hósdagur 4. september 2014síða 10

Fríggjadagur 5. september 2014 · Nr. 100 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Eitt skammiligt ár! Sámal Petur í Grund Lítið er land okkara, og livi­um­støðurnar eru helst fræg­ari manga aðrastaðnis í heim­in­um, tó búleikast vit her á oyggj­um okkara. Fedrarnir høvdu helst ong­ an annan møguleika enn at blíva her, teir kendu nærum ikki til heimin rundanum okk­um, og óhugsandi var at reisa higani. Í dag er møguleiki fyri at reisa hvar tað skal vera til uppá heilt stutta tíð, og fyri eina lutfalsliga lítla upp­ hædd. Vit hava skermar, sum vísa okkum umheimin við øllum tí, sum har er at bjóða, og er tað ikki smávegis, sæð við atliti til møguleikanar her heima. Skipanir eru í øðrum lond­ um sum gera, at vit sagtans kunnu taka pjøkan á bakið og finna okkum annað stað at búgva! Hvør er so grundin til at vit, hóast mongu tilboðini uttanlandafrá, álíkavæl ynskja at búgva her heima. Jú, her er eitt samfelag sum er heilt einastandandi. Eitt samfelag sum ikki finst makin til í alheiminum. Ikki er mær neyðugt at ramsa upp allar fyrimuninar vit hava av at liva í Føroyum – teir eru kendir av okkum, hóast vit ikki dagliga hugsa um teir. Stoltleikin yvir at verða ein partur av hesum fá­menta fólkaslagnum í norður­at­ lants­havi, ger okkum í stóran mun til tey vit eru og varða vit sjálvandi um hann, tí eing­in annar ger tað! Men sum ein av okkum, so má eg siga at árið 2014 hevur verið eitt skammiligt ár. Politiska skommin Atgerðarloysi sum valda hev­ ur á politiska pallinum er stór skomm fyri okkum øll. Málið um privata Skála­ fjarðar­tunnilin, sum í inn­ lendis­mála­ráðnum bleiv fløkt í ein so­vornan mun, at eing­in nærum hevur sæð mak­an til í politisku søguni, for­pestar enn politiska dag­ lig­dagin. Hetta átti ikki at verið neyðugt – her átti onk­ ur at tikið ábyrgd. Tollmálið har fíggjar­ mála­ráðharrin stendur fyri skotum bleiv ikki avgreitt, men parkerað við juridiskum snildum. Tá okkara leiðandi menn, tá íð á stendur, skjóta seg undir at hatta minnist eg einki til ella melda fyri æru­ meiðing, tá er okkara land illa farið, og ikki er nógv eftir at verða stolt av. Rættarliga skommin Føroyingurin hevur til allar tíðir liva av tí tilfeingi sum náttúran og landið hava giv­ið. Fuglurin í bjørgunum, fisk­urin í sjónum og djóra­hald hevur átt lívið í føroying­in­um. Grindinar sum sendar hava verið okkum, hava verið og eru eitt kærkomið íkast til dagligu føðina. Vit nýtast als ikki at verja okkum við at hetta er partur av mentan okkara, hetta er partur av gerandistilveru okk­ara. Ein heilt nátúrligur og sjálvsagdur rættur. Læt tað verða sagt, at eg havi stóra virðing fyri Pál Weihe og ótroyttuligu gransk­ing hansara og eri stolt­ur av at vit eiga ein gransk­ara sum hann. Takk skal hann eiga fyri upplýsing sína. Í øldir hava vit duga at umsitið náttúrutilfeingið. Hygg at seyðahaldinum hvussu vit hava umsitið tað. Hygg at veiðulóggávu hvussu hon verður tillagað tað tilfeingi sum finnst á sjógvi og í bjørgum. Ferð eftir ferð er tað komið fyri at sýslumenn hava latið grindir farið við tí grund­ geving at nokk av grind er í økinum. Vit hava bøtt um mátan vit drepa grind uppá, soleiðis at tað nærum ikki kann ger­ ast betri. Vit hava einki at skamm­ ast av í sambandi við grinda­ rakstur og grinda­dráp. Men at hesir svørtkløddu útlendsku ungdómanir við deydningahøvdið sum bú­ merki teirra, sleppa at ganga runt nærum ótarnað í landi okkara, tað er fúl skomm. Tey eru so ósmæðin, at tey enntá siga frá hvat ørindi teirra er – at forða okkum í okk­ara lógliga verki og sjálv­ sagda rætti! Hetta átti ikki at verið so! Syndarligasta skommin Men syndarligasta skommin í hesum árinum hon hevur einki við grindarakstur at gera. Í februar mánað í ár hendi ein vanlukka umborð á einum føroyskt skrásettum skipi. Ein maður fór út við gørn­unum og bleiv ikki aft­ ur­funnin. Maðurin var indonesari og læt eftir seg konu og eitt smá­barn. Nú sjey mánaðar eftir, noyð­ist hendan stakkals einkj­an at stríðast fyri at fáa hend­ur á teim hondoyrum, sum hennara maður var mett­ur at verða verdur í pen­ ingi. Talan kann blíva um 150.000 kr ljóðar tað. Kann tað føroyska sam­ felagið virkuliga standa model til slíkt? ? ? ? Eg sigi ikki at tryggingin, har maðurin var tryggjaður hevur størri skyldir enn hetta, men føroyska samfelagið hev­ur størri skyldur! Var maðurin føroyingur, so var talan um heilt aðrar og sjálvsagdar upphæddir! Kunnu vit og vilja vit standa model til hetta? Følir eingin annar seg for­pliktaðan, so átti Føroya løg­maður, at syrgt fyri, at einkjan fær eina upphædd sum svarar til hvat ein einkja við smábarni vildi fingið, um maðurin var føroyingur. Einki annað er virðiligt fyri okkum sum fólk! Í februar mánað í ár hendi ein vanlukka umborð á einum føroyskt skrásettum skipi. Ein maður fór út við gørn­unum og bleiv ikki aft­ur­funnin. Maðurin var indonesari og læt eftir seg konu og eitt smá­ barn. Nú sjey mánaðar eftir, noyð­ist hendan stakkals einkj­an at stríðast fyri at fáa hend­ur á teim hondoyrum, sum hennara maður var mett­ur at verða verdur í pen­ingi Sámal Petur í Grund Fiskimálaráðharrin skipar lógloysið Frank Davidsen Sørvági Í uppriti til landsstýrisfund 22. januar 2013 legði sit­andi landsstýrismaður í fiski­ vinnu­málum upp til at broyta verandi skipan við loyv­um og umsetiligheit á summ­um økjum. Hetta tí skip­anin við hansara orðum var “í so stirvin og forðar fyri fleksibiliteti og tillagingum í fiskiflotanum sæð undir einum.” Landsstýrsmaðurin skjýt­ ur upp hesar broytingar, orða­rætt endurgivnar úr upp­ritinum: 1) Skipanin við veiðiloyvum verður dagførd, so tað í fram­ tíðini bert verður eitt slag av veiðiloyvum, har tað bert er tilskilað, at ávísa fiskifarið hevur rætt at reka vinnuligan fiskiskap undir føroyskum flaggi. Talið av veiðiloyvum í øllum fiskiflotanum verður talið, sum er í gildi, tá nýggja lógin kemur í gildið. Treyt fyri at fáa veiðiloyvi er, at skipið er løggilt av heilsufrøðiliga myndugleikanum, og hev­ur siglingarloyvi frá skipa­eftir­ litinum. 2) Egnar kvotur kunna av­ hendast øllum øðrum fiski­ førum við veðiloyvi. Eftir hes­um kann ein flakatrolarar ella uppsjóvarskip avhenda kvotu til t.d ein ísfiskatrolara ella línuskip. 3) Fiskidagar kunna av­hend­ ast øllum øðrum fiskiførum við veiðiloyvi. Verður av­ henda, og fiskiførini ikki hava somu fiskiorku/veiði­ evni, skulu fiskidagar at flyta umroknast á ein hátt, sum avspeglar munin í veiði­ evnum. Eftir hesum kunnu fiskidagar eisini avhendast til fiskifør, sum ikki eru í fiskidagaskipan í dag. Regl­ urnar um, at tað ikki ber til at flyta fiskidagar frá húki til trol og øvugt, og ikki tvørt­ur um 110-tons, verða framhaldandi galdandi. 4) Fiskiloyvi, ið geva atgongd til at fiska av felagskvotu, felagskvotu við hámarki, felags fiskidøgum ella øðrum fiskiskapi, kunna avhendast. Í samband við avhending av fiskiloyvum til gullaks og fiskiloyvi til svartkalva og havtasku við gørnum er treytin, at fiskiorkan ikki gerst størri, tá fiskiloyvi verð­ur flutt. Sjálvt um nevnda upprit var á landsstyrisfundi fyri 19 mánaðum síðan, hevur lítið og einki verið at hoyrt alment til nakað nýskipanaruppskot fyri fiskivinnuna. Hinvegin so hevur fiskimálaráðharrin í hesar 19 mánaðirnar útint júst ta sama, sum hann nú ætlar at fáa heimild frá løg­ tinginum til. Og fyri at bøta um vant­ andi heimildir hesa tíðina, so hevur hann brúkt lógina um vinnuligan fiskiskap sum eitt politiskt yo-yo, væl vit­ andi at hetta fyrr ella seinni fór at raka hann sum ein boomerang. Við nevnda uppritið er so ætlanin, at Løgtingið skal konfirmera tað lógloysi, ið er framt higartil við lógini um vinnuligan fiskiskap frá 1994 sum jarnbroti.