mánadagur 21. juli 2014síða 4

Mánadagur 21. juli 2014 · Nr. 82 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Ingolf S. Olsen Tað var flytirokan á Dagstovninum í Øksna­gerði í Havn beint fyri summar­ frítíðina. Tey eldru børnini eru vorðin færri, meðan tey smæstu eru vorðin fleiri, so neyðugt hevur verið at broytt samansetingina av stovunum. Nú er ein barna­ garðsstova í staðin fyri tær tvær, sum vóru fram­man­ undan, og tann eina vøggu­ stovan er í staðin vorðin til tvær. Í sama viðfangi er ser­ stovan fyri børn við kontakt- og samskiftis­trupul­leikum eisini flutt, men hóast júst børnini á hesi stovu­ni eru viðkvom fyri broyt­ing­um og óskipaðum viður­skiftum – teimum slepst ikki undan, tá flutt verð­ur – so hava tey trý børn­ini, sum hava verið á stovu­ni, meðan flytingin er framd, tikið hurlivasan við rætt­um ryggi. Ein sólskinssøga Men eitt sindur av hurlivasa bilar heldur ikki eina stund, tá børnini á serstovuni ann­ ars hava tey skipaðu og struktuer­aðu viðurskiftini, tey hava brúk fyri. Tað hava tey, og serstovan hevur verið ein sólskinssøga, síðani hon var latin upp í februar 2002, bara nakrar mánaðir eftir, at Dag­stovnurin í Øksnagerði lat upp í september 2001. Bæði starvsfólk og foreld­ ur eru á einum máli um, at ser­stovan er eitt alneyðugt til­boð til børn við kontakt- og samskiftistrupulleikum, her­und­ir børn við autismu. Fýra dreingir hoyr­du til stovuna fyri summar­ frítíðina, tá henda vitjanin varð gjørd. Ein teirra var farin í summar­frí, men eftir vóru tríggir. Tveir teirra hava mest sannlíkt autismu, utt­ an at formliga diagnosan tó er stað­fest, meðan tann triði hev­ur fingið staðfest auti­s­ mu. Men sama um diagnosan er staðfest ella ikki, so hava allir tríggir grundleggjandi trupul­leikar við at fella inn í størri bólkar – at vera sosial­ ir á vanligan hátt saman við øðrum børnum – og teir hava tørv á skipaðum viður­ skift­um. Og felags fyri teir tríggj­ar er eisini, at teir hava ment seg munandi, síðani teir sluppu inn á serstovuna í Dag­stovninum í Øksnagerði. Egið val - Teir hava trupult við at fungera í størri eindum alla tíð­ina, men tað merkir ikki, at teimum als ikki dámar at vera millum nógv børn. Teir skulu bara altíð hava møgu­ leikan at velja sjálvir, um teir vilja vera partur av eini størri eind ella vera meira fyri seg sjálvar, og tað hava teir her. Teir vita, at teir altíð kunnu sleppa inn á teirra egnu stovu, har umstøðurnar eru skipaðar eftir teirra tørvi, og tí kunnu teir eisini vera saman við hinum, júst sum teim­u­m lystir, sigur Anja Dju­rhuus, leiðari á Dag­ stovni­num í Øksnagerði, ið sjálv, umframt útbúgving sum námsfrøðingur, eisini hev­ur útbúgving sum autismu­konsulentur. Inklusjón Inklusjón er spjaldramerkið fyri námsfrøðini í Føroyum, og tað merkir í stuttum, at øll børn – eisini tey við serligum tør­vi – skulu takast við inn í heildina og felagsskapin, har tey eru, eitt nú í barnagørðunum, og at ongin má setast uttanfyri. - Men tað merkir ikki, at børn við autismu ella øðr­ um kontakt- og sam­skifti­ s­trupulleikum bara skulu pot­ast inn í eina vanliga barnagarðs­stovu, og vit so kunnu siga, at nú eru tey inkluderað. Tey verða hin­ vegin inkluderað, tá tey kunnu vera saman við nógv­ um børnum í størri eind­ um, men allatíðina eisini hava møguleikan at velja eitt minni, væl skipað og strukturerað umhvørvið, sum tey kenna er teirra. - Tað síggja vit eisini hvønn dag her, at eitt barn við autismu fínt kann vera sam­an við øllum hinum børnunum inni á teirra stov­ um og spæla í styttri ella longri løtur, men verður gang­urin ov nógvur ella tey á annan hátt verða sinniliga órógv­að, so sleppa tey altíð inn á teirra egnu stovu og kun­nu vera har í friði. Tað snýr seg um, at tey sleppa at taka lut í teirra egna tempo, sigur Anja Djurhuus. Hon vísir á, at loysnin eisini kann brúkast í skúlu­ num. - Eitt barn, ið hevði verið á okkara serstovu og hevði ment seg nógv, fór í ein vanligan flokk, tá hann fór í skúla. Tað vísti seg, at hann steðgaði upp og fyri tað mesta helt seg uttan­fyri flokshølið, tí hann orkaði ikki gangin. So gjørdi Hoy­ vík­ar Skúli ein flokk eftir sama leisti sum okkara ser­ stova. Nú gongur tað fínt hjá dronginum, og hann lærir eisini betri nú, sigur Anja Djur­huus. Gongur báðar vegir Serstovan er ikki bert mennandi fyri børn­ini við kontakt- og sam­skiftis­ trupul­leikum. Eisini børnini á hinum stovunum fáa góðan førning av, at ein ser­ stova er á Dagstovninum í Øksna­gerði. - Børnini læra at góðtaka børn, ið kanska ikki eru heilt sum tey. Hetta eru vit eisini til­vitað um at læra tey, og á Al­tjóða Autismudegnum í ár gjør­du vit eisini nógv burtur úr at greiða børnunum á barna­garðs­stovunum frá, hvat autisma er, og hvønn tørv børn við autismu hava í mun til onnur børn. - Tey læra, at tað ikki er nakað ónormalt í, at onkur er øðrvísið, og gyltu regluna, vit ganga eftir her, at ”ongin er øðrvísið, men øll eru ymisk”, sigur Anja Djur­huus. At børnini veruliga taka hetta til sín, hevur hon eina góða søgu um. - Eitt foreldur at einum drongi segði frá, at tey høv­ du verið onkunstaðni, og ein javnaldri at dronginum var við. Hesin undrast við stór­ um orðum á eitt barn, ið ikki var heilt sum hini, men tá sig­ur drongurin, ið gekk her, at tað var onki at tosa um, tí ”hann hevur jú bara eitt brek”. Vit fegnast altíð um so­ vorð­nar søgur, ið vísa, at øll børn­ini fáa okkurt burturúr, sigur Anja Djurhuus. Øll hava tørv á strukturi og serliga børn við autismu. Tí mugu tey hava møguleika at ferðast ímillum tað meira kaotiska barnagarðsumhvørvið á vanligu stovunum og teirra egnu, lítlu stovu, har viðurskiftini eru skipað eftir teirra tørvi. Tí inklusjón snýr seg ikki bara um, at øll børnini skulu hava neyvt sama tilboð, sigur Anja Djurhuus, leiðari á Dagstovninum í Øksnagerði í Havn, sum hevur serstovu fyri børn við kontakt- og samskiftistrupulleikum Serstova við góðum úrslitum Fakta Serstovan í Øksnagerði er fyri børn við kontakt- og samskiftistrupulleikum. Ofta hava børnini staðfesta autismu, ella illgruni er um, at tey hava autismu. Hagfrøðisliga eru trý av fýra børnum við autismu dreingir. Serfrøðingar ivast tó í, um talið er í samsvar við veruleikan, ella tað bert er torførari at staðfesta autismu hjá gentum. Serstovan í Øksnagerði livir væl upp til hagtølini. Fyri summarfrítíðina hoyrdu fýra børn til stovuna. Tey vóru øll dreingir. Eftir summarfrítíðina kemur so eitt barn afturat, og tað er eisini ein drongur. Stovan hevur rúm fyri 6-8 børnum. Børn við autismu og eisini onnur børn við kontakt- og samskiftistrupulleikum duga illa at samskifta á vanligan hátt við at tosa og lurta. Ofta hava tey lítið ella onki mál og skilja heldur ikki týdningin av at samskifta við orðum. Hinvegin hava tey ofta væl lættari við at samskifta visuelt, í myndum og litum. Tí er sonevnda boardmaker- skipanin, ið er eitt altjóða mynda-mál, eitt týdningarmikið samskiftisamboð á serstovuni. Við boardmaker verða myndir og litir nýtt at greiða barninum frá øllum, ið henda skal. serstova í øksnagerði Anja Djurhuus, leiðari á Dagstovinum í Øksnagerði, er sjálv útbúgvin autismukonsulentur og er ikki í iva um, at skulu børn við kontakt- og samskiftistrupulleikum inkluderast í størri eindir, so er tað ein fortreyt, at tey hava faklig dugnalig starvsfólk rundan um seg og eitt umhvørvi, har børnini eisini hava møguleika at vera í smærri bólkum. – Alt hetta krevur eina góða normering. Tað snýr seg um, at børnini sleppa at taka lut í teirra egna tempo og allatíðina hava møguleikan at velja eitt minni, væl skipað og strukturerað umhvørvið, sum tey kenna er teirra, sigur hon