hósdagur 12. juni 2014síða 33

9 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 4 • 13. juni 2014 countrysangi. Her hjá okkum er tað havið, ið skapar víddirnar. Setningar sum »Eg aftur pløga skal Atlants­ hav« og »Lítlum báti rekist eg á« kundu verið tiknir úr einum countrysangi hjá Guy Clark, til dømis í »Boats to Build«, og Hank Williams, til dømis í »Lost on the River«. Neyvan hevur nakað slag av tónleiki sum country megnað at fest lívsins eksistentiellu spurningar á plátu, sum ein snøgt skorin stuttsøga, søgd eftir fáum minuttum. Ja, eg vil vága mær at siga, at eingin tón­ leika­sjangra í allari plátu- og bandupptakarasøguni hevur so stóra respekt fyri tekstinum, sum ein rættur countrysangur, onkuntíð best umboðaður við David Olney. Men sjangrublindnið í Havn forðar fyri hesi fatan, tí har hava øll lisið í Danmark, har tey bara spæla jazz á café, syngja Frændur í felag á Oyrarsundi, og hvørki kenna ella skilja Hank Williams og hansara eftir­ komarar. Vaggandi millum túrarnar »Kanska byrjaði hetta skisma millum bygd og bý tá sjó­ menn úr langfarabygdum eisini førdu nýggjar grammo­ fon­plátur heim við sær, og sum frá leið løgdu lunnar undir ein tulkingarfrelagsskap, eina stak­mentan, burt frá Havnini. Ein subkultur,« sigur tónleika­kenn­arin og fær meg at nikka játtandi meðan hann opnar gluggan og slær øskuna útum. Ólærdir langfaramenn og vegarbeiðarar á bygd, har einki annað var til uppihalds, funnu seg aftur í hesum hvíta amerikanska arbeiðaratónleiki úr Ný­ fundlandi, ið lýsti ein konstantan longsul. Fyrst longsulin eftir teim kæru, tá tú ert á fiskifeltinum, og síðan longsulin eftir starvsfeløgunum og teim villu víddunum, meðan tú enn vart heima. Tvær árshálvur fyltar við longsli. Gloppið millum ytsu punkt á hesi longsilsás varð mettað við country. Sum í klassiska sanginum hjá Merle Haggard »Lonesome Fugitive« og so kvøld­ vísuni »Tonight the Bottle let me Down«. Tí tey, sum eru uppvaksin á bygd, vita, at heimalívið hjá langfara­ monnum, íð hvussu er teim á dekkinum, varð fylt við brennivíni og taxabilum í eini vónleysari bíðistøðu millum túrarnar, vaggandi millum bryggjuna og dansi­ stovuna fjart frá jazzakademisku Havnini. Hvør skrivar søgu? »Men hetta er tað reina kitsj, It’s fucking Crying Time og There’s a Tear in My Bear uppí saman« sigur kenn­ arin og blakar eina sentimentala plátu fyri og aðra eftir frá sær. Hóast eg havi verið innast í mínum plátu­savni, kann eg ikki annað enn geva honum rætt. »Coutry­ tónleikur er kanska einasta sjangran, har loyvt er at vera sentimentalur. Men tað er undir sentimentalu yvir­flatuni at gullið finst,« royni eg meg varisliga og fái næstan hug at festa mær í. Men tað verður við tankan. Eg royni at tvíhalda um pástandin, at hetta er ein partur av føroyskari arbeiðarasøgu, sum úti um landið hevur skapt eitt serligt úttrykk og eina serliga mentan í eina hálva øld, sum tá hon er best, eru perlur á altjóða støði. Sum til dømis “Lívið” hjá Teimum av Kamarinum. »Jamen, er tað country og eru tey av bygd?« spyr hann ertandi. “Tey eru eitt samtíðar dansiorkestur úr Havn og slettis ikki country!” Eg má sanna, at myndin er meira samansett enn støðuga skismaðið millum bygd og bý. Vit sláa upp í kvæðasøvnum, sagnum, víkingabókum og tendra eina Wagneropera, og staðfesta skjótt, at mesti parturin er einki uttan kitsj og rein staffasja, og at sentimentalitetur er frásagnarligi kjarnin í flestum tekstum. Men av teirri orsøk hevur eingin havt dirvið ella orsøk at vísa henda skaldskap og mentanararv frá sær, eins og gjørt verður við country. Fakelore »Frásøgustílurin kann vera eitt tilvitað val, sum gevur autentisitet og sakligheit, uttan tó at vera tann reini sannleiki,« sigur kennarin og blaðar upp í Handbook of American Folklore og finnur orðið fakelore, ið er um at enduruppfinna søguna við nýggjum mytologiskum sagnum og fólkum, sum um tey veruliga vóru til og stuðlaðu niðursetufólkum í nýggja heiminum. Vit semjast skjótt um, at tónleikurin, sum niður­ setu­fólkini høvdu við sær, bar boð um autentisitet úr upprunalandinum, slått úr Noregi til dømis, sum tó skjótt kom í bland við fremmandar tónleikahevdir, hóst ferðin til nýggja heimin í størri mun var at slíta seg leysan úr vónleysum fátækadømi og stættarmuni í Evropa. Hetland og Nýfundland á botni Í somu lágu samfelagsligu løgum eru um hetta mundið føroyskir sjómenn umborð á hetlendskum sluppum, har teir taka fremmandan tónleik til sín. Um 1960 og fram er aftur ein líknandi samanrenning millum føroyskar sjómenn og fremmandan tónleik, country, sum hann varð spældur í útvarpi í Nýfundlandi og har um leiðir við Hank Snow, Kitty Wells og Jim Reeves. »Í báðum hesum søguligu førum eru vit í niðastu løgum í føroyska stættarsamfelagnum,” sigur kennarin og leggur speiskur afturat, at hóast lítil vandi man vera fyri kollvelting haðan, er júst hetta mentanarvirksemi úr niðastu fláunum aldri væl í øgn við ovastu mentanar­ elituna. »Orsøkin er, at fremmand og fólkslig árin, sum blóma í niðastu samfelagsløgum, aldri lata seg stýra ella binda, tí tey eru leys av øllum kendum skipanum og stovnum.« Javel, hugsi eg og haldi meg hava fingið eygað á eina plausibla orsøk til at mentanarelitan onkuntíð kann síggjast leggja hatur á subversiv rák, ið ikki eru at stýra. Countrytónleikur, hvussu hann so verður defineraður á bygd og í bý, passar ikki inn í skreytmyndina av rættari føroyskari mentan. Tað hevur mentanarelitan bestemmað á Facebook. Og beint sum eg á øllum pallum vil berjast sum harðast fyri ektaðum countrytónleiki í Føroyum, so trúnar fíggjarmálaráðharrin fram á skíggjan við einum vónleysum sangi um besta vinin við so nógvum skeivum tónum, at eg gevi upp. Country? Nei, aldri í verðini! Í dystinum við kennaran um hin góða smakin havi eg funnið garantin fyri smakloysi. Og hann er ikki úr niðastu samfelagsløgum, men situr beint á kistu­lok­ inum. »Touché!« sigur kennarin. »You’re My Best Friend!« orkestrið í Fuglafirði í 1936 Aftast frá vinstru: Jacob Lundsbjerg, Martin Jacobsen og Esman Jacobsen Fremst frá vinstru: Joen Jacob Joensen, Jákup Øre, Eleseus Johannesen, Hans Øre, Olaf Øre og Villy Feilberg