hósdagur 27. mars 2014síða 15

15 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Fríggjadagur 28. mars 2014 · Nr. 37 H endan greinarøðin, sum eg saman við øðrum havi luttikið í í eini tvey ár, verð­ ur rópt Tíðargreinir. Eg havi skilt tað soleiðis, at vit kunnu skriva um eitthvørt mál, sum uppi er í tíðini, og sum vit halda hevur ávísan áhuga. Tá fyrrverandi politikarar skriva, koma greinirnar ofta at bera brá av politiskum boðskapi, meira ella minni áhugavert hjá teim lesarum, sum tíma at kaga í tað skrivaða. Eitt fyribrigdi, sum hevur verið nakað frammi seinastu tíðina, er tað, sum verður rópt happing. Hetta hevur verið drigið fram sum ein stórur samfelagsligur trupul­ leiki, serliga millum børn og í skúla­ umhvørvinum. Men hetta kemur ikki bara fyri millum okk­ara smærri meðborgarar. Á ar­beiðs­plássum og aðrastaðni har fólk savnast, sæst hetta fyribrigdi ofta. Eyðkent er, at nøkur (sum halda seg vera) taka seg saman at kúga onnur og skúgva tey til viks. Orsøk­irnar kunnu vera so mangar, men ofta er tað øvundsjúka ella undirlutakensla, sum er veruliga orsøkin. Í eini happingarstøðu eru vanliga tveir partar. Ein sum happ­ ar ella kúgar og ein, sum verður kúgaður. Tann, sum kúgar, heldur seg vera tann sterka, og vil halda hin niðri. Men mangan er tað ræðsla fyri dygdunum hjá mótpartinum, sum fær hin til at happa. Hetta verður ofta gjørt við at fáa onnur at koma í sín part ímóti tí, sum ein ræðist og á tann hátt halda viðkomandi uttanfyri ávirkan. Á mongum arbeiðsplássum kem­ur tað fyri, at fólk taka seg saman í bólkar ella “klikur”ímóti hvørjum øðrum. Til ampa fyri arbeiðsdygdina. Politiska umhvørvi í einum hvørjum landi er eitt slíkt stórt og týdningarmikið arbeiðs­ pláss. Arbeiði har hevur avgerandi ávirkan á alt samfelagið. Eyðkent fyri politiska arbeiði er, at tey, sum bjóða seg fram, taka seg saman í bólkar ella flokkar eftir samfelagsligum ella politiskum hug­ sjónum. Tí er ein stórur partur av arbeiðinum orðaskifti, ella kanska kann tað rópast orðadráttur. Mein­ ing­ar­nar og hugburðurin brótast. Um okkara leiðir, her hugsi eg um Norðurlond, verður hetta vanliga gjørt við hampuliga stórari virðing fyri hvørjum øðrum. Vanligt er eis­ ini, at tær politisku hugsjónirnar, sum útvega sær størstu undir­tøk­ una, taka seg saman at stjórna land­in­um. Aftaná næsta val kunnu so um­støðurnar møguliga broytast. Men hvør partur ella flokkur roynir eftir besta førimuni at framføra síni sjónarmið og sínar loysnir, og síðani at fremja tær í verki. Okkara lítla land hevur í eitt langt tíðarskeið vanliga verið “væl­ signað” við lutfalsliga nógvum polit­iskum flokkum, í løtuni við sjey flokkum. Hóast hvør flokkur hevur síni sjónarmið, og ósemjurnar við hvørt kunnu tykjast órímuliga stórar, so hevur virðingin millum aktivu politikarnar vanliga verið á einum sámuligum støði. Bæði tá samgongusamráðingar hava verið, og í politiska arbeiðinum millum valini hevur “arbeiðskultururin” verið á góðari leið. Virðingin fyri politiskum meirilutaloysnum heur vanliga verið til staðar. Men nú sær vend til at vera komin í. Við okkara fleirflokkaskipan hevur ein flokkur ongatíð havt meiri­luta einsamallur, og sjáldan hava tveir flokkar havt tað. Tí hevur altíð veið neyðugt at arbeiða saman við sum oftast trimum flokkum, bæði tá landsstýri skulu skipast og í mongum førum, tá ymisk mál skulu loysast úr lagdi. Men ein lutfallsliga nýggjur for­ maður í einum av stóru flokkunum heldur, at tað ber ikki til longur, at allir partar av tingmanningini skulu hava møguleika fyri at vera við í politiska arbeiðinum. Aks­ el V. Johannesen hevur longu fyri tíð síðani proklamerað, at Javn­ aðarflokkurin ikki undir nøkrum umstøðum vil arbeiða saman við einum av hinum stóru flokkunum, nevniliga Fólkaflokkinum. Og her er tað, at politiska happingin sting­ ur seg upp. Nú roynir Aksel Johannesen at fáa allar hinar flokkarnar at bann­lýsa Fólkaflokkin. Eyðkennini fyri happing eru nú til staðar. Fólkaflokkurin er ov dugnaligur, og Javnaðarflokkurin er ov veikur ella kanska ódugnaligur. Tí má Aksel fáa allar hinar í part við sær og útiloka Fólkaflokkin frá øllum samarbeiðsmøguleikum. Hann rokn­ar helst eisini við, at hansara kensla av øvundssjúku mótvegis Fólkaflokkinum eisini trívist í hinum flokkunum. Og fær hann tað fram í hinum flokkunum, so er slagið vunnið. Javnaðarformaðurin hevur sent út eitt tíðindaskriv við ein­um upprópi til hinar politisku flokk­ ar­nar: Fólkaflokkurin skræðir sam­felagið sundur. Hetta ljóðar ógvis­ligt, og ein sær fyri sær, at føroyska samfelagið er farið heilt í hundarnar, og at Fólkaflokkurin hevur sitið ótarnaður og pettað tað sundur. Lat okkum so hyggja eitt sindur eftir støðuni á Føroya landi: 1. Vit hava eins og so gott sum øll heimsins lond barst við bú­ skaparligar trupulleikar, men betur enn tey flestu eru Føroyar komnar ígjøgnum kreppuna 2. Sjálvt við ávísum halli á fíggj­ar­ lógini er almenna skuldin minni enn hjá flestu londunum, vit samanlíkna okkum við. 3. Samanborið við flest onnur lond hava vit lægri arbeiðsloysi 4. Stórir partar av vinnulívinum hava havt framgongd og øktan vinning 5. Nógvar útbyggingar eru farnar og fara fram í landinum bæði í privata og almenna sektorinum 6 Sosiali sektorin klárar seg hampu­liga væl, og fólk hava sum heild góð livikor og minst líka so gott sum í flestu øðrum londum 7. Samlaði føroyski búskapurin er hampuliga væl fyri. Heilt einfalt vil tað siga, at Aksel V. Johannesen sigur ósatt í síni yvir­ skrift. Pástandurin hjá Aksel Jo­hanne­ sen er, at allar vanlukkur – ella tað hann metir sum vanlukkur – koma av tí, at Fólkaflokkurin be­stemm­ ar alt í Føroyum. Mín met­ing er tann, at tað stendur rætti­liga væl til í Føroyum, millum ann­ að tí, at Fólkaflokkurin er við til at bestemma nakað í Før­oy­um. Hetta ger hann saman við øðr­um posi­tivum kreftum. Fólka­flokk­ urin hevur 9 tingfólk, sum gera eitt dugna­ligt arbeiði saman við 11 øðrum ting­fólkum í sam­gongu, og eisini saman við and­støðu­ting­ fólkum, tá hesi vilja sam­arbeiða. Flokk­urin hev­ur eisini 3 lands­stýris­ fólk, og teirra partur liggur ikki eftir Í Fíggjar­mála­ráðnum, Almanna­ málaráðnum og Fiskimálaráðnum. Bæði landsstýris- og løgtingsfólk flokksins eru vald í teirra størv at føra politikk. Og tað at føra politikk ber millum annað í sær, at man bestemmar. Aksel skrivar eisini, at Jacob Vester­gaard letur hánt um lands­ kassan, tí hann tekur vinnulívið fram um almenna kassan. Aksel Johannesen heldur, at landskassin tryggjar alla skúlagongd, sjúkrarøkt og lønir til lærarar, pædagogar og sjúkrasystrar v.m. Góði Aksel, hesar almennu gjald­ ingar verð kanaliserðarar gjøg­num lands­kassan. Men fíggingin til lands­kassan fæst frá borgarum og vinnu­fyritøkum. Um ikki fram­ leiðsla var í samfelagnum, so var heldur eingin landskassi. Tað er hóast alt hønan, sum verpur eggið og ikki øvugt. Í greinini hjá Akseli verður eisini tikið uppaftur, at flatskatturin er ein gáva til tey væl løntu, meðan onnur einki fingu. Flatskatturin – sum ikki er heilt flatur – er ein roynd at bøta um samfelagsbúskapin við at lækka skattatrýstið. Hetta royna øll lond, tí ov høgt skattatrýst drep­ur initiativ. Skattabroytingin er tí eitt stórt framstig og til stór­ an bata, ikki minst sum frá­líð­ur, fyri samfelagsbúskapin. Pen­sións­ skatt­urin er ikki at taka pen­ing frá framtíðar ættarliðum, men held­ur at lata tað almenna fáa hend­an kapital í staðin fyri trygg­ ingar­feløgini. Sum frálíður verður umskipanin av skattingini betur og betur fyri samfelagið, og hon skal eisini justerast eitt sindur. Samanumtikið kann sigast, at Fólka­flokkurin ger eitt gott arbeiði í politisku skipanini. Um hinir flokkarnir halda, at hann “bestemmar” ov nógv, má tað vera upp til teirra egnu sjálvrannsakan. Fólkaflokkurin arbeiðir út frá síni stevnuskrá og politisku lyftum saman við gjørdum politiskum semj­um. Tað má sigast at verða ein góður skikkur. At so Javnaðarflokkurin roynir at happa og fáa hjálp frá hinum flokkunum til at seta Fólkaflokkin í skammikrók má so standa sína roynd. Míni ráð til Aksel Johannesen eru kortini: gevst við at sperra teg sjálvan inni í sjálvskoðan og ódokumenteraðum skuldsetingum móti øðrum. Tað kann gerast heldur einsligt, áðrenn tú veitst av. tíðargrein Jógvan Sundstein fyrrverandi løgmaður Tórbjørn Jacobsen Karin Kjølbro Hans Pauli Strøm Sámal Petur í Grund Jógvan Sundstein Edmund Joensen Politisk ómegd og harav fylgjandi politisk happing Jógvan við Keldu Nú roynir Aksel Johannesen at fáa allar hinar flokkarnar at bannlýsa Fólkaflokkin. Eyðkennini fyri happing eru nú til staðar. Fólkaflokkurin er ov dugnaligur, og Javnaðarflokkurin er ov veikur ella kanska ódugnaligur. Tí má Aksel fáa allar hinar í part við sær og útiloka Fólkaflokkin frá øllum samarbeiðsmøguleikum