, sigur hann. Hetta sæst til dømis í Íslandi og Russlandi. Lógin um vinnuligan fiski­skap er frá 1994. Hon sig­ur, at fiskurin, sum livir í sjónum, er ogn Føroya fólks, men heimilar landsstýrinum at skriva út fiskiloyvir yvir 10 ár. Við at geva loyvir í 10 ár, loyvir landsstýrið tí per­ sóninum, sum hevur loyvið, at selja rættindini næstu 10 árini. Gevur loyvið eitt stórt avkast tey 10 árini, so kann loyvishavarin selja skip­ið við loyvinum fyri stórar upp­ hæddir. Er loyvið til dømis vert 20 milliónir um árið, so kann skipið seljast við ein­ um eyka virði á umleið 200 milliónir. At selja inntøkurnar í nógv ár í framtíðini til mark­ nað­arvirðið nú, verður nevnt kapitalisering. Tann, sum selur skip við loyvum, fær peningin. Tann, sum eft­ir lógini eigur rættindini (Før­ oya fólk), fær einki, greiðir Kári Petersen frá. Leggur upp til strámenn og óskipað viðurskifti Av tí at fiskivinnuskipanin gev­ur einkarrættindi, verð­ ur lutfalsliga alt ov stórt yvirskot í hesum reiðaríun­ um, sum fáa fiski­loyv­ini, og tað eru nøkur fá, sterk reið­ arí, sum hava stødd til at fiska allan fiskin. - Innan uppi­sjóv­ar­vinnu­ na fáa nakrir fáir aktørar fiski­rættindi ókeypis, sum hava eitt marknaðarvirði á minst 400 milliónir krónur og gev­ur eitt avreiðingarvirði á 1,3 milliardir. Tað vil siga, at teir fáa 400 milliónir krónur for­erandi hvørt ár. Tí verður yvir­skotið øgiliga nógv ov stórt, sigur Kári Petersen. Tað ávirkar samfelagið uppá nógvar mátar, at fólk verða tillutað ein framí­hjá­ rætt til stór ríkidømi uttan nakra orsøk. Yvirskotið verð­ ur ónáttúrliga stórt, sigur Kári Petersen. Hetta ónormalt stóra yvir­ skot­ið kall­ast til­feingis­ren­ ta. Til­feingis­gjaldið er nak­að ann­að, tað er tað, sum ein reið­ari átti at keypt fiski­rætt­ indini fyri - upphæddin svarar ofta til tilfeingisrentuna, og tryggj­ar eina sunna vinnu. Tað ónormala yvirskotið er ikki sunt fyri vinnuna, tí tað førir til, at tað verður eitt øgiligt trýst á at koma inn í vinnuna, og so er tað, at vit fáa viðurskifti við út­lendsk­ um eigarum, tí tað eru bara útlendingar, sum hava ráð til at keypa skip við veiðu­ rætt­indum, sum eru fleiri 100 millión­ir verd. - Hendan skipanin er størs­ta skandalan, sum er í før­oyskum politikki í dag, og hon eigur at verða broytt, so veiði­rætt­indini verða seld fyri tað, sum tey eru verd, sigur Kári Peter­sen. Føroyar enda sum oligarki Einstaklingar, sum ár eftir ár ríka seg upp við at fáa tillutað fiskirættindi fyri milliónir, eiga skjótt allar Føroyar, sigur búskaparfrøðingurin, Kári Petersen, sum ávarar ímóti fámannaveldið Sendingin Anita vísti, at føroyska leiðslan í reiðarínum Seta einans er á papírinum. Í praksis verður stýrt aðrastaðni frá - bæði skipið og reiðaríið. Reiðaríið Seta varð selt í 2012 til Søren Christiansen fyri 6,9 milliónir krónur. Søren Christiansen eigur tveir triðingar av reiðarínum og ein spanskur partaeigari, eigur ein triðing. Smápartafelagið hjá Søreni Christiansen hevur lænt 4,7 milliónir krónur, hóast felagið einans hevur 80.000 kr í partapeningi. Tað er sannlíkt, at lánið er givið av sponsku eigarunum til eina rentu, sum er so høg, at felagið verður tømt fyri allar pengar. Tí hevur reiðaríið einki yvirskot, hóast sera lágar útreiðslur til lønir. Føroysk lóg sigur, at útlendingar ikki mugu hava ræðisrætt á skipi, sum fær føroysk fiskirættindi. Men tað er bert ein spurningur um, hvussu tú skipar teg. Tað gerst alt meiri vanligt, at føroyingar standa sum eigarar á pappírinum, men teir hava útlendskar partnarar og ein sáttmála, sum sigur, at tað eru útlendsku eigararnar, sum taka avgerðirnar. Tá fiskiloyvið verða keypt og seld, eru tað loyvir, sum landið gevur burtur, men sum privatir persónar selja. Formaðurin í vinnunevndini, Alfred Olsen sigur, at hugt verður at lógini um ræðisrættin í sambandi við nýskipanainan av fiskivinnuni. »Sjálv lógin, um hon verður fylgd, so riggar hon fínt. Tað er bara tað, at í dag, verða fleiri spurningar settir við, riggar hon, sum vit hava lóggivið, at hon skal rigga« sigur hann. Ein strámaður er ein, sum man setur fremst fyri at fáa nøkur rættindi, sum man annars ikki hevði fingið. At føroyski skiparin er flaggskipari merkir, at hann er bert skrásettur, tí føroysk lóg krevur, at skiparin hevur hevur heimarætt í Føroyum, men í praksis eru tað aðrir, sum stýra skipinum Tað eru bara út­lend­ ing­ar, sum hava ráð til at keypa skip við veiðurættindum, sum eru fleiri 100 milliónir verd Kári Petersen Anita - Hendan skipanin er størsta skandalan, sum er í føroyskum politikki í dag Kári Petersen fiskivinna