hósdagur 29. mai 2014síða 8

Fríggjadagur 30. mai 2014 · Nr. 61 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Marjun Dalsgaard Tað liggja sterkir týdningar í okkara siðsøguliga máta at síggja kyn upp á, sum stýra máta­num vit síggja okkara egna samleika uppá. Hvat, ið fellur okkum nátturligt, og hvat vit halda vera náttúrligt at kvinnur gera og menn gera, er bundið at siðsøguligum viður­skiftum. Samfelagið er bygt á sera kompleksar strukt­ur­ar, sum ikki kunnu broyt­ast uttan víðari, og vit hava lyndi til at geva lív­frøði­lig­ar grundgevingar til, at menn skulu gera ávísar upp­gávur og kvinnur ávísar upp­gávur. Tað sigur Erika Hay­field, sum er Phd í Sam­felags­ vísind og granskar á Fróð­ skap­ar­setrinum. Hon heldur, at tað er av týdn­ingi, at vit tosa um kyn og viðgera kynsmentanina, og at vit fara burtur frá at tosa um kamp. - Tá tú tosa um kamp, er ein mótstøðupartur. Javn­ støða snýr seg um, hvat er best fyri samfelagið, og tað snýr seg ikki bara um rættindi hjá kvinnum, men eisini rættindi hjá monnum. Eitt nú til at vera meira sam­ an við sínum børnum, sigur Erika Hayfield. Hon leggur dent á, at kyns­mentan, samleiki og leiklutir knýttir at kyni- num er torført at taka upp til viðgerðar, tí tað verð­ur ítalusett sum nakað nátt­ úr­ligt. Men mentan kann broytast – tað er ikki náttúr­ ligt, sigur hon. Rætturin til barsil Av tí sama, eiga vit at tosa um rættin hjá pápum at fara á barsil, heldur enn tvang. Kjakið, sum var í sambandi við at geva pápum í Føroyum tvær vikurs barsil avdúkaði ein diskurs, har áskoðanin á rættin hjá kvinnum og monn­um til barsil er heilt hvør sín. - Tað verður tosað um at tvinga pápar á barsil, men eingin tosar um at tvinga kvinn­ur á barsil. Kjakið avdúkaði, at vit síggja forðingar heldur enn rætt­in, tá talan fellur á, at menn skulu sleppa á barsil. Ofta verður grundgivið við, at nógv­ir menn kunnu ikki taka barsil, millum annað tí teir arbeiða uttanlands, men tað snýr seg jú bara um, at gera eina skipan, sum øll kunnu brúka, sigur Erika Hayfield. Hon heldur, at vit eiga at oyra­merkja barsil, tí tað er tað einasta sum riggar, og tí menn hava rætt til at fáa møgu­leika fyri tí tilknýti til børn­ini, eins og børnini hava rætt til sín pápa. - Vit hava lyndi til at tosa um hetta sum ein náttúrlig for­deiling av uppgávum, men hesin spurningur er meira kompleksur enn so. Dis­kurs­ urin er, at tað er tað mest náttúrliga, um kvinnan tek­ur barsilin. Tað ger, at tað er tor­ ført hjá einum manni at fara til arbeiðsgevaran og siga, at nú fari eg á barsil, sigur Erika Hay­field og leggur aftrat: - Vit vita, at tað er gott fyri barnið, at tað er gott fyri javn­støðuna í heiminum og tað er gott fyri javn­støðu­ na á arbeiðsmarknaðinum. Í­sta­ð­in fyri at tosa um, hvat ikki ber til, eiga vit at tosa um, hvussu man innrættar barsils­skipan­ina soleiðis, at tað ber til. At hon er so rúm­ lig, at hon kann brúkast av øll­um, sigur Erika Hayfield. Familjuborin vælferðarstatur Í Føroyum arbeiða meira enn helvtin av kvinnu­num niðursetta tíð, og hetta hongur saman við kyns­ mentan­ini umframt kon­ kret­um forðingum á ar­ beiðs­mark­naðinum fyri, at kvinn­ur arbeiða fulla tíð. Okk­ara vælferðarsamfelag bygg­ir á eina ímynding um, at kvinnurnar taka um end­ an, sigur Erika Hayfield. - Um tað eru uppgávur, sum liggja á familjuni, og tað liggur í luftini, at tað er kvinnan, sum skal taka sær av tí, er tað kanska upp­lagt at velja at arbeiða niður­setta tið. Haraftrat er arbeiðsmarknaðurin skip­ að­ur soleiðis, at tað eru bein­ leiðis forðingar fyri, at kvinn­ ur arbeiða fulla tíð, sigur Erika Hayfield. Eitt nú vísur ein kanning frá Heilsurøktarafelagnum, at 12% av respondentunum hava roynt at sleppa at arbeiða fulla tíð, men tað hevur ikki borið til. Í hesum sam­bandi er tað komið fram, at arbeiðsgevarar ofta ynskja at hava fleiri at velja í millum, tá eitt nú sjúka er. Har­aftrat vísti kanningin frá Manntal, at 20 % av kvinn­unum, sum arbeiða niður­setta tíð sjálvar halda, at tær arbeiða ov lítið. - Tað eru sostatt bein­leiðis forðingar fyri, at kvinn­ur sleppa at luttaka á arbeiðs­ marknaðinum. Nøkur av hesum viður­ skift­um verða skilt og ítalu­ sett sum ynski frá kvinnu­ num, men tað er tað ikki altíð, sigur Erika Hayfield. Nógvir menn eru ikki heima Somuleiðis hevur tað stóran týdning fyri okkara samfelag og siðsøguligu mentan, at menn­inir eru so nógv vekk. - 3000 menn arbeiða ikki í Føroyum. Teir eru simpult­hen ikki her í long­ um tíðarskeiðum, og tað er ringt at hava javnstøðu, tá bara annar parturin er heima, sigur Erika Hay­field. Vit hava ikki inrættað ar­ beiðsmarknaðin til javn­ støðu, og vit hava brúk fyri Vit skulu tosa um kyn – ikki kamp javnstøða Okkara vælferðarsamfelag er bygt á, at kvinnurnar taka um endan, sigur Erika Hayfield. Hon heldur, at vit skulu burtur frá at tosa um kamp, og heldur tosa um felagsáhugamál Tøl frá Manntal vísa, at 20 % av spurdu kvinnunum, sum arbeiða niðursetta tíð, sjálv­ ar halda, at tær arbeiða ov lítið. Hetta bendir fyrst og fremst á, at tað ikki altíð er eitt ynski hjá kvinnuni, at ar­ beiða niðursetta tíð. Forðingar fyri, at kvinnur eru í fulltíðarstøvum, eru millum annað, at tær standa fyri nógv størsta parti­num av tí húsliga arbeiði­num. Sam­bært Eriku Hay­field ligg­ur tað so djúpt í okkara ment­an, at kvinnan tek­ur sær av húsligum og um­sorg­ an­ar uppgávum, at tað kann hava eina ávirkan á, at hon velur at arbeiða niður­setta tíð. Haraftrat kemur, at okkara vælferðarsamfelag bygg­ir á, at familjan tekur ein part av ábyrgdini av óhjálp­num, og tað merkir, at sjálv skipanin byggir á, at kvinnan tek­ur um endan. Arbeiðismarknaðurin Beinleiðis forðingar á ar­ beiðs­marknaðinum finnast mill­um annað innanfyri fleiri fak, sum eru eru eyð­ kend av, at hava nógvar Forðingar á arbeiðs­marknaðinum Erika Hayfield Ph.d í sam­felags­vísind og granskari á Fróð­skaparsetrinum, hevði eina framløgu á ráðstevnuni um javnstøðu í Norðurlandahúsinum 27. og 28. mai, har hon millum ann­að vísti á viðurskifti, sum føra við sær, at helvtin av føroysku kvinnunum ar­beiða niðursetta tíð