hósdagur 12. juni 2014síða 42

18 Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 4 • 13. juni 2014 orsku greinina hevur Aase Marthe J. Horrigmo skrivað. Hon er stjórnmála­ frøð­ingur og hevur hug at sleppa av við mytur­nar, sum norskar kommunur brúka at grund­geva við, tá tær brúka pengar til mentan. Serliga mentanarhús. – Myturnar um, at mentanarhús kunnu skapa bæði búskapar- og fólkavøkstur, eru at finna víða, kanska einamest millum lokalpolitikarar. Nógv mentanar­hús verða bygd í dag við hesum mytunum sum grund­ geving. Tað er ein trupulleiki. Og tað kann akkurát tað sama sigast beinavegin: mentanarhús eru ikki magnetir, sum draga arbeiðspláss, kreativar íbúgvar ella ferðafólk til, skrivar hon. Og kanska hugsar onkur »also... hevur nakar nakran­ tíð hildið, at mentanarhús beinleiðis løna seg? Geva yvirskot?« Og ja! Tað hevur onkur hildið. Ikki yvirskot í atgongumerkjasøluni, kanska, men í fólkatali. Og í ring­ virkningum. Mentanartiltøk skuldu draga eitt serliga attraktivt fólkaslag til sín – tey kreativu. Og tá tey vóru komin, so var nýtt vinnulív og búskaparlig framgongd væntandi. Soleiðis segði teoriin úr USA. Tey dýrabaru kreativu Tankarnir um »tann kreativa klassan« komu frá ameri­ kanska samfelagsfrøðinginum Richard Florida. Hann skrivaði populeru bókina »The rise of the Creative Class«, sum kom út í 2002. »Kreativi klassin« eru lista­fólk – men eisini fólk, sum arbeiða við eitt nú kunningar­tøkni, miðlum, eru arkitektar, sniðgevar, verk­frøð­ingar. Fólk, sum í sínum arbeiði skulu nýhugsa og skapa. Og býirnir, sum høvdu nógv av hesum fólk­ unum, vóru býirnir, sum høvdu størsta vøksturin. Tí tey úr »kreativa klassanum« eru tey, sum eru kjarnin í nýggjum vinnu­greinum, og sum hava høgar inntøkur (undan­tikið listafólkini.) Men »kreativi klassin« búsetir seg ikki hvar sum helst. Hann vil hava eitt ávíst umhvørvi. Hann vil hava tøkniligar umstøður, gott breiðband til dømis. Tolsemi – tað má bera til at vera samkyndur, buddhistur, vege­ tarur og einhvør annar minniluti, man mátti ynskt sær. Og so vil hann hava okkurt at fara til og luttaka í. Mentan. Mentan, sum hóskar til nýskapandi og forvitin fólk. Ráðini til ídnaðarbýir, sum høvdu sæð sínar bestu dagar, vóru tí at gera íløgur í mentanina, í støð og tiltøk, sum »tey kulu fólkini« fóru at dáma. So fóru tey at vilja flyta til hesar býirnar og fóru at stovna vitanar­fyri­ tøkur ella taka heima-arbeiðsplássið við sær, sum fóru at venda niðurgongdini til vøkstur. Tað loysir seg ikki Hesi ráðini funnu eisini veg til smáu býirnar og bygdir­ nar í Norðurlondum. Tað bleiv ein lokalpolitiskur sann­ leiki, at mentan kundi geva eina kommunu atdráttar­ megi, skaffa henni fleiri íbúgvar. Skuldi ein útjaðari gera sær vónir um at »vera við í kappingini«, mátti hann hava mentan. Og tískil okkurt slag av mentanarhúsi. Í Noregi vísti ein uppgerð í 2011, at tríggjar av tíggju kommunum vóru í holt við ella høvdu í umbúna at byggja mentunarhús. Og hetta fær stjórnmálafrøðingin Aase Marthe J. Horrigmo at seta knyklar í brýr. Tí hon heldur, kommunurnar gera hetta við skeivum grund­ gev­ing­um. Og kann staðfesta, at ofta verður ov lítið av pengum sett av, tá mentanarhús verða bygd. – Tað er næstan so, at ein fær illgruna um, at tey, sum vilja hava mentanarhús, við vilja dylja kostnaðin, so byggingin verður gjøgnumførd, heldur hon. Ringvirkningar koma eisini av fótbólti Men uttan mun til grundgevingarnar, so er ongin gransking, sum bendir á, at leiðin til vøkstur krevur at ganga gjøgnum mentan ella mentanarhús. Knut Vareide og Lars Ueland Kobro frá Tele­marks­ forskning í Bø hava kannað hagtølini, og teir siga, at hagtølini vísa ongan samanhang millum tilflyting og nógva mentan. Støð, har fólk hava nógv at ganga til, uppliva ikki tilsvarandi størri tilflyting. Hetta halda teir báðir granskararnir er áhugavert. Tað vísir seg, at tá »kreativi klassin« ger av at flyta út um stórbýirnar, leggur hann ikki dent á mentan. Tey kreativu, sum vilja út í útjaðarin, lokkast ikki av mentanartilboðum, men hava onnur parametur. So – mentanartilboð og dýr hús økja ikki fólkatalið. Vit flyta ikki eftir mentan N Katrin Petersen »Kulturhus lønner seg ikke« Norska yvirskriftin fær eygnabrýrnar at flúgva upp í pannuna. At hava nógva mentan og mentanarhús ger hvørki til ella frá fyri fólkatalið í norska útjaðaranum, stendur har. Og tað verður undirbygt av norðurlendskari gransking. Og vit, sum seinastu 10 árini hava hoyrt, at tað, sum skal til fyri at skapa búskapar- og fólkavøkstur, er at gera okkum og okkara heimstaðir lokkandi fyri »tann kreativa klassan«, mugu finna okkum nýggjar sannleikar. Tað snýr seg kanska meira um at gera tey nøgd, sum longu hava valt stórbýarrúgvuna av mentan frá Tankarnir um »tann kreativa klassan« komu frá amerikanska samfelagsfrøðinginum Richard Florida. Hann skrivaði populeru bókina »The rise of the Creative Class«, sum kom út í 2002