mikudagur 26. mai 2004síða 5

8 Nr. 98 - 26. mai 2004 Nr. 98 - 26. mai 2004 9 – Vit hava ongan hug at skunda okkum at leggja saman, nú bert hálvt ár er eftir av hesum valskeiðnum. Men tá ið ein møgulig samanlegging verður aktuell, ivist eg onga løtu í, at vit leggja saman við Runavíkar kommunu, sigur bygdarráðsformað- urin í Funningi, Jóan Petur Johannesen SAMANLEGGING Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Trý fólk eru í bygdarráð- num í Funningi. Tey eru Jytta Juul, Álvur Reyðberg og formaðurin, Jóan Petur Johannesen. Sum skilst, eru tey rætti- liga samd um, at Funnings kommuna neyvan verður partur av aðrari kommunu longu, 1. januar 2005. – Nú er bert eitt hálvt ár eftir av hesum valskeið- num, og eg haldi ikki, okk- um nýtist at skunda okkum. Tí er ikki hugsandi, at nøkur fólkaatkvøða verður í Funningi um møguliga samanlegging fyri valið, sum stundar til. Jóan Petur Johannesen, bygdarráðsformaður í Funningi, ásannar, at hann fyri 1-2 árum síðan var heitur fyri samanlegging, men nú so nógv er útliðið, heldur hann, at Funnings kommuna saktans kann bíða við hesi avgerð til eftir valið í heyst. – Tá ið eg var heitur fyri samanlegging, vóru ikki øll í bygdarráðnum samd um hetta. Nú haldi eg ikki, tað er rætt at skunda eina av- gerð um samanlegging ígjøgnum, sigur hann. Velja Skálafjørðin Jóan Petur ivast tó onga løtu í, hvønn veg Funnings kommuna velir at fara, tá ið tann tíðin kemur – og um hon kemur. – Vit hava tosað nokso nógv við Runavíkar komm- unu, og eg ivist onga løtu í, at verður lagt saman við aðrari kommunu, velja vit Skálafjørðin fram um Sundalagið. Bygdarráðsformaðurin vísir á, at Runavíkar kommuna hevur drúgvar royndir við teimum smáu bygdunum, sum eru partur av kommununi, og hann væntar ikki, at Funnings kommuna í eini møguligari samanlegging verður for- sømd á nakran hátt. – Vit hava mark við Skála kommunu, og vit hava mark við Elduvíkar komm- unu, sum báðar hava gjørt av at leggja saman við Runavíkar kommunu. Jóan Petur vísir á, at teinurin út á Skálafjørðin er nakað longri enn teinurin vesturum til Sundalagið. – Men tað er slættur og beinur vegur inneftir Funn- ingsfirði og úteftir Skála- fjørðinum, so geografiskt passar hetta okkum væl. Hann heldur, at tað tekur einar 10 minuttir longri tíð at koyra út á Skálafjørðin enn vestur um til Sunda- lagið. Skúlasamstarv Jóan Petur sigur, at sum er, hevur Funnings kommuna samstarv við Elduvíkar kommunu um bátahylin í Funningsfirði, har komm- unurnar báðar bera kostn- aðin og ágóðan av íløguni. Haraftrat eru børn í Funn- ingi í dagrøkt í Funnings- firði. Í Funningi búgva 81 fólk. Har er lítil og eingin frá- flyting. Fyri 15-20 árum síðan var fólkatalið eini 110-115. Tey, sum eru farin burtur av, eru deyð av elli. Barnaskúli er í bygdini; har ganga eini 8-9 børn. Framhaldsdeildini hevur verið í Felagsskúlanum á Oyrarbakka, men nú skúlin har stóð fyri stórum íløg- um, helt Funnings komm- una ikki, at nøkur meining var í at bera hesar útreiðslur saman við hinum kommun- unum, tí barnatalið í Funn- ingi minkar alsamt. Framhaldsdeildin hjá børnunum í Funningi verð- ur tískil hereftir í Runavík- ar skúla. – Einir tveir næmingar gera skúlan lidnan á Oyr- arbakka, og síðan byrja tey, sum fara úr barnaskúlanum í Funningi, í Runavíkar skúla. Higartil er ein næm- ingur byrjaður í Runavíkar skúla, og tað vísir seg at rigga væl, sigur Jóan Petur. Hann vísir á, at ein onnur orsøk til, at Funnings kommuna hevur valt at samstarva við Runavíkar kommunu um skúlan, er henda: – Kemur ein tvungin samanlegging uppá tal, hava vit við samstarvinum um skúlan eitt bein úteftir aftrat, sigur bygdarráðsfor- maðurin. Ber væl til Jóan Petur er tó sannførdur um, at tað ber væl til hjá kommunum at samstarva, hóast tær ikki er lagdar saman í eina kommunu. Í hesum sambandi vísir hann á tað samstarv, sum er við Elduvíkar kommunu um bátahyl og dagrøkt og nú við Runavíkar komm- unu um skúla og koyring. – Sum vit hava skilt á nýggja landsstýrismannin- um í almannamálum, Hans Paula Strøm, er neyvan væntandi, at eldraøkið verður lagt út til kommun- urnar at umsita tey fyrstu árini. Tí dugir Jóan Petur Jo- hannesen, bygdarráðsfor- maður í Funningi, ikki at síggja, at nøkur orsøk er til at fremja eina samanlegg- ing í skundi, nú bert hálvt ár er eftir til kommunuval. Funningur loypur ikki framav Íslendskt dóttirfelag í Kina FISKIVINNA Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Íslendska framleiðslu- og sølufelagið, Icelan- dic Group, hevur stovnað eitt dóttirfelag í kinverska býnum, Qingdao. Málið hjá felagnum er at innflyta rávørur og útflyta lidnar vørur, samstundis sum dóttir- felagið eisini fer at leita eftir samstarvs- hugaðum framleiðar- um í Kina. Íslendska felagið fer eisini at byggja víðari á tað samstarv, sum longu er millum ís- lendingar og kinversk- ar framleiðarar. Í seinastuni hevur ljóðað, at eitt nú norð- menn senda fisk til Kina at framleiða. Fiskurin verður síðan seldur aftur á evrope- iska marknaðinum við góðum vinningi og í kapping við annan fisk, tí arbeiðsorkan í Kina er so bílig. Bílig framleiðsla Í samrøðu við Sosialin fyrr í ár, segði Sonny Johannesen, skipari á Ennibergi, at norsk reiðaríir, sum fiska eystanfyri, eisini senda heilan fisk til virkingar í Kina og selja hann aftur í kapping við eitt nú tann fiskin, sum føroysku flakatrolar- arnir veiða og fram- leiða. Hugsandi er, at ís- lendska felagið, Ice- landic Group, eisini hevur fingið eyguni upp fyri hesum møgu- leika í Kina. Sosialurin hevur frætt frá álítandi keldu, at føroyingar eru ikki heilt ókendir við bíligu arbeiðsorkuna eystan- fyri, tí onkur roynd er áður gjørd at senda eitt nú kongafisk til Kina at framleiða. Vit hava eisini frætt, at tað var júst reiðarin á Ennibergi, Mortan Johannesen, sum stóð fyri hesi royndini. Einki bendir á, at fólk í Funningi sleppa at taka støðu til nakra samanlegging fyri kommunuvalið í heyst. – Men tá ið tann tíðin kemur, ivist eg onga løtu í, at vit leggja saman við Runavíkar kommunu, sigur bygdarráðsformaðurin, Jóan Petur Johannesen Mynd: Vilmund Jacobsen Runavíkar kommuna noyðist eftir øllum at døma at brynja seg við toli – eftir at fáa Funnings kommunu uppí stóru kommununa í Eysturoy Mynd: Vilmund Jacobsen UTTAN ÚR HEIMI Ebola komið til Sudan Tað borgarakrígsherjaða afrikanska landið Sudan hevur fingið eina ringa plágu afturat. Heimaheilsustovnurin hjá ST, WHO, hevur staðfest, at fólk har suð- uri í Sudan hava fingið ta lívshættisligu sjúkuna Ebola. Fyribils eru 15 tilburðir staðfestir, og fýra fólk eru deyð av sjúkuni. WHO stúrir fyri, at uppaftur fleiri hava fingið sjúkuna. Víst verður á, at tað er trupult at staðfesta, nær fólk gerast sjúk, og at vanliga verður sjúkan ikki stað- fest, fyrr enn fólk fara at bløða, og tá kann tað vera ov seint. Tað kemur stak illa við, at ein so hættislig sjúka er farin at gera um seg í Sudan. Framman- undan hava umleið 350.000 fólk har ov lítið til matna, og fleiri hund- raðtúsund eru flýdd frá húsi og heimi undan borgarakrígnum. Mong teirra eru f´ydd til grannalandið Tjad. ST heldur, at kríggið hevur kostað umleið 30.000 mannalív tey bæði sein- astu árini. Ber neyvan til Kendi amerikanski pro- fessarin Ian Shapiro heldur ikki, at tað fer at eydnast amerikanarunum og teirra sameindu at skipa Irak sum eitt demo- kratiskt samfelag. Við norska blaðið Aft- enposten sigur hann, at tað ber til at umskipa eitt samfelag frá einaræði til demokrati, men hann ivast kortini í, at tað letur seg gera í Irak. Hann vís- ir á, at ein fyritreyt fyri at demokratisera eitt samfe- lag er, at samfelagið hev- ur tær neyðugu demo- kratisku skipaninar, og tað hevur Irak ikki. Ian Shapiro sigur, at USA hevur í stóran mun á- byrgdina av, at tær neyð- ugu skipaninar ikki eru til staðar í Irak. Amerikanski profess- arin sigur, at aftan á seinna heimsbardaga vísti tað sera at vera neyðugt at varðveita ein part av teimum gomlu skipanunum í Týsklandi og Japan, tá londini vórðu umskipað til demokrati. Á hesum øki hava amerikanararnir verið sera klossutir í Irak, sigur Ian Shapiro. Vandu morð Skjøl í savninum hjá gomlu eysturtýsku trygd- artænastuni Stasi vísa, at tíðliga í sjeytiárunum vóru umleið 200 vestur- týskir kommunistar á venjingarlegu í Eystur- týsklandi. Á venjingarlegunum fingu tey venjing í fría gíslar og at beina fyri afturhaldssinnaðum per- sónum vestanfyri. Tey 200 vóru limir í vestur- týska kommunistaflokk- inum, sum bleiv stovn- aður í 1968, og sum var grundaður á tann gamla kommunistaflokkin, sum bleiv bannaður í 1956. Skjølini hjá Stasi vísa, at limirnir í vesturtýska kommunistaflokkinum fingu venjing í Kekko- slovakia og Ungarn, men at venjingin seinni bleiv samskipað í Eysturtýsk- landi. Talan var í veru- leikanum um eina vápn- aða deild. Sambært blaðnum Frankfurter Allgemeine Zeitung vistu teir týsku myndugleikarnir einki um ta vápnaðu kommun- istisku deildina fyrr enn í fjør, tá ein limur í einum eysturtýskur dráps- mannaliði bleiv tikin. Hávar ræða brasilar Granskarar í Brasil ávara nú um, at fólk, sum svimja fram við strond- ini, skulu vera serliga varin, tí hávarnir tykjast vera serliga ágangandi í ár. Seinasta vikuskiftið vórðu tvey fólk í Brasil álopin av hávi. Uttan fyri býin Jaboatao de Guara- pes misti ein 17 ára gam- al drongur vinstru hond og vinstra fót, tá ein hávur leyp á hann. Dagin eftir leyp ein hávur á eina 24 ára gamla kvinnu, men einki er sagt um, hvønn skaða hon fekk. Brasilskir granskarar siga, at hávarnir har norðuri við brasilsku strondina hava verið ser- liga ágangandi í ár. Teir vísa eisini á, at hávarnir eru komnir sjáldsama nær landi, og at teir javn- an koma inn á rættiliga grunt vatn. Higartil í ár hava hávar lopið á fimm fólk, og myndugleikarnir siga, at heldur hetta fram, verður árið í ár líka ringt sum 1994, tá ellivu fólk í Brasil vórðu álopin av hávi. Ein 16 ára gamal drongur í svenska býnum Malmø ætlaði at beina fyri sínum skúlafeløgum og lærarunum SVØRÍKI Árni Joensen fartekst@mail.dk Sambært svenskum bløð- um høvdu tann 16 ára gamli drongurin og nakrir av vinmonnum hansara lagt eina neyva ætlan um, hvussu teir skuldu beina fyri nøkrum ávísum næm- ingum og lærarum í einum skúla í Malmø. Sydsvenska Dagbladet skrivar, at dreingirnir ætlaðu sær at nýta spreingievni, og at teir ætlaðu at beina fyri sær sjálvum aftaná. Tveir dreingir, sum høvdu lagt ætlanina saman við tí 16 ára gamloa, hava greitt løgregluni frá ætlan- ini, og teir eru latnir leysir. Tann 16 ára gamli hevur harafturímóti avsannað, at hann var uppií, og hann er tí varðhaldsfongslaður í tríggjar vikur. Løgreglan í Malmø ivast ikki í, at drongurin var høv- uðsmaður aftan fyri ætlan- ina. Heima hjá dronginum hevur løgreglan funnið eina byrsu og ymisk evnafrøði- lig evni, sum kunnu nýtast til bumbur. Í telduni hjá dronginum fann løgreglan eina ætlan um,. nær og hvussu atsóknin skuldi set- ast í verk. Tann 16 ára gamli hevur verið í holt við myndug- leikarnar fyrr. Eitt nú er hann skuldsettur fyri stuld- ur og harðskap. Játtar tann 16 ára gamli seg sekan, verður hann eftir øllum at døma latin leysur, tí hann er so ungur, skrivar svenska tíðindastovan TT. Amerikanska stjórnin vil hava eitt fleirtjóð- að herlið til Irak, tá iarakar taka við vald- inum í landinum. Summi lond ivast IRAK Árni Joensen fartekst@mail.dk Amerikanararnir royna nú at fáa fleiri lond at senda herfólk til Irak. Í einum uppskoti, sum amerikanska stjórnin hevur lagt fyri trygdarráðið hjá ST, verður skotið upp, at eitt fleirtjóðað herlið skal hjálpa irakum at halda skil á, eftir at irakar sjálvir taka við valdinum í landinum tann 30. juni. Samstundis hevur George W. Bush, forseti, gjørt greitt, at teir amri- konsku hermenninir verða verandi í Irak, so leingi tørvur er á tí. USA hevur í løtuni 130.000 hermenn í Irak, og sambært Bush skulu amerikanararnir framvegis hava eftirlit við iraksku løgregluni og landsins trygdardeildum. Tað er eisini eitt ameri- kanskt krav, at ein ameri- kanskur generalur skal standa á odda fyri fleirtjóð- að deildini. Fleiri lond í trygdarráð- num ivast í amerikanska uppskotinum, tí tey seta spurnartekin við, hvussu stórt vald irakar í veru- leikanum fáa, um ameri- kanararnir framvegis skulu hava ein so týðandi leiklut í landinum. Colin Powell, uttanríkis- ráðhari, segði um viku- skiftið, at USA fer at taka sínar hermenn úr Irak, fær landið boð um tað frá teirri komandi iraksku stjórnini. Hann legði tó afturat, at USA væntar ikki at fáa slík boð. 16 ára gamal ætlaði at søkja at skúlanum USA vil hava fleiri lond til Irak USA vil hava onnur lond at senda hermenn til Irak, men landið ætlar framvegis at hava sínar hermenn har Mynd: Reuters Verður danska vælferðarsamfelagið ikki broytt, noyðast danir at gjalda mun- andi meiri skatt Vælferðarnevndin, sum danska stjórnin hevur sett at endurskoða donsku væl- ferðarskipaninar, sigur, at danir kunnu ikki varðveita ta vælferð, teir hava nú. Jú, teir kunnu, men so mugu teir gjalda munandi meiri fyri vælferðina enn nú. Nevndin sigur, at verða skipaninar ikki broyttar, noyðast eini hjún við ar- beiðarainntøku at gjalda 35.000 krónur meiri í skatti um árið í 2011 enn nú. Skal sleppast undan tí, skulu danir spara 54 milli- ardir krónur í almennu út- reiðslunum um árið í kom- andi árum. Tað svarar til tað, sum alt tað danska heilsuverkið kostar um árið. áj Vælferðin ov dýr C M Y K 9 8