hósdagur 3. apríl 2014síða 15

15 Fríggjadagur 4. apríl 2014 · Nr. 40 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðargrein Hans Pauli Strøm fyrrverandi landsstýrismaður Tórbjørn Jacobsen Karin Kjølbro Hans Pauli Strøm Sámal Petur í Grund Jógvan Sundstein Edmund Joensen Jógvan við Keldu FarGen, ein víðskygd verkætlan fyri føroyska heilsugransking og heilsutænastu M angan spyrja vit okkum sjálvi, hvussu tað ber til, at ein fær so ringa sjúku at dragast við og ein annar sleppur undan ella kemur snikkaleysur burturúr tí. Serliga um vanlagnan rakar fólk í ungum ella í góðum árum. Onkuntíð hava vit júst ikki annað svar, enn at hella til lagnu ella tilvild. Kortini halda vit okkum vita, at tað dulda svarið er onkustaðni í sam­spælinum millum okkara lívs­ umstøður, umhvørvi og ættarbregði, tá ið tað um heilsu og sjúku ræður. Ein nýggjur og munagóður háttur at koma fram til betri vitan, er at granska í okkara íbornu ættar­ ligu ílegum. Eitt ramaskríggj á Tinghúsvegnum Søgan byrjar við einum ramaskríggi ein heystardag í løgtinginum fyri 15 árum síðani. Onkur tingfólk upp­ dagaðu, at landsstýrið ætlaði at fáa eitt samstarv í lag við íslendskar heilsumyndugleikar og gitnu grans­k­ingarfyritøkuna DeCode um møguleikarnar fyri ílegugransking í Føroyum. Øsing stóðst burtur­úr, og Helena, táverandi lands­stýris­ kvinna, og Pál, sum eisini tá var undan­gongumaður í føroyskari heilsu­gransking, vórðu løgd undir loyni­ligar ætlanir um at selja før­ oysku fólkasálina til útlendskar ílegu­spekulantar. Ætlanin endaði ta ferðina við ong­um. Men tann konstruktivi part­urin av kritikkinum førdi til, at áherðsla nú varð løgd á at skapa neyðugar lógar- og rættar­ karmar m.a. fyri viðkvæmari per­ sóns­gransking, so sum t.d. ílegu­ gransking. Sterk lóggáva fyri persónsvernd Eftir nøkrum árum varð bygt upp eitt sterkt og fjøltáttað lógarverk við tilhoyrandi virknum fyriskipanum, sum alt hevði til endamáls at tryggja persónsvernd og rættarstøðu hins einstaka mótvegis myndugleikum, almennum eins og privatum stovn­ um og fyritøkum. Hornasteinar í hesum lógarverki vóru: • Lóg um vísindasiðsemisnevnd, ið setir ítøkilig krøv til heilsu­frøði­ liga gransking út frá menniskjum ella menniskjatilfari (1999), • Lóg um sjúklingarættindi ella rættindi einstaklingsins í sam­ bandi við heilsuverkið, herundir kravið um sonevnt upplýst samtykki (2002), • Lóg um persónsupplýsingar, ið setir neyvar treytir fyri inn­ savn­ing, viðgerð og skráseting av persónsupplýsingum (2001), og • Dataeftirlitið, skipað at hava eftir­lit við og tryggja persóns­ rætt­indini í samband við per­ sóns­upplýsingalógina. Sjálvur kenni eg hetta dygga lógar­ verkið væl frá tí gjølliga nevndar­ arbeiðinum í løgtinginum. Føroyar einasta land við serstakari ílegulóg Sum krúnan á verkinum, til tess at ongin ivi á nakran hátt skuldi valda um persónligu verju, trygd og rættindi hins einstaka júst í sambandi við ílegugransking, fóru vit frá byrjanini av míni tíð sum landsstýrismaður undir at gera eina lóg burturav um ílegugransking. Ílegulógin varð samtykt 10. mai í 2005. So stóra undirtøku varð tað eydnast at skapa fyri málinum, at lógin bleiv samtykt við 31 atkvøðum fyri, ongari blankari og ongari ímóti! Árið eftir varð Ílegusavnið sett á stovn (undir leiðslu av núverandi stjóra á Landssjúkrahúsinum), til tess at skipa, byggja upp og fyrisita karmarnar og fyritreytirnar fyri ílegugransking í Føroyum. Vert er at bíta merkja í, at júst í Føroyum eru vit serliga væl fyri til tess at tryggja persónsvernd hins einstaka í samband við viðkvæma heilsugransking, tí Føroyar eru mær vitandi einasta land í heiminum, sum hevur eina ílegulóg burturav til persónstrygd og regulering av Framhald á næstu síðu