týsdagur 12. august 2014síða 11

11 Mikudagur 12. februar 2014 · Nr. 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mikudagur 13. august 2014 · Nr. 90 Palestina og Ísrael í stuttum Oslo Avtalan í 1993: Nógvar avtalur hava verið gjørdar millum Palestina og Ísra­el, men ein tann týdningarmiklasta er Oslo Avtalan í 1993. Eitt, sum gjørdi hesa avtaluna so serliga, var, at Yasser Ara­fat, palestinski leiðarin, fyri fyrstu ferð við­urkendi rættin hjá Ísrael at vera til. Í stuttum snúði Oslo Avtalan seg um, at Ísrael skuldi trekkja seg meira og meira úr Palestina í býti við frið. Millum ann­að skuldi Ísrael minka um ísraelskar bú­set­ing­ar í Vestara Áarbakka. Sjálvmorðsbumbur, múrurin og blok­ad­ur: Frá 2000 til 2005 var eitt ótal av sjálv­morðsbumbum, har palestinar lótu seg í bumbuvestar og sprongdu seg sjálvar í luftina millum sivil mál í Ísra­el. Til tíðir hendi hetta hvørja viku, og spjaddi hetta ræðslu í Ísrael. Í 2005 varð ein múrur liðugt bygdur, sum skilti Ísra­el frá Palestina, og síðani er talið á sjálvmorðsbumbum minkað niður í næst­an onki. Ein baksíða við múrinum er, at palestinar føla seg innilæstar, og hetta forð­ar fyri góðari ferðslu og fíggjarligari menn­ing. Harafturat hevur Ísrael valdið yv­ir streym- og vatnveitingini í økinum. Heilaga Jerusalem: Bæði jødar og ar­ab­arar meta Jerusalem sum ein tann týdn­ ingarmiklasta og heilaga staðin, sum er. Ein uppbýtan av Jerusalem verð­ur tí sæð sum ein av teimum tor­før­astu knútunum at loysa í eini frið­arsamráðing. Hjá arabarum og musl­im­um er Al-Aqsa moskan, sum liggur í Jerusalem, triðheilagasti staður í heim­in­um. Hjá jødum er Jerusalem heilagur vegna templið hjá Salomon umframt alt annað, sum er skrivað í Gamla Testa­menti um býin. Palestinar eru ónøgdir við: At Ísrael brýt­ur Oslo avtaluna, sum var at minka um ísraelskar búsetingar í Palestina. Í stað­in hava ísraelar økt um búsetararnar frá 150.000 til 350.000. Harafturat føla pal­estinar seg innilæstar av múrinum. Summ­ ir palestinar ynskja Ísrael heilt burt­ur, tí teir vóru ikki har áðrenn 1948. Ísra­elar eru ónøgdir við: At Gaza verð­ur stýrt av Hamas, sum er ein yvir­gangs­fe­lagsskapur. Hamas brúkar ein stóran part av fíggjarligu orkuni upp á vápn og tunnlar at fremja yvirgang á ísrael. Síðstu árini hava túsundvís av rakettum ver­ið sendar úr Gaza inn Ísrael bæði í krígs- og í friðartíð. Summir ísraelar halda, at Ísrael skal hava valdið heilt til Jord­ anánna og Deyðahavið. Operation Protective Edge: 8. juli leyp Ísrael á Gaza, sum inntil víðari hev­ur kostað úti við 2000 mannalív. Ísra­el bumbar hernaðarlig mál so sum vápna­ goymsl­ur og tunnlar, men økið er so tætt fólk­að, at ógjørligt er at ikki raka sivil. Ham­as velur eisini at hava hernaðarlig mál millum sivilar bygningar, sum eisini hev­ur ført sítt til tey høgu deyðstølini. Ísra­elski herurin kunnar sivil fólk, áðr­enn bumbað verður, so tey hava tíð at flýggja. Trupulleikin er tó, at tey sum oft­ast ongastaðni hava at fara. Orsøkin til hetta kríggið er millum annað burt­urføringin og drápið av trimum ísra­elskum tannáringum og einum pal­est­insk­ um drongi fyrr í ár. an týdning fyri báðar partar. Tað verður eingin rætt­ vísur friður í Palestina, tí báð­ir partar fara at føla seg hava fingið ov lítið. – Treytirnar fyri friði eru sjálvsagt ymiskar hjá báð­um pørtunum. Í báðum pørt­ um ynskja fleiri alt landið, men tað letur seg ikki gera. Summ­ir palestinar siga, at teir eiga landið, tí teir búðu har áðrenn 1948, meðan summ­ir ísraelar siga, at teir eiga landið, tí Gud gav teim­ um tað, sum tað stendur í Bíbliuni. Eftir mínum tykki skulu vit gloyma alt, sum hendi áðrenn 1948, tí vit mugu taka støðu til, hvussu tað er í dag. Sjálvsagt eru ein rúgva av øðrum við­ur­ skiftum, sum gera seg gald­ andi, og tí fer friðurin ikki at kennast rættvísur fyri nakr­ an, sigur Tommy. Palestina-Ísrael sum ein perla Bæði palestinar og ísra­els­ menn tapa hvønn dag við tí áhaldandi krígnum, sum hev­ur plágað íbúgvarnar tey síðstu áratíggjuni. – Ein friður hevði verið win- win. Ísrael og Palestina høvdu veruliga kunnað verð­ ið ein perla í Miðeystri, tí land­ið er so náttúruvakurt og hevur nógv gott og áhuga­ vert at bjóða. Eisini er hatta økið eitt tað mest fram­ komna innan útbúgving og tøkni samanborið við granna­londini. – Í mínum hugaheimi hava Ísrael og Palestina ein lagnufelagsskap, sum sam­ an­tvinnir tey á ymiskan hátt. Tí noyðast tey at loysa hetta stríðið skjótast gjørligt, sig­ur Tommy, sum metir týdn­ing­ ar­miklasta treytin fyri friði vera viljan til frið. Og hann hev­ur meirilutin. Yitzhak Rabin, Bill Clinton og Yasser Arafat, tá Oslo Avtalan varð gjørd í 1993.