hósdagur 3. apríl 2014síða 8

Fríggjadagur 4. apríl 2014 · Nr. 40 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 TÍÐINDI – Tað er syrgiligt at sleppa eini ætlan, sum vit hava arbeitt við í tvey ár. Men vit renna okkum bara í forðingar í Føroyum, og royna nú í staðin okkara verkætlan í Danmark, sigur Magni Laksáfoss, ein av stigtakarunum til VITorku, sum vil bjóða vindorku til upphiting Jón Brian Hvidtfeldt – Ja, vit vaska talvuna reina. Magni Laksáfoss ljóð­ar sannførdur og sorg­blíð­ur í senn, tá hann bók­stavi­liga førir svampin eftir white­ board’inum á skriv­stovuni hjá VITorku í J. C. Svabosgøtu 8 í Havn. Talvan hevur síðstu løt­ una verið brúkt til at tekna upp søguna og gongdina hjá hesum lítla, alternativa orku­ veitara, ið hevur sett sær so ambitiøs mál, at til ber at tosa um eina kollvelting av øllum tí føroyska orku­mark­ naðinum. Málið hjá VITorku hev­ur í stuttum verið at fáa før­ oyingar at hita síni hús við vindorku, heldur enn olju. Hevur verið, tí nú er málið slept, sambært Magna Laksá­ foss. – Vit hava arbeitt við hesi verkætlanini í tvey ár. Men vit renna okkum ímóti allastaðni, og forðingarnar tykjast ongan enda at fáa, sigur Magni Laksáfoss upp­ gev­andi. – Eg havi onga grundaða vón um, at her hendir nakað skilagott á økinum. Hvussu leingi skulu vit tosa og leggja til rættis, áðrenn tíðin er komin til at fara ígongd, spyr Magni Laksáfoss retoriskt. Gjøgnum sína fak­ligu bak­ grund sum búskapar­frøð­ ingur hevur Magni Laksáfoss í áravís tosað um oljuna sum eina hóttan móti føroyska búskapinum. Føroyska sam­ felagið innflytir olju fyri 1,2 til 1,3 milliardir krónur um árið, og hækkandi oljuprísir á heimsmarknaðinum vilja bara gera somu litrar enn dýrari. Magni Laksáfoss met­ ir seg hava granskað somikið í altjóða oljuprísum, at hann við vissu kann siga, at oljan fer at vera munandi dýrari at keypa. Tí er eftir hansara tykki alneyðugt at føroyska samfelagið ger seg so leyst av oljuni sum yvirhøvur tilber. – Her er vindorkan eftir mínum tykki besta boðið, sigur Magni Laksáfoss, sum hevur eina ítøkiliga ætlan um at seta vindmyllur upp, sum skulu framleiða streym til upphiting. Saman við sær hevur hann Thormann Kruse, ið er útbúgvin veikstreyms-verk­ frøðingur, og Torkil Zacha­ riassen, civilverk­frøðingur innan maskintøkni. Lagnunar speisemi vildi tað soleiðis, at verk­ætl­anin hjá VITorku fekk mønu­ stingin, tá málið kom á borðið á gamla arbeiðsplássinum hjá Magna Laksáfoss úti í Fíggjar­málaráðnum á Argj­ um. – Fíggjarmálaráðið setir høvuðsfokus á prísin, og at allar uppgávur skulu bjóðast út í fríari kapping. Og áðrenn orkuveitingin kann bjóðast út, skulu sonevndar ESCO- kanningar gerast av øllum bygningum. Tá misti eg mótið, sigur Magni Laksáfoss og slær uppgevandi út við ørmunum. Hóast fyrrverandi lands- stýrismaðurin í fíggjarmálum sigur seg skilja sjónarmiðið við at bjóða uppgávur út, so hevur hann ilt við at skilja argumentatiónina fyri at gera nýggjar kanningar av øllum almennum bygningum fyrst. – Vit vita longu í dag, niður í smálutir, hvussu nógv olja verður brúkt til at hita stóru, almennu bygn­ing­ arnar, argumenterar Magni Laksáfoss. Stóru, almennu bygning­ arnir hava ein avgerandi leik­ lut í verkætlanini hjá VITorku. Bara Landssjúkrahúsið brúk­ ar eina millión litrar av olju um árið, ið er tað sama sum eini 300-350 sethús. – Tí gevur tað meining at byrja har, men vit mugu hava aðrar almennar bygningar har í nærumhvørvinum við beinanvegin. Neyðugt er at fáa fleiri stórar brúkarar við beinanvegin, sigur Magni Laksáfoss. Tilgongdin Tað eru júst tvey ár síðani at VITorka bjóðaði sær til at hita eina røða av almennum bygningum við vindorku, sum felagið skuldi útvega sær frá vindmyllum á Glyv­ urs­nesi og føra oman í Havn­ ina við egnum neti. Longu í upprunaliga tilboðnum, dag­ fest 2. apríl 2013, lá ein trygd um, at prísurin ongan­tíð skuldi fara upp um dag­sins oljuprísur. Í fyrsta tilboð­ num vóru nevnd Lands­ sjúkra­húsið, Læraraskúlin, Venj­ingar­skúlin, Hav­stov­an, Vinnuháskúlin, Heilsu­frøði­ liga Starvsstovan, Fróð­ skap­arsetrið og fleiri aðrir almennir bygningar í nær­ um­hvørvinum. Fyri fyritøkuna hevði tað týdning at fáa fleiri stórar brúkarar við beinanvegin, tí annars vildi íløgan í vindmyllur ikki loysa seg. Á sumri í 2012 fær VITorka fyrstu metingina frá Jarðfeingi, sum stað­ festir at yvirskipða er ætl­ anin sameinilig við tilmæl­ini í heildarætlanini hjá Vinnu­ málaráðnum, ið mælir til at elektrifisera upphiting á landi. Men Jarðfeingi vís­ir sam­stundis á stórar avbjóð­ingar, sum felagið stend­ur frammanfyri. Bæði viðvíkjandi loyvum til vind­ myllur, tøkniligar avbjóðingar, fígging til verkætlanina, um­framt at útvega kundar. Hetta seinasta, kundarnir, skuldi vísa seg at gerast eitt kardinalpunkt í víðari tilgongdini. Fyri nýggju og ambitiøsu fyritøkuna var neyðugt at fáa ein stóran kunda, ið kundi geva verkætlanini neyðuga grundarlagið at standa á. Upplagdi, stóri kundin vóru almennu bygningarnir við og kring Landssjúkrahúsið. Karsten Hansen, lands­ stýris­maður í heilsumálum, vísir ætlanini áhuga og biður Landsverk, sum umsitur allar bygningar hjá tí almenna, um eina meting av tilboðnum frá VITorku. Metingina fær landsstýrismaðurin í apríl 2013, eitt ár eftir at VITorka fyrstu ferð bjóðar seg fram. Eisini Landsverk vísir á stórar óvissur. Einki fyri­ reik­ingararbeiði er gjørt fyri at útvega loyvi og lendi á Glyvursnesi, og talið á vind­myllum sveiggjar úr 15 til 50, alt eftir hvør stødd á myllum verður vald. Eitt nýtt distributiónsnet krevur stórar útbyggingar og nógv graviarbeiði fram við veg­un­ um í høvuðsstaðnum. Ein røð av loyvum skulu útvegast frá ymsum myndugleikum, sum á einhvønn hátt hava eitt orð at skula siga. Samanumtikið ber verkætlanin brá av, at hon er á byrjanarstøði, metir Landsverk, sum við ávís­um fyrivarni eisini gevur verk­ ætlanini rósandi orð við á vegnum: – Landsverk mælir til at gera eitt ”letter of intent” við VITorku um, at almennir landsbygningar, har tað verð­ur mett hóskandi, verða knýttir at vindorkuskipanini hjá teimum, soleiðis eisini Landssjúkrahúsið. Fyrivarni hjá Landsverki eru, at landið ikki skal gera stórvegis íløgur fyri at binda bygningarnar í skipanina, og eisini skal landið fáa ein fastan prís í 10 til 20 ár. Tá frágreiðingin hjá Lands­verki kemur á borðið, liggja longu tvær aðrar frá­ greið­ingar og metingar á borð­inum. Jarðfeingi er komið við síni endaligu meting av um­ sóknini hjá VITorku. Og Vinn­umálaráðið hevur gjørt sína niðurstøðu. Í frágreiðing til Vinnu­ mála­ráð­ið, dagfest 3. de­ sember 2012, mælir Jarðfeingi mæl­ir frá at landið ger lang­ tíðar­sáttmála við felagið VITorka um upphiting av al­menn­um bygningum. Nið­ur­støðan hjá Jarðfeingi er, at hvørki tøkniliga ella búskapar­liga er loysnin hjá VITorku tann besta fyri el­ fram­leiðsl­una. Dagin eftir, 4. desember 2012, mælir Vinnumálaráðið frá at taka av tilboðnum frá VITorku. – Harumframt kann ein avtala um einkarveiting í 20 ár, sum ikki hevur verið í almennum útboði, ikki metast at vera í tráð við innkeyps- VITorka riggar av – Eg havi onga grundaða vón um, at her hendir nakað skilagott á økinum, sigur Magni Laksáfoss, sum ístaðin vil royna eydnuna við VITorku í Danmark