hósdagur 3. apríl 2014síða 9

9 Fríggjadagur 4. apríl 2014 · Nr. 40 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 og útboðspolitikk landsins, skrivar Vinnumálaráðið í brævi til Fíggjarmálaráðið, dag­fest 4. desember 2012. Vónbrot Fyri Magna Laksáfoss var henda niðurstøðan eitt vón­ brot. – Eg var staddur í Týsklandi, tá eg fekk niðurstøðuna frá Vinnumálaráðnum. Ørindini vóru at fáa fíggingina upp á pláss, og eg stóð við eini játtan um 70 prosent av fígg­ ingini fyri eina rentu á tvey prosent, sigur Magni Laksá­ foss og heldur fram: – Jú, eg fortaldi teimum um boðini úr Vinnumálaráðnum. Hetta skuldu jú vera okkara samstarvsfelagar, so tílík boð kundu ikki haldast loyni­lig. Svarið var, at hatta var ein støða, sum kundi broyt­ast. Útvega tú tær eitt ”com­mit­ ment”, so eru vit við, vóru boðini frá íleggjaranum til mín, sigur Magni Laksáfoss. Sambært Magna Laksá­ foss er tað ein orsøk til, at hann ikki vil upplýsa navnið á týsku fyritøkuni: – Tey vilja ikki setast í samband við verkætlanir, sum ikki gerast veruleiki. Men tey vildu sjálvandi hava sítt navn fram, so skjótt verk­ ætlanin bleiv til nakað. Tað var serliga niður­støð­ an hjá Jarðfeingi, 3. desember 2012, sum sveið fast hjá VIT­ orku. – Her steðgar Jarðfeingi reelt okkara ætlan, sigur Magni Laksáfoss ídag. Kortini helt fyritøkan fram við sínum arbeiði, og í fjørsummar vórðu royndir gjørdar við vindmyllurnar í Neshaga, saman við SEV. Sambært Magna Laksáfoss vóru úrslitini góð. Samstarvið við SEV gong­ur tó ikki betri enn væl, sambært stjóranum í VITorku. – So hvørt sum vit fingu ábendingar um, at mynd­ ug­leikarnir helst ikki vilja hava eitt alternativt distri­ butións­net, afturat netinum hjá SEV, so rættaðu vit okk­ ara verkætlan eftir tí. Men tað hevur higartil verið vón­ leyst hjá okkum at sleppa inn á netið hjá SEV, hóast vit ikki meta okkum at vera í beinleiðis kapping við SEV, tí vit brúka streymin til upphiting, sigur Magni Laksá­foss. Tað markið vil tó, við ver­ andi gongd innan orkuøkið, hvørva so líðandi. Tí yvir­skip­ aði orkupolitikkurin legg­ur upp til eina sonevnda elektri­ fi­cering av okkara samfelag. Tað merkir millum annað, at upphiting í størst møguligan mun skal gerast við loysnum, ið brúka streym, heldur enn olju. Eftir at Innlendismála­ ráð­ið varð niðurlagt er tað nú Fíggjarmálaráðið, sum hevur ábyrgdina av øllum almennum bygningum. Eitt aðalmál hjá ráðnum er, at keyp av øllum vørum og tæn­ astum skal bjóðast út í fríari kapping. Hetta er álagt øllum stovnum við rundskrivi frá 1. oktober í fjør, og skal part­vís praktiserast á nýggja keyps­ portalinum. Tað setir VITorku í eina vón­leysa støðu, sambært Magna Laksáfoss. – Yvirskipað haldi eg, at sjálvandi skal øll vind­orka bjóðast út. Men tú kast ikki hava ymiskar, konkur­rer­ andi loysnir úti í bygning­ un­um kring landið. Tá missir tú stýringina, og tí gevur tað onga meining at bjóða út orkuveitingina til hvønn einstakan bygning, argu­ menterar Magni Laksáfoss. Hann trýr snøgt sagt ikki uppá, at nakað sum helst fer at henda, um orkuveitingin til almennar bygningar skal bjóðast út í fríari kapping. – Hetta er óseriøst tos. Nú er hálvt ár gingið, síðani rund­skrivið um útbjóðing kom í gildi, og framvegis er einki at frætta um, nær orku­veitingin til almennar bygn­ingar verður bjóðað út. Eg kann snøgt sagt ikki fyri­ halda meg til tað, sigur Magni Laksáfoss vónbrotin. Farvæl Tí er VITorka farin at rigga av í Føroyum. Talvan er viskað rein, og teir tríggir menninir í fyritøkuni miðsavna seg nú um danska marknaðin. – Fyri okkum hevur hetta verið ein lærurík tíð, og vit hava fingið nógv sambond uttanlands. Vit eru tí í ferð við at fremja okkara verkætlan í verki í Danmark, sigur Magni Laksáfoss og heldur fram: – Eg eri sannførdur um, at tað er ein framtíð í at brúka vindorku til upphiting. Hetta er ein máti at gera okkum leys av oljuni, og harumframt liggja nógv arbeiðspláss í eini tílíkari verkætlan. Men vit koma ikki víðari í Føroyum, og tí vaska vit nú talvuna reina. TÍÐINDI Jón Brian Hvidtfeldt – Jú, hatta er eitt gott hug­ skot. Og jú, tað gongur ov seint við at gera okkum sum samfelag leys av oljuni og í staðin velja grønar orku­loysnir. So langt er Kári Mort­ en­sen, orkuser­frøðingur hjá Jarðfeingi, samdur við Magna Laksáfoss. Teir báð­ ir hava samskift nógv um ætlanina hjá VITorku, og tá Jarðfeingi er at rokna sum serkunnleikin á orku­ økinum, so kom frá­mæli frá Kára Morten­sen illa við hjá VITorku. – Her steðgar Jarðfeingi reelt okkara ætlan, sigur Magni Laksáfoss í aðrari grein her á síðunum. Kári Mortensen hevur eina aðra fatan av støðuni. – Trupulleikin er, at VITorka biður um at­gongd til allar almennar bygn­ ingar, sum tey skulu hita við teirra alternativu orku­ loysn. Tað kann eg sum myndug­leiki ikki viðmæla, sigur Kári Mortensen. Sambært orkuser­frøð­ ing­inum á Jarðfeingi er bitin hjá VITorku snøgt sagt ov stórur at gloypa í einum. – Verkætlanin hevur ikki prógvað seg enn. Alt ov fáar royndir eru gjørdar, og vit mangla at síggja í verki, at verkætlanin eisini virkar. Áðrenn tað verður gjørt, kunnu vit ikki leggja upphiting av eini røð av almennum bygningum upp í hendurnar á fyritøkuni, sigur Kári Mortensen. Tí hevur hann mælt Magna Laksáfoss til at byrja í smáum. – Eg haldi at Jarðfeingi hevur gjørt nakað fyri at stuðla undir verkætlanini hjá VITorku. Men okkara tilmæli er, at tey byrja við eini minni royndarætlan. Tað kundi til dømis ver­ ið ein royndarætlan við einum hitaketli á Lands­ sjúkra­húsinum, sigur Kári Morten­sen. Far ígongd Grundleggjandi heldur Kári Mortensen tó, at tað má vera upp til fyritøkuna sjálva at prógva sítt virði. – Tað ber til at søkja um loyvi til seta upp vind­ myllur, eins og onnur, neyð­ug loyvi. Hava tey eina fantastiska orkuloysn, fígg­ingina upp á pláss og eina røð av kundum, so er bara at fara ígongd. Men harfrá og til at gera at­ gongdina til eina røð av al­mennum bygningum til eina fortreyt er eitt rímu­ liga langt stig at fara, sigur Kári Mortensen. Hann vísir tí staðiliga aft­ur, at Jarðfeingi hevur forðað VITorku í at seta upp eina orkuskipan. – Eg fái ikki skúgvað allar aðrar ætlanir til viks fyri júst hesari verkætlan. Eg havi snøgt sagt ikki argumentini til at gera tað, sigur Kári Mortensen og heldur fram: – Men hevur VITorka sera góð gott argument fyri síni ætlan, so er bara at fara ígongd. Ein fyritøka má prógva sítt virði, og í tí liggur eisini at útvega sær kundar. Tað kann ikki vera okkara uppgáva á Jarð­ feingi at gera tað arbeiðið. Verkætlanin Í tilgongdini hevur VITorka eisini søkt SEV um loyvi at keypa teirra yvir­skots­orku. Tað er tann fram­leiðslan, ið annars hevði farið til spillis. Men heldur ikki tað ber til, sambært Magna Laksáfoss, tí SEV sigur seg ikki hava nakra slíka. – Eg skilji argumenta­ tión­ina hjá SEV, tí í dag a­rbeiðir felagsskapurin bara við einum slagi av streymi. Og sjálvt tá tøknin um stutta tíð ger tað møgu­ ligt at differentiera streym­ framleiðsluna, so vil tað ei­sini vera trupult hjá orku­felagsskapinum at lata einum einstøkum keypara bíligan yvirskotsstreym. Tí tá mugu atlit eisini takast til aðrar stórbrúkarar, sum kanska eisini vilja keypa yvirskotsstreym. So ja, myndin er eitt sindur meira kompliserað, sigur Kári Mortensen. Politikkurin Hóast VITorka einki við­ mæli fær frá Jarðfeingi til sína ambitiøsu verkætlan, so tekur Kári Mortensen sum nevnt partvís undir við Magna Laksáfoss. – Tí kann Jarðfeingi taka undir við eini minni roynd­ arverkætlan. Og vit vilja á ongan hátt seta okkum í vegin fyri teirra verkætlan. Men í síðsta enda er tað upp til fyritøkuna sjálva at prógva sítt virði. Sambært Kára Morten­ sen gongur rætta vegin, hóast hann er samdur við Magna Laksáfoss í, at tað gongur ov seint. – Vit vildu ynskt, at tað gekk skjótari. Men tað er ikki rætt, at einki hendir, sigur Kári Mortensen og vísir á vindmyllulundina hjá SEV í Húsahaga sum dømi. – Eisini verður arbeitt við ítøkiligum vind/vatn­ pumpuskipanum bæði í Vestmanna og í Suðuroy, sum fara at gera orku­fram­ leiðsluna munandi meiri grøna. Og alsamt fleiri leggja um frá olju til el og í dag eru fleiri hundrað hús hitað við hitapumpum, sigur Kári Mortensen. VITorka má prógva sítt virði Verkætlan hjá VITorku er áhugaverd, men fyritøkan kann ikki vænta at fáa Jarðfeingi til at viðmæla, at tað almenna bindir seg til júst hesa loysnina nógv ár inn í framtíðina. Vit mæla til, at fyritøkan byrjar í smáum, við eini royndarverkætlan, sigur Kári Mortensen Grundtankin í hugskotinum hjá VITorku er at stýra orku­ nýtsluni eftir framleiðsluni. Princippið er, at vatntangar úti í hvørjum einstøkum húsi verða brúktir til at goyma hitan, ið eitt hita­ likam framleiðir úr bíligari vindorku. – Verður nógv orka fram­leidd, so kunnu vit á einfaldan hátt stýra ketlunum, soleiðis at orkan verður brúkt júst tá. Vit flyta okkum frá at stýra fram­leiðsluni eftir nýtsluni til at stýra nýtsluna eftir framleiðsluni. Tað er ein týðandi fortreyt, tá arbeitt verður við vindorku, sigur Magni Laksáfoss. Hugskotið