hósdagur 12. juni 2014síða 40

16 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 4 • 13. juni 2014 16 Ein góð bók til summarið Besta bókin, tú ongantíð hevur lisið Skaldsøgan Stoner eftir amerikanska rithøvundin John Williams er ein gloymdur klassikari frá 1965, sum nústani hevur gingið sína sigursgongd kring heimin. Bókin er sum so ikki nakar sannlíkur kandidatur at gerast met­sølu­bók, tí hetta er ein bók, sum ger lítið hóva­sták burturúr innihaldinum – hetta er um lívið hjá einum relativt anonymum universitetsprofessara – men kortini er hetta ein spennandi, intens og djúpt rørandi bók. Tá tú hevur lisið bókina, skilir tú, hví fólk hava kallað hetta ta fullkomnu skald­søguna. Hetta er rørandi søgan um uni­versitets­ professaran, William Stoner, sum skuldi havt lisið landbúnað á universi­ tet­inum, men sum í staðin forelskar seg í bók­mentum. Hetta er ein lágmælt søga um ein mann, sum mis­eydnast á nógvum økjum í lívinum, og sum uttan­til livir eitt sera anonymt og friðar­ligt lív, giftir seg við eini kvinnu, sum hann skjótt finnur útav er tann skeiva, og arbeiðir á sama stað fram til deyða sín. Tó finnur Stoner gleði og lívsmál í arbeiði sínum sum universi­ tets­pro­fessari.  Tað vakra við hesi bók er, at hon zoomar inn á eitt vanligt menniskjalív, sum í øllum sínum ein­ feldni eisini rúmar stórt ríki­dømi. Eins lág­mælt og friðarlig hendan skaldsøgan er, eins stór­sligin skald­skapur er hetta um somu tíð. Journalistiskt hand­- verk, tá tað er allarbest Í bókini Amerikanska portrætter – kunsten at beskrive et menneske, eru átta av teimum allarbestu amerikansku por­trettunum av kendum og ókendum, savnað saman í eini bók. Til­samans er hetta ein undirhaldandi og vælskrivað tour-de-force inn í allar­bestu journalistisku avrikini nakran­tíð innan journalistisku portrett­ genruna. Góðskan kemur av, at tey brúka kynstur, vit kenna úr filmi og skald­skapi. Hvussu kanst tú skriva eitt áhugavert portrett av einum pensjonisti, einum púra vanligum 10-ára gomlum drongi ella av Frank Sinatra uttan nakrantíð at hitta hann bein­leiðis? Hetta duga hesir stjørnu­ journa­listar, hvørs portrettir eru farin yvir í søguna sum nøkur av teimum allar­bestu. Umframt greinarnar eru eisini sam­røður við journalistarnar um teirra arbeiðshátt og hvussu teir hava arbeitt við tekstinum, ið eru eins undir­ hald­andi at lesa sum sjálvar greinirnar. Ein heilt serlig skaldsøga fyri okkum í vesturheiminum Skaldsøgan Midt imellem eftir Jean Kwok byggir á egnar royndir. Kim Chang er 11 ár, tá hon við mammuni flytir úr Hongkong til New York at byrja eina nýggja tilveru. Mostirin hevur búð har í fleiri ár og hjálpir teimum at koma til rættis, men tað skal tó skjótt vísa seg, at tær noyðast at gjalda fyri hjálpina í ólukkumát, og nýggja lívið í New York gerst eitt satt vónbrot. Kim og mamman duga lítið enskt, og sum tilflytarar tora tær illa at gera vart við vánaligu umstøðurnar. Kim hevur altíð klárað seg sera væl í skúlanum, og hóast eina harða byrjan í amerikanska skúlanum, hjálpa hennara frálíku avrik henni og mammuni úr armóðini. Vit fylgja Kim frá barni til vaksna kvinnu, sum ikki bara skal taka støðu til útbúgving og mentanarmunir, men eisini til kærleikan. Tað er Kim, sum sigur søguna, fyri ein stóran part sæð við barnsins eygum, men eisini við eygunum hjá einum tilflytara úr eini heilt aðrari mentan. Undranin yvir, hvussu vit liva í vesturheiminum, ger skaldsøguna til nakað heilt serligt. Ein hugtakandi søga um kríggj, trúgv og heimsbókmentir Mister Pip eftir Lloyd Jones, sum er nýsælendskur rithøvundur, er ein hugtakandi søga um kríggj, trúgv og heimsbókmentir. Hálvvaksna Matilda býr saman við mammu síni í eini lítlari bygd á kyrrahavsoynni Bougainville. Tá borgarakríggj brestir á, broytist alt, men kortini royna fólkini í bygdini at varðveita ein so vanligan gerandisdag, sum til ber. Einasti hvíti maðurin, sum er eftir í bygdini, tann heldur loyndarfulli Mr. Watts, átekur sær at halda skúla við børnunum. Hann hevur bert eina bók til undirvísingina, Great Expectations eftir Charles Dickens, og henda bókin og serliga høvuðspersónurin, Pip, fáa á løgnan hátt alstóran týdning fyri lívið í Bougainville. Eisini viðurskiftini millum Matildu og mammuna verða fyri álvarsligari broyting. Eftir ógvusligar hendingar eydnast tað Matildu at koma til Australia, har hon hittir pápa sín aftur. Sum vaksin fer hon at granska Dickens og bókmentir hansara, men hon setir sær eisini fyri at finna út av, hvør Mr. Watts í veruleikanum var. Summarið nærkast í stórum, og tað er ikki ov tíðliga at gera av, hvør bók skal verða tín fylgisneyti í summar og fylgja tær á festival, umborð á Norrønu ella í liggistólin, antin tað so er á strondini í Costa Brava, í summarhúsinum við Gjógv ella í urtagarðinum heima Á Býarbókasavninum starvast bóka­ vørðir, sum fegnir vilja geva góð ráð og viðmæla góðar bøkur til eitt og hvørt høvi, eisini summarið. Í hesi grein fara fimm teirra at viðmæla tilsamans tíggju bøkur, tvær bøkur hvør, til summarið. Her er eitt sindur til hvønn smakk. Men finnur tú ikki ta heilt røttu bókina her, ella hevur onkur annar valt sær júst hana fyri eygunum á tær, tá ið tú kemur á bókasavnið, eru bókavørðirnir altíð fúsir at hjálpa tær at finna júst tað rætta til tín. Hevur tú dirvi, kanst tú á Býar­ bóka­savninum eisini royna eydnuna og læna ein lukkupakka við tveimum ókendum (men garanterað góðum ) bókum í. Vónbjørt Vang bókavørður Johanna Cathrina Mørkøre bókavørður