týsdagur 16. september 2014síða 38

Mikudagur 17. september 2014 · Nr. 105 6 Sosialurin ­Privatar fyritøkur og almennir stovnar halda til lið um lið í gransk­arasetrinum iNOVA, sum nú hevur hálvtannað ár á baki. Granskarar og onnur serkøn fólk eru við at finna stevið og síggja samstarvsmøguleikar tvørtur um stovns- og yrkismørk í teimum ljósu og rúmligu hølunum við nýmótans starvsstovum og framkomnum gransk­ingartólum. Tað mest útbygda samstarvið er millum granskarar á Fiskaaling og Náttúruvísindadeildini á Fróð­ skapar­setrinum, sum longu framm­ an­undan høvdu eitt gott samstarv. Men nú eru eisini privatar fyri­tøk­ur sum Amplexa Genetics og Lands­ sjúkrahúsið farin at arbeiða saman um at gera framkomnar ílegu- royndir á iNOVA. Í tí vælútgjørda starvsstovu­køk­ in­um fáast kokkarnir Leif Søren­ sen og Gutti Winther við at menna nýggj hugskot og rættir við før­ oyskum rávørum. Eitt av teimum fyrstu ítøkiligu úrslitunum av granskingini á iNOVA er ein nýggjur kanningarháttur, sum ger tað møguligt at staðfesta, um laksayngul er silja- ella rogna­ fisk­ur. – Higartil hevur tað ikki verið møguligt at skilja siljafisk frá rogna­ fiski, fyrrenn fiskurin er vaks­in. Men nú hava granskarar hjá Fiska­ aling á iNOVA ment ein kanningar­ hátt, sum ger tað møguligt at stað­ festa kynið, meðan fiskurin er yng­ul. Hesin kanningarháttur hevur stórar fíggjarligar fyrimunir fyri Fiskaaling, sum nú kann framleiða tvær ferðir so nógv rogn við at skilja siljafiskin frá rognafiskinum, áðrenn hann verður vaksin, sigur Janus Vang, sum er stjóri á iNOVA. Ein onnur ítøkilig verkætlan, ið kann fáa stóran týdning fyri før­ oyska samfelagið, er kortlegging av ílegunum hjá norðhavssildini, sum Amplexa Genetics hevur ætlanir um at fara undir á iNOVA. – Nú kunnu vit útvega okkum vitan um sildastovnin í Føroyum, sum kann geva okkum fyrimunir, tá vit skulu samráðast um kvotur, sigur Janus Vang. Vitanartung arbeiðspláss Janus Vang hevur stórar visjónir fyri Inova. – Vit síggja longu nú, at vit eru við at skapa eitt heilt serligt gransk­ ingarumhvørvi, har granskarar frá ymiskum stovnum og onnur køn fólk arbeiða saman undir sama taki. Hetta umhvørvið skulu vit menna og útbyggja, soleiðis at iNOVA eisini verður eitt vindeyga úteftir, ið vísir, hvat Føroyar duga, sigur hann. Janus Vang ætlar at royna at fáa fígging til eitt post.doc. starv á iNOVA fyri granskarar, sum júst hava tikið teirra ph.d. Ætlanin er, at útlendskir ella føroyskir gransk­ar­ ar í øðrum londum kunnu koma í læru sum granskarar á rann­sóknar­ stovuni hjá iNOVA í tvey ár, har teir kunnu fáa vegleiðing frá teimum føstu granskarunum til egnar verk­ ætlanir. – Útlendskir granskarar kunnu geva okkum nýggja vitan, og vón­ andi fer onkur útlendskur ella før­ oyskur granskari, sum nú virkar uttan­lands, eisini at fáa hug at verða verandi í Føroyum, eftir at hava verið her í tvey ár, sigur hann. Janus Vang væntar, at iNOVA fer at fáa stóran týdning fyri føroyska samfelagið. – Nú hava vit bæði tað heilt serliga tilfeingið, ið vit eiga í Føroyum, og vit hava rannsóknarstovur og út­ gerð til gransking á altjóða støði. Tað gevur okkum møguleika fyri at samstarva við nakrar av teim­um bestu granskarabólkunum í verð­ini, og vit fáa vitanargrundaði arbeiðs­ pláss í Føroyum, soleiðis at vit kunnu fáa føroyingar við høgum út­búgvingum heimaftur, sigur Janus Vang. Føroysk gransking á altjóða stigi Granskarasetrið iNOVA er nú við at vera komið upp á tað stigið, sum felagið setti sær fyri, tá tað fór til verka fyri hálvumøðrum ári síðani. 13 av teimum 16 vistarplássunum eru nú útleigaði, og granskarasetrið hevur fingið nýggja framkomna útgerð, sum er við at verða tikin í brúk. Granskarasetrið iNOVA varð tik­ið í nýtslu í juni 2013. Í Granskara­ setri­num hava privatar og almennar fyri­tøkur atgongd til nýmótans starvs­stovur, framkomin tól og skriv­ stovur. Granskarasetrið iNOVA er úrslitið av einum samstarvi millum privatar og almennar fyritøkur, hvørs enda­ mál var at styrkja vísindaliga undir­ støðukervið í Føroyum. Í iNOVA er eitt serstakt vísindaligt umhvørvi, av tí at privatar og al­ mennar fyritøkur granska undir sama taki. Hendan samansetingin gevur betri atgongd til framkomin tól og sam­starv millum granskararnar.   Granskarasetrið heldur til í ný­ um­vældum hølum hjá Vinnuframa á Hoyvíksvegi. 550 m² eru innrættaðir til starvsstovur við nýggjum starvs­ stovuborðum, stinkskápum og øðrum vanligum starvsstovutólum. Umframt egin tól, hava vistararnir í iNOVA eisini atgongd til framkomin tól, sum Vinnuframi eigur, t.d. RT- PCR.   Ein partur av Granskarasetrinum er innrættaður til ein nýmótans starvs­stovukøk, sum er ætlaður at virka fyri gransking og menning av før­oyskum matvørum. Køkurin er snið­givin til at vera ein partur av Nýggju Norðurlendsku Matrørsluni. Av tí sama er hann útgjørdur við neyv­leika køksútgerð, sum kokkar og onnur serkøn fólk kunnu brúka til at menna nýggj hugskot og rættir, har før­oysk rávøra er nýtt. Granskarasetrið hevur 16 skriv­ stovu­pláss, eitt fundarhøli og eina stóra høll, sum kann brúkast til skeið­virk­semi, filmsframvísing og onn­ur tiltøk. iNOVA Fiskaaling er eitt alment partafelag undir Vinnumálaráðnum, sum fevnir um virkisøkini gransking og rogna- og yngul­framleiðslu.   Fiskaaling hevur framleitt rogn og yngul til alivinnuna síðan 1978, og í dag kann felagið bjóða kundum sínum eina dygdarvøru, sum er skraddaraseymað til føroysku alivinnuna.   Á Fiskaaling starvast 36   fólk, har­av 15 granskarar. Granskingin á Fiska­aling hevur til endamáls at økja vitanar­grundarlagið til framhaldandi at menna aling í Føroyum. Arbeitt verður við granskingar- og menningar­ verkætlanum í tøttum samstarvi við alarar, fóðurframleiðarar og aðrar gransk­ingarstovnar. Granskingin er skipað í trý starvsøki: • Tøkni og umhvørvi • Framleiðslumenning • Biotøkni   Innan hesi granskingarøki kunnu nevn­ ast verkætlanir, sum fevna um niður­ berjing av laksalús, tilsetingarevni í ali­fóðri, góðsku á alifiski og fóðri, ílegu­gransking, heilsuágóðar av fiski, um­hvørvi, aling á harðbalnum økjum og streym- og alduviðurskifti. P/F Fiskaaling iNOVA Stjóri: Janus Vang Adressa: Hoyvíksvegur 51 Telefon: +298 733000 Teldupostur: inova@inova.fo Heimasíða: www. inova.fo FAKTA Stjóri: Kristian Petersen Adressa: við Áir, 430 Hvalvík Telefon/fax: +298 474 747/474 748 Teldupostur: fiskaaling@ fiskaaling.fo Heimasíða: www. fiskaaling.fo Høvuðsgranskingarøki: Gransking innan havbúnað Granskarar/ársverk: 14 FAKTA Jarðfeingi granskar og fyrisitur landsins jarðfeingi. Hetta fevnir um jarðvísindi á landi og sjógvi í Føroyum, herundir leiting eftir kolvetni og menning av nýtslu av varandi orkukeldum. Endamálið hjá Jarðfeingi er at granska, so vit fáa til vega kunnleika um jarð­vísindi í føroyska økinum á landi, í luftini, á havbotninum og í undir­grund­ ini. Vitanin er neyðug í fyrisiting og í sam­bandi við ráðgeving og kunning um, hvussu Føroyar skilagott gagnnýta og varð­veita hesi náttúruvirði. Ofta er talan um stór øki ella ávísa serfrøði, og slíkt arbeiði krevur vítt netverk við sam­starvs­felagar úr nógvum ymsum lond­um. Jarðfeingi fyrisitur lóggávuna inn­ an leiting eftir og framleiðslu av kol­ vetnum. Hetta merkir, at stovnurin ráð­gevur landsstýrismanninum og almennum stovnum um kolvetni. Jarð­ feingi fyrisitur elveitingarlógina og veitir ráðgeving í orkuspurningum. Jarðfeingi er tjóðsavn innan jarð­ vísindi. Hetta hevur við sær, at steinar, grót og kjarnar frá m.a. oljuleiting byggja upp søvnini á Jarðfeingi. Hetta rúgvis­mikla tilfar er karmur um jarð­ vísinda­ligar fram­sýn­ingar og undir­ vísing, sum stovn­urin skipar fyri á hvørj­ um ári. Jarðfeingi hevur jarð­vísinda­ligar framsýningar saman við Søvn­um Landsins og luttekur við jarð­vísinda­ lig­um átøkum á eitt nú savns­fagnaði, vísindavøku og mentanar­nátt. Jarðfeingi Jarðfeingi Stjóri: Petur Joensen Adressa: Brekkutún 1, 100 Tórshavn Telefon/telefax: +298 357 000 / 357 001 Teldupostur: jardfeingi@jardfeingi.fo Heimasíða: www.jardfeingi.fo Høvuðsgranskingarøki: jarðvísindi, herundir m.a. jarðfrøði, jarðalisfrøði, náttúrulandafrøði, jarðvandar, varandi orka. Vísindastørv (ársverk): 15 FAKTA Janus Vang, stjóri á iNOVA