hósdagur 27. mars 2014síða 42

Sosialurin nr. 37 · 28. mars 2014 10 VIKUSKIFTI Alment innlit og alment Heldur enn at herða lógina um alment innlit og steingja almenna umsiting fyri meira innliti, eigur almenni sektorin at verða latin meira upp, skrivar Gestur Hovgaard í hesum kjakuppleggi press og stress Kjak Gestur Hovgaard post@sosialurin.fo Tað er fullkomiliga skeivt at herða inn­ilitslógina og steingja al­menna geiran enn meira fyri inn­liti, tí um­ sitingin sambært lands­stýris­mann­ inum í vinnu­málum líður undir stórum trýsti. Talan er í veruleikanum um eitt trýst, sum botnar í heilt øðrum viður­ skiftum, millum annað reform-mani frá politikarunum sjálvum. Økt press og stress kunnu vit eisini best fyribyrgja við at koma burturúr tí køvandi stýr­ings­mani, sum hevur eyðkennt almenna umsiting seinastu nógvu árini, og tað er at lata almenna sektorin upp, heldur enn at stongja hann niður. Alment innlit er ikki trupulleikin Johan Dahl endurtekur síni argument á in.fo tann 21. mars: tað er ov trupult at samskifta millum sentralumsiting (lands­týrismann) og aðrar partar av tí almenna, harundir stovnar av meiri og minni partafelagslíknandi slagi. Eis­ini hava embætisfólk sínámillum trupult við at samskifta og føla seg trýst í sínum arbeiði av hesum stóra opin­leik­ anum í almennu umsitingini. Tað kundi verið áhugavert, um Johan Dahl greiddi ítøkiliga frá, í hvørjum førum hann heldur tað vera neyðugt at útiloka møguleikarnar fyri almennum innliti, tí tað hevði styrkt munandi um hansara argument. Ella kanska embætisfólkini sjálvi út- talað seg um, í hvønn mun tey føla seg trýst? Fyri at stuðla sínum argumentum vísir Johan Dahl til donsku lógina um alment innlit. Hann gloymir tó at nevna, at nýggja danska innlitslógin er tann mest afturlatna í øllum Skandinavia, og nógvir serfrøðingar hava ikki lagt fingrarnar ímillum, tá teir hava kritisera demokratiska undirskotið í lógini. Serliga reglan, ið Johan sjálvur tekur fram sum eitt positivt dømi, tann um at innlit kann steðgast um tað er ov krevjandi, var helst mest kritiseraða greinin. Tað varð hon, tí talan er um eina gummiparagraf, har tað verður latið upp til makthavaran at avgera, nær ein innlitsumsókn er ov krevjandi og tískil kann verða avvíst við hesum argumentið sum undanførslu. Í spurninginum um almenn parta­ feløg brúkar vinnumálaráðharrin ikki donsku lógina sum argument. Kanska er tað tí, at danska lóggávan leggur upp til økt innlit í almenn partafeløg, ikki minni innlit. Sum er, gevur føroyska lógin ikki innlit í almenn partafeløg, og at hetta heldur ikki skal verða so verður begrundað, tá Johan sigur: »Hinvegin kunnu almenn partafeløg fylgja øðrum reglum um góðan leiðslu­sið, brúka dygdarskipanir o.a. og verða opin í øllum fyri kundan týðandi mál­um. Eisini hevur partaeigarin møgu­leika at seta spurningar um øll við­kom­andi viðurskifti í felagnum.« Hetta argu­ mentið er heilt av lagi, tí her blandast saman tvey heilt ymisk viðurskifti, demo­krati og umsiting, har borgarin verður reduseraður til ein »kunda«, og demo­krati gjørt til ein spurning um leiðslusið og dygdarskipanir. Alment stress og press – Nakrir pástandir um væntandi opin­leika og demokrati Júst í nevndi redusering av borgar­ anum til ein kunda og av demokrati til umsiting, liggur forkláringin uppá tað press og stress, sum sentralumsitingin sambært Johan Dahl líður undir. Eg vil pástanda, at henda diagnosan er galdandi fyri almennar stovnar sum heild, og skal geva 3 forkláringar. Politisering av sentralumsitingini Lat meg byrja við sentralumsitingini, ið eftir øllum at døma hevur stórar trupul­leikar av innlitsumbønum. Men kanska forkláringin uppá press og stress heldur liggur í broyttum viður­ skiftum millum politiska leiðslu og embætis­førslu. Embætisfólkini hava sum grund­uppgávu at umsita rætt og rímiligt, um­framt at búna politiskar tankar til tað, sum er skilagott. Nú hava tey eisini fingið til uppgávu at vera »strategar« hjá politisku leiðsl­ uni, t.e. at fremja mál, ið eru politiskt av­gjørd frammanundan. Fyrra upp­ gávan merkir, at embætisfólkini brúka sín fakliga kunnleika at finna skila­bestu loysnina. Seinna uppgávan merkir, at skilabesta loysnin er funnin, og at embætisfólkini skulu finna argu­ mentini fyri henni. Hetta gevur tveir trupulleikar. Tann fyrri er, at hóast tey hava fingið øktar byrðar sum »politiskir strategar« (uttan harvið at leggja tey undir at vera politiskt litað, tí tað er als ikki meiningin), so hvørva tær klassisku uppgávurnar tó ikki. Tann seinni er, at tey koma alt ov ofta í and­søgn við seg sjálvan, tá politisku harraboðini siga eitt, og teirra fak­kunn­ leiki sigur nakað annað. Tí er onki løgið í, at sentralumsitingin verður stressað og pressað, og tað merkist óivað út á stovn­arnar eisini, men hevur bara onki við alment innlit at gera. Politisk broytingar-mani Onnur forkláringin er, at tað nú í nógv ár er farin fram ein meira ella minni ógrundað og í fleiri førum vitleys um­ skipan av tí almenna sektorinum. Vit hava sæð samanleggingar, niður­legg­ ingar, umleggingar, privatiseringar og lisiter­ingar uttan neyðugt umhugsni og nærlagni, t.e. neyðugu opnu og demo­kratisku viðgerðina. Sum eitt dømi av mongum loyvi eg mær at sitera Elina Heinesen: »Í 2006 høvdu vit eitt út­flutnings­ráð, sum varð rópt Menningarstovan, og vit høvdu Ferða­ ráð Føroya. Bæði stovnar undir Vinnu­ málaráðnum. So blivu hesi ráð løgd saman og blivu til SamVit í 2007. So bleiv SamVit lagt saman við Uttan­ ríkis­ráðnum í 2009 – ella rættari: hvarv onkustaðni har í rokanum. So bleiv Uttanríkisráðið lagt saman við Løg­mans­skrivstovuni eftir valið í 2011 og bleiv til Uttanríkistænastuna, meðan ferðavinnan reyk yvir til Vinnu­ mála­ráðið aftur. So bleiv eitt nýtt Ferðaráð stovnað í 2012. Og nú skal eitt Útflutnings­ráð stovnast enn eina­ ferð – kanska longu nú í 2013. Vit eru