hósdagur 22. mai 2014síða 13

13 Fríggjadagur 23. mai 2014 · Nr. 58 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðargrein Jógvan Sundstein fyrrverandi løgmaður Tórbjørn Jacobsen Karin Kjølbro Hans Pauli Strøm Sámal Petur í Grund Jógvan Sundstein Edmund Joensen Jógvan við Keldu Í seinastuni hava ikki færri enn tvær veljarakanningar verið, har eitt úrval av føroysku veljar­unum, umleið 500 í tali, eru spurdir av tveimum óiva væl kvali­ fiseraðum kanningarstovnum, um hvønn flokk tey høvdu valt, um løg­ tingsval var tann dagin, tey vórðu spurd. Spurnarkanningarnar vórðu gjørdar um somu tíð, næstan sama dag. Tað vil siga, at innan fyri eitt tíðarskeið upp á nakrar fáar dagar vórðu um leið 1000 fólk spurd sama spurning, men í tveimum bólkum við umleið 500 í hvørjum. Tað er ymiskt sum fólk halda um slíkar kanningar. Nøkur vilja ikki vita av teimum og hava als einki álit á teimum. Onnur halda úrslitið vera ramasta sannleika og halda, at politiska skipanin skal fylgja tí, sum um tað var galdandi valúrslit. Flestu fólk munnu tó taka slíkar kanningar fyri tað, tær veruliga eru, nevniliga ábendingar um nak­ að, sum rørir seg millum fólk, men ikki nakað tey hava bundið seg til. Við øðrum orðum: rætt og slætt gitingar, men tó ikki tiknar heilt úr leysum lofti. Fjølmiðlarnir hava kortini gjørt rættiliga nógv burtur úr kann­ing­ unum. Og klókir serfrøðingar eru spurdir, hvat teir halda. Og svarini eru, sum persónarnir eru. Og politik­arnir svara í sínum lagi. Alt eftir um útlitini eru góð ella vánalig leggja teir sínar útsagnir til rættis. Fløkt mynd Høvuðsútsagnirnar í fjølmiðlunum og fyri stóran part í orðaskiftinum vóru, at Javnaðarflokkurin var stóri vinnarin og Sambandsflokkurin stóri taparin. Hetta var partvíst rætt, men so einføld var myndin ikki. Um vit taka flokkarnar hvør sær, so kann ein óvísindalig niður­ støða í mun til seinasta valúrslit gerast: A. Fólkaflokkurin: Ábending um ávísa afturgongd , heldur størri í seinru enn í fyrru kanningini B. Sambandsflokkurin: Stór aftur­ gongd í fyrru kanningini, væl minni afturgongd í teirri seinru. C. Javnaðarflokkurin: Stór fram­gongd í báðum kanningunum. D. Sjálvstýrisflokkurin: Eingin eyð­sýnd broyting E. Tjóðveldi: Nakað av framgongd í báð­um kanningunum F. Framsókn: Eitt sindur av fram­ gongd í báðum kanningunum. G. Miðflokkurin: Eitt sindur av framgongd í fyrru og nakað av afturgongd í seinru kanningini. Myndin er sostatt eitt sindur fløkt, men Javnaðarflokkurin og partvís Tjóðveldi kunnu gera sær vónir um framgongd á kommandi vali. Men tað er helst hálvannað ár til val verður, og sjálvandi kann nógv broytast til ta tíð. Tað er ikki óvanligt, at andstøðuflokkar hava framgongd og stjórnarberandi flokkar afturgongd miðskeiðis í einu­m valskeiði. Sum tíðin gongur vísir tað seg ofta, at samfelagsgongdin er posi­ tiv, og at politiska arbeiðið hjá eini landsstýrissamgongu hev­ur framgongd. Tað er helst eis­ini tað, ið nú sæst. Um ein hygg­ur ob­jek­ tivt eftir støðuni, má við­gangast, at tað gongur rættiliga væl í Før­oy­ um. Bæði vinnuliga og sam­felags­ bú­skapar­liga gongur væl. Nógv av polit­isku tiltøkunum eru eydnast. Sjálvt um fiskivinnupolitikkurin hevur verið fyri hørðum álopum, og okkurt kanska kundi verið øðr­vísi, so er hann sæð frá einum heildar­ sjónar­miði rættiliga væl eydnaður. Skatta­umskipanin er eisini væl eydnað. Við smærri broytingum kann hon gerast enn betur, og sum tíðin líður fara flest øll at vera glað fyri skipanina og taka undir við henni, samstundis sum hon verður gott grundarlag undir einum fram­ haldandi búskaparvøkstri. Lat meg tó leggja afturat, at í tveimum málum haldi eg sam­ gonguna hava gjørt mis­tøk. Annað er hækkingin av blokkstuðlinum. Sjálvt um upphæddirnar er smáar, so er signalvirðið í hesum so skeivt, sum tað kann vera, og um tað ikki verður rættað aftur heilt skjótt, kann tað gera stóran skaða bæði fyri samfelagsbúskapin og – ikki minst – fyri sjálvbjargnisstrembanina. Hitt málið, sum eg meti vera skeivt frágingið, er avtøkan av Lands­ bank­anum. Hesin stovnur virkaði væl og kundi framhaldandi fingið upp­aftur størri týdning, tess meiri sjálv­støðugar Føroyar gjørdust. Val javnari enn kanningar Sum sagt hava veljarakanningarnar elvt til orðaskifti, bæði sum vanligt tíðindaprát og eisini útmeldingar frá summum av politisku flok­ku­n­ um. Sambandsmenn mæla til sjálv­ rann­sakan, og javnaðarmenn frøast um sína framgongd. Men ikki nóg mikið við tí, teir eru serliga glaðir fyri, at stóru samgonguflokkarnir missa undirtøku. Tað sama er Tjó­ð­ veldi, men ikki heilt so yvir­streym­ andi. Um ein fer aftur í tíðina, so hev­ur tað ofta víst seg, at veruligi val­úr­slitini hava verið nakað javn­ ari, enn valkanningarnar framm­ anundan hava víst. Soleiðis kann tað saktans eisini blíva næstu ferð. Um vit hyggja at valúrslitunum hjá teim fýra stóru flokkunum síð­ani 1950-árini, so sæst, at tað gong­ur upp og niður hjá teim øllum. Teir skiftast um at liggja innanfyri intervallið 15-25 %. Helst er meðaltalið hjá teim øllum umleið 20 %. Fólkaflokkurin hevur verið tann við minstu sveiggjunum, með­an Javnaðarflokkurin helst hevur havt størstu sveiggini. Tí kunnu vit helst gita, at á komandi vali fara teir allir at fáa umleið 20 % av at­kvøð­unum. Sveiggini fara at valdast “dags­formi”. Um hesar gitingar halda, kann tað hava áhuga at lurta eitt sindur eftir útsagnunum frá nøkrum av politik­arunum um, hvørjir sam­ gongu­møguleikar eru eftir kom­ andi val. Javnaðarflokkurin kem­ur við sínum vanligu boðum: Einki sam­arbeiði við Fólkaflokkin. Her­ við heldur hann seg hava gjørt tað kvettið at senda Fólkaflokkin út í myrkrið. Men vandin hjá honum er, at hann longu á hendan hátt hevur beint fyri sínum egnu sam­ gongu­møguleikum og sett seg sjálv­an uttan fyri alla ávirkan. Fólka­flokk­urin har­aftur­ímóti sigur ikki so nógv. Hann ger sítt arbeiði og tekur møgu­leikan, um hann vísir seg. Tjóð­veldi bíðar eisini eftir møgu­leikunum og útilokar ongan, sjálvt um ein samgonga við Sam­bands­flokkin ikki er sannlík. Sambands­flokk­ urin bíðar eisini eftir úrslit­in­um og hevur helst bestan hug til sam­gongu við Fólkaflokkin ella Javnaðarflokkin. Fullveldissamgonga Ein útsøgn, sum eg haldi ljóðar áhuga­verd, er tann, sum Poul Michel­sen, formaðurin í Framsókn, kom við um dagarnar. Hann lat upp fyri møguleikanum fyri eini full­ veldissamgongu mill­um Tjóð­veldi, Fólkaflokkin og Fram­sókn. Fyrsta fortreytin fyri hesum er sjálvandi, at hesir flokkarnir fáa meiriluta saman. Men tað skuldi ikki verið óhugsandi, at Fólkaflokkurin og Tjóð­veldi fáa tilsamans 15 tinglimir, og at Framsókn fær 2. Gott nokk hava Tjóðveldi og Framsókn verið í andstøðu í núverandi valskeiði og hegla niður á Fólkaflokkin. Men tá nýtt valskeið byrjar, hevur Fólka­ flokkurin gjørt neyðuga polit­iska arbeiði og sett Føroyaland í góð­an stand. Tað arbeiðið, sum tá fyrst og fremst skal gerast, er at koma so nær fullveldinum sum møgu­ligt við nýggjari grundlóg (ella stjórn­ ar­skipan), niðurlaging av blokk­in­ um, endurstovnan av lands­bank­ anum, eini skilagóðari semju um fiskivinnupolitikkin, og vón­andi ein skilagóðan førdan politikk um útvinnan av olju. Onkur setur kanska spurnar­ tekin við, um hesir tríggir flokkar kunnu arbeiða saman. Tað haldi eg avgjørt teir kunnu. Fólkaflokkurin og Tjóðveldi hava áður arbeitt væl saman, og Poul Michelsen hevur meginpartin av sínum politiska lívi verið partur av Fólkaflokkinum, so tað skuldi verið lagamanni at funni loysnir saman. Lat meg leggja afturat, at um flokkarnir ikki fáa 17 mandatir tilsamans, skuldi møgu­ leiki væl verið fyri at fáa Miðflokkin við. Veljarakanningar og gitingar um politiskar møguleikar Tað hevur ofta víst seg, at veruligi valúrslitini hava verið nakað javnari, enn valkanningarnar frammanundan hava víst Mánadagur 5. mai 2014 · Nr. 50 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Eirikur Lindenskov Sambært nýggjastu veljara­ kanningini, so høvdu vit fing ið nýggja leiðslu í Tinga­ nesi. Kanningin, sum er ein lemjandi ósigur til ser­ liga Sambandsflokkin, sum missir 9 prosent, og Fólka­ flokk in, sum missir 4,7 pro­ sent. Samgongan hevði havt 14 tingesessir aftan fyri seg, með an andstøðan hevði havt 19. Søguliga afturgongd Størsti taparin sambært kann ing ini, sum Gallup gjør­ di fyri ting.fo, er Sam bands­ flokk ur in. Flokkurin hevði mist heili 9 prosentstig í mun til seinasta val. Tá fekk frá einum vali til annað, sum hann hevði gjørt, um hendan kanningin var valúrslit. Og ongantíð hevur flokkurin fingið so laka undirtøku, sum hesaferð, 15,7 prosent. Sa m ba n d s f l o k ku r i n hev ur bara tvær ferðir fing ið undir 20 prosent av atkvøðunum. Tað var á vali­ num í 1974, tá hann fekk 19,1 pro sent og í 1998, tá hann fekk 18,1 prosent. Í 1974 hevði Sambandsflokkurin sitið í sam gongu saman við Javn­ að ar flokkinum og Sjálv­ stýris flokkinum við Alta Dam sum løgmanni. Í 1998 hevði Sambandsflokkurin havt leiðsluna í Tinganesi við Edmundi Joensen sum løgman i hevði fingið eina framgongd upp á 7,4 prosentstig – úr 17,7 upp í 25,1 prosent. Hetta hevði givið Javnaðarflokkinum átta tingsessir, sum er tveir aftur at í mun til seinasta val, ella tríggjar afturat teim­ um fimm, sum flokkurin nú hevur, síðani Gerhard Logn­ berg varð koyrdur úr flokki­ num. Javnaðarflokkurin hevur áður verið størsti flokkurin á tingi og havt oman fyri 25 prosent av atkvøðunum. Tað var í 1958, at flokkurin á fyrsta sinni gjørdist størsti flokkur og skipaði sam­ gongu. Flokkurin helt støðu­ na sum størsti flokkur næs tu 20 árini. Í 1978 gjørdist Sam Ellefsen á odda størsti flokk­ ur. Tjóðveldi vinnur innaftur Hin stóri vinnarin í kann­ ingini er Tjóðveldi, sum hevði havt eina framgongd upp á 4,7 prosentstig og farið úr 18,3 prosentum á seinasta løgtingsval til 23 prosent. Hetta hevði givið Tjóð veldi­ num tveir ting sessir afturat. Tjóðveldi hevur bert tvær ferðir verið størsti flokkur á tingi. Fyrra ferðin var í 1998, seinna ferðin í 2008. Men flokkurin hevur ongantíð havt leiðsluna í Tinganesi, ongan tíð havt løgmann. Tað er bara Tjóðveldi av teim­ um stóru flokkunum, sum ongantíð hevur havt løg­ mann. Ein afturat til Miðflokkin Miðflokkurin er einast sam­ gongu flokkur, sum hevði havt framgongd. Á seinasta løg tings vali fekk flokkurin 6,3 prosent, sum gav flokki­ num tveir tingsessir. Hend­ veljarakanning ólkaFlokkurin mbandSFlokkurin vnaðarFlokkurin lvStýriSFlokkurin ðveldi Flokkurin mSókn niSt ikki madi ikki / blankt kki á vali alrætt Vandrings- matrisa Samgongan triðingin av tingsessunum Feskasta veljarakanningin gevur Sambandsflokkinum søguliga vánaliga undirtøku 7 Mánadagur 5. mai 2014 · Nr. 50 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 veljarakanning Hugskotið hjá Poul Michelsen um eina fullveldissamgongu ljóðar áhugavert Jógvan Sundstein